MobiusTherapy - Integracja

Dlaczego Jung przestrzegał przed psychodelikami?

Carl Gustaw Jung przestrzegał przed stosowaniem psychodelików jako środków otwierających treści nieświadomości, które następnie będzie bardzo trudno zintegrować.

1. Rozstanie z Freudem

Po rozstaniu z Freudem, mniej więcej w latach 1913-1919, Carl Gustaw Jung doświadczał silnego kryzysu psychicznego, w którym czuł się „zagrożonym przez psychozę” („menaced with a psychosis”). Czerwona Księga jest niemal w całości zapisem tego kryzysu. Jung dokumentował w niej swoje wizje, dialogi z postaciami wewnętrznymi (jak Filemon) i malował obrazy oddające jego stan ducha.

2. Model psychozy

W pierwszej połowie XX wieku naukowcy (np. Kraepelin i jego uczniowie Knauer i Maloney, 1913 oraz Guttmann, 1936) interesowali się substancjami wywołującymi modelowe i przemijające doświadczenie psychozy. Początkowo była to meskalina, jednak rosnące zapotrzebowanie na środek chemiczny do modelowych psychoz zmotywowało firmę Sandoz do wprowadzenia L*D na rynek w 1947 roku. L*D zostało więc wprowadzone jako narzędzie badawcze dla psychiatrii, ale bardzo szybko zaczęto badać również jego potencjał terapeutyczny.

W latach 50. w psychiatrii biologicznej funkcjonowały już zatem pojęcia „psychomimetyk” (II Konferencja Neurofarmakologiczna, 1955) oraz „halucynogen” do opisu modelu schizofrenii zanim następnie rozpowszechniły się pojęcia „psychodelik” (Osmond, 1957) i „enteogen” (m.in. Ruck i Wasson, 1979).

W kontekście rosnącego zainteresowania psychodelikami, Jung wiedział o nich przede wszystkim jako środkach indukujących psychozę. Rozumiał psychozę jako głęboki proces psychologiczny, w którym świadomość zostaje „zalana” przez treści z nieświadomości zbiorowej.

Bardzo możliwe, że silny kryzys psychiczny, który wcześniej przeszedł, nie usposabiał go dobrze do medykamentów, których celem miało być indukowanie modelowej psychozy.

3. Zbyt dużo, zbyt szybko

Jung pisze w liście do dominikanina Victora White’a w kwietniu 1954 roku:

„Nie ma sensu pragnąć wiedzieć więcej o nieświadomości zbiorowej, niż to, co otrzymuje się poprzez sny i intuicję.”

oraz

„Nie chodzi o to, by wiedzieć więcej, lecz by więcej unieść… im większa wiedza, tym większy ciężar moralny.”

To dwie ważne uwagi.

Według Junga, pewien dostęp do nieświadomości zbiorowej jest nam potrzebny, lecz nadmierny może być niebezpieczny. Psychodeliki mogą ten limit przekraczać. Zalanie psychiki treściami archetypowymi może prowadzić do regresji a nie rozwoju. Nieświadomość zbiorowa jest magazynem wielu rzeczy, z których wiele nie jest Jaźnią i może mieć wręcz dezintegrujący wpływ, jak zauważają Lisa Marchiano, Joseph Lee, Deborah Stewart z “This Jungian Life” (link w komentarzu).

Po drugie, każde poszerzenie świadomości zwiększa odpowiedzialność moralną. To może być punkt nieoczywisty dla wielu współczesnych psychonautów. Więcej wglądu to więcej moralnego ciężaru do niesienia. Ciężar moralny może przejawiać się jako zwiększona wrażliwość na niespójność (u siebie i innych) oraz poczucie, że „widząc więcej”, nie można już żyć tak jak wcześniej. Trudno ponieść ten ciężar, kiedy jest więcej doświadczeń niż integracji…

Jung doskonale zdawał sobie sprawę z tego, że ludzkość od niepamiętnych czasów podejmowała zmienione stany świadomości w celach duchowych i leczniczych. Użycie środków psychoaktywnych w kontekstach rdzennych odbywało się jednak w „kontenerze” wspólnoty ludzkiej dysponującej określoną kosmologią, co umożliwiało zintegrowanie tych doświadczeń. Było staranne przygotowanie, rytuał oraz domknięcie. Jung wskazuje na możliwy problem z domknięciem i dlatego nazywa Aldousa Huxleya „uczniem czarnoksiężnika” (Zauberlehrling), który wie, jak przywołać duchy, lecz nie wie, jak je odpędzić.

4. Co z doświadczeniem religijnym?

Jung bardzo szanował głębokie przeżycie religijne, a doświadczenie numinotyczne określił jako mające potencjał, by „wyzwolić człowieka z klątwy patologii”. Jednak był sceptyczny wobec przeżycia duchowego indukowanego farmakologicznie. W liście do Jamesa Kirscha wypowiada słynne ostrzeżenie: „Jestem głęboko nieufny wobec ‘darmowego’ oświecenia... Strzeż się niezasłużonej mądrości.” Z kolei w liście do Betty Eisner z 1957 roku Jung nazwał psychodeliczne doświadczenie religijne „teozofią” oraz „substytutem prawdziwej religii”. Filozof i znawca mistycyzmu, Walter Terence Stace, opublikował tzw. tezę o obojętności przyczynowej w 1960 roku, rok przed śmiercią Junga. Nie wiadomo jednak, czy Jung ją znał i czy mogła mieć dla niego znaczenie.

W 1961 roku Jung korespondował z Billem Wilsonem, twórcą ruchu AA. Do wejścia na ścieżkę duchową w pokonywaniu alkoholizmu skłoniły Wilsona własne doświadczenia zmienionych stanów świadomości: z 1934 roku z belladonną (wilcza jagoda) w szpitalu Towns Hospital w Nowym Jorku i 25 lat później z L*D. Napisał do Junga: „Miałem korzyść z kilku sesji z L*D. Podczas mojego pierwszego eksperymentu, przeprowadzonego kilka lat temu, moje spontaniczne doświadczenie duchowe sprzed około dwudziestu pięciu lat zostało ponownie przeżyte z wielką intensywnością i przekonaniem.” (Wilson, list do Junga, 29 marzec 1961).

To tak, jakby Wilson mówił do Junga: „To, co nazywasz doświadczeniem duchowym, może być czasem dostępne przez substancję - ale nie jako ucieczka, tylko jako otwarcie.” Niestety, stan zdrowia Junga pogarszał się i Wilson już nie otrzymał odpowiedzi na swój list.

5. Jung a jungiści

Można przypuszczać, że mocne stanowisko Junga opierało się nie tylko o argumenty merytoryczne, lecz także o silne, osobiste przeżycia. Jung był nie tylko geniuszem psychoanalizy, był też człowiekiem z krwi i kości, przeszedł przez wielki kryzys, miał prawo się obawiać i dm***ać na zimne. Współcześni psychoterapeuci jungowscy są do przodu o wiele dekad, dysponują danymi z praktyki klinicznej oraz badaniami.

Argumentują, że jeśli psychodeliki wydobywają istnienie Jaźni do świadomości ego, to są tym samym użyteczne i spójne z procesem indywiduacji. Wskazują, że główną racją przy rozważaniu użycia psychodelików jest ich zgodność z psychoanalizą, ponieważ wspierają zdolność do urzeczywistnienia Jaźni.

Powyższe jednak nie uchyla wagi ostrzeżenia Junga, które pozostaje aktualne: nie igrajmy z nieświadomością, nie otwierajmy zbyt wiele, zbyt szybko, zbyt chciwie i zbyt zuchwale.

Psychodeliki oficjalnie w analizie jungowskiej

XXIII Międzynarodowy Kongres Jungowski IAAP
Zurych, 2025
Wystąpienie: Leslie Stein

W środowisku jungowskim wybrzmiał precedensowy głos: po raz pierwszy tak wyraźnie i publicznie nazwano możliwość traktowania psychodelików jako uzupełnienia psychoterapii i procesu indywiduacji w określonych przypadkach klinicznych.

Nie była to wypowiedź marginalna ani prowokacyjna. Została przedstawiona w formie spójnego protokołu, osadzonego w myśleniu analitycznym, a nie w entuzjazmie renesansu psychodelicznego. Oto on:

Protokół Jungowski

1. Psychodeliki stanowią modalność, która może wspierać proces indywiduacji i w odpowiednich przypadkach powinna być rozważana jako uzupełnienie psychoanalizy.

2. W odpowiednich przypadkach analityk jungowski powinien rozważyć skierowanie pacjenta do facylitatora pracy psychodelicznej - najlepiej analityka jungowskiego - który przeszedł szkolenie w zakresie podawania substancji psychodelicznych i posiada certyfikację jako terapeuta terapii wspomaganej psychodelikami lub jej odpowiednik.

3. Odpowiednie przypadki to przede wszystkim takie, w których skuteczność psychodelików została potwierdzona, jak np. cierpienie u kresu życia, szok związany z diagnozą nowotworową, alkoholizm oraz ciężkie zaburzenie depresyjne.

4. Analityk może rozważyć skierowanie pacjenta do podania psychodelików również w sytuacjach, które nie należą do kategorii opisanych w punkcie 3, jeśli w danych okolicznościach wydaje się to zasadne.

5. Przy rozważaniu skierowania, w przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do zdolności pacjenta do poddania się takiej interwencji, analityk musi skierować pacjenta na wcześniejszą ocenę psychiatryczną.

6. Analityk jungowski, po dokonaniu skierowania, odgrywa istotną rolę w kształtowaniu nastawienia (mindset) oraz w przygotowaniu pacjenta do pracy z psychodelikami w ramach normalnego toku analizy.

7. Analityk jungowski pełni ważną rolę w integrowaniu treści, które wyłoniły się podczas doświadczenia psychodelicznego, z procesami już zachodzącymi w analizie.

Dlaczego właśnie w środowisku jungowskim?

Nie jest przypadkiem, że taki protokół pojawił się właśnie tutaj.

Psychologia analityczna od samego początku traktuje obrazy, symbole i doświadczenia numinotyczne jako realne fakty psychiczne, nie redukuje ich do halucynacji, ani do wybryków poznawczych oraz posiada rozwiniętą metodologię do pracy z treściami archetypowymi, granicznymi i transpersonalnymi.

Protokół jasno rozdziela role: psychoterapeuta - pacjent - facylitator - psychiatra. Podkreśla centralną rolę przygotowania i integracji, a nie samego doświadczenia. Szczególnie przełomowo jawi mi się punkt 4 - możliwość doświadczenia psychodelicznego w sytuacjach innych niż jedynie ciężkie problemy psychiatryczne, w których wszystko inne zawiodło.

W kongresie wzięło udział przeszło 1800 uczestników.
Aż 3 wystąpienia były poświęcone psychodelikom w psychoterapii.

Leslie Stein konkluduje: „Psychodeliki zostaną z nami na stałe; jest to całkowicie jasne, ponieważ stanowią już część programów zdrowia publicznego i wraz z pojawianiem się kolejnych badań staną się głównym nurtem interwencji terapeutycznych. Moje osobiste przekonanie, zgodne z proponowanym protokołem, jest takie, że psychodeliki nie zniekształcają teorii ani praktyki jungowskiej i powinny zostać przyjęte — choć z należytą ostrożnością — jako część naszego dziedzictwa analitycznego.”

Co nie wynika z tego protokołu?

Z tego protokołu nie wynika, że analiza jungowska staje się teraz „psychodeliczna”, ani że psychodeliki będą tam rekomendowane szeroko czy rutynowo. Nie oznacza to również zielonego światła na nieostrożne eksperymentowanie poza ramami klinicznymi. Protokół mówi o rozważaniu w określonych przypadkach - z zachowaniem namysłu, kwalifikacji i procesu integracji.

O protokole dowiedziałem się w grudniu, podczas zajęć na SWPS. Pomyślałem: „To się naprawdę dzieje”. To wrażenie nie minęło. Zawsze miałem respekt wobec jungistów — dziś mam go jeszcze więcej.

Czy myślisz, że inne szkoły terapeutyczne pójdą tą drogą?

Źródło informacji w komentarzu.

Integracja psychodeliczna

Doświadczenie psychodeliczne potrafi być piękne, niezwykłe, mistyczne albo przytłaczające, kompletnie dezorientujące, otwierające za dużo, za szybko… Wiele z nich ma coś z jednego i drugiego.

Jeśli nie zajmiesz się tym pierwszym, zostanie tylko miłe wspomnienie.
Jeśli tym drugim… powrót do równowagi może zająć ci miesiące.

Jedno jest pewne: doświadczenie zmienionego stanu świadomości nie kończy się wraz z podróżą – prawdziwa i często najbardziej wymagająca praca zaczyna się po nim.

Dla jednych integracja jest potrzebna, bo coś się rozsypało.
Dla innych - bo doświadczenie było „zbyt dobre”, by pozostać tylko wspomnieniem.

Integracja psychodeliczna w wąskim znaczeniu jest pracą z profesjonalistą nad minionym doświadczeniem, aby miało ono jak najkorzystniejszy wpływ na osobowość osoby, która go doświadczyła. Osobiście cenię tę definicję polskich ekspertów, zgodnie z którą integracja psychodeliczna to:

"Każda świadoma próba ułatwienia przetwarzania treści i/lub konsekwencji doświadczenia psychodelicznego w celu przełożenia ich istotnych rezultatów w życiu codziennym. Przy czym „istotne rezultaty” odnoszą się tu zarówno do wyraźnej zmiany samopoczucia czy nasilenia objawów, oraz do wglądów, wizji lub innych niezwykłych przeżyć, jak i do tego, że subiektywna realność i osobiste znaczenie doświadczeń pod wpływem psychodelików nie powinny być bagatelizowane." (J. Greń, M. Lasocik, 2024).

Podobnie jak w klasycznej psychoterapii, podczas integracji psychodelicznej terapeuta może pełnić rolę „kontenera” dla silnych i jeszcze niepoukładanych przeżyć klienta — pomagając je stopniowo oswoić i zintegrować. W tym sensie bliskie są tu pojęcia „pomieszczania” (Wilfred Bion) oraz „trzymania” (Donald Winnicott). Tego wymiaru procesu nie zastąpi nawet najbardziej wyrafinowana praca własna.

Integracja psychodeliczna w szerokim znaczeniu to różne działania zmierzające do opracowania minionego stanu psychodelicznego. Może to być rozmowa z osobą, która potrafi ciekawić się i słuchać bez oceniania, mogą to być ponadto różnorodne techniki do indywidualnego stosowania (np. pisanie, rysowanie mandali, taniec czy ruch).

Z kolei spośród metafor Marca Aixalà przemawia do mnie najbardziej ta, że integracja przypomina proces składania układanki, w której zmienia się nie tylko nowy element, ale i cała dotychczasowa struktura. Bo łatwiej coś zobaczyć, niż naprawdę włączyć to w życie. I warto tu uważać: nie chodzi o przeniesienie 1:1, lecz o adekwatną sztukę przekładu.

Ten proces musi być jednocześnie twórczy i rozsądny.

Integracja w gabinecie psychoterapeuty najczęściej jest rozmową, ale bywa też pracą z ciałem, dialogiem wewnętrznych części, z pustym krzesłem – technikami dostępnymi w pracy ekspresyjnej i integrującej także spoza odmienionych stanów świadomości.

Techniki są wtórne.
Zawsze chodzi o jedno: zbudować solidny most między doświadczeniem a realnym życiem.

Dlaczego MobiusTherapy?

Wstęga Möbiusa to miejsce, gdzie fizyka przechodzi w metafizykę, a to, co naukowe zamienia się w to, co duchowe.

Prosty obiekt… a jednocześnie poezja geometrii.

Jej symbolika mówi o psychoterapii i integracji psychodelicznej więcej, niż mogłoby się wydawać.

Popatrz…

Zaznacz X po jednej stronie wstęgi Möbiusa. Po drugiej, pozornie oddzielnej — postaw Y. Zacznij rysować linię od X. Nie zatrzymuj się. W końcu dotrzesz do Y.
To, co wydawało się przeciwieństwem, okazuje się być w jedności.

Dwie wstęgi połączone razem tworzą butelkę Kleina — obiekt, w którym znika granica między wnętrzem a zewnętrzem.
To właśnie doświadczenie głębokiej psychiki: to, co próbujemy od siebie oddzielić i tak ostatecznie się spotyka.
Granice są często tylko konstrukcjami języka.

Wstęga Möbiusa nie ma początku ani końca.
To czysty proces. Przepływ.
Jak psychoterapia — nie liniowa, lecz spiralna. Wracająca do starych miejsc, ale z nową świadomością.

A ten subtelny „twist” wstęgi…
To moment wglądu. Ten punkt, którego już nie da się od-zobaczyć.
Tak działają wglądy psychodeliczne: po takim „zwrocie” stara perspektywa już nie pasuje.

Wstęga Möbiusa jest więc symbolem integracji:
tego, co świadome z nieświadomym, światła z cieniem, wnętrza z zewnętrzem, ego z jego przekroczeniem.
To obraz człowieka, który zaczyna składać siebie w jedno.

Stawanie się jednością to najgłębsze zadanie na ścieżce naszego rozwoju.

To właśnie sens nazwy MobiusTherapy — terapia jako proces jednoczenia tego, co oddzielone.

A teraz pytanie, które zostaje:
Co w Tobie jeszcze czeka na swoją integrację?

I. Misja i cel projektu

MobiusTherapy jest wizytówką praktyki integracji psychodelicznej.
Celem tej strony jest publikowanie rzetelnych, aktualnych i praktycznych treści, które wspierają proces integracji — zarówno w oparciu o współczesne badania, jak i doświadczenia kliniczne oraz refleksje z pogranicza duchowości.
Wierzę, że perspektywy naukowa, terapeutyczna i transcendentna nie tylko mogą współistnieć, lecz dopiero razem tworzą pełniejszy, holistyczny obraz ludzkiej psychiki i doświadczeń psychodelicznych.
Ta przestrzeń ma wspierać odpowiedzialność, samoświadomość i dojrzałe podejście do rozwoju wewnętrznego.

II. O mnie

Nazywam się Karol Furmanik i na co dzień pracuję jako:
• psycholog (Uniwersytet Warszawski, Wydział Psychologii)
• psychoterapeuta (certyfikat EAP, EAGT, PTPG)
• superwizor psychoterapii (certyfikat EAGT, PTPG)
Dodatkowo:
• ukończyłem program „MDMA–Assisted Therapy” realizowany przez MAPS
• ukończyłem studia podyplomowe SWPS:
„Psychodeliki i odmienne stany świadomości w psychoterapii i medycynie”

Moja praktyka wyrasta z ponad dwudziestu lat doświadczenia: z psychoterapii Gestalt, z inspiracji innymi podejściami terapeutycznymi oraz z perspektywy transpersonalnej. MobiusTherapy jest naturalnym dopełnieniem tej ścieżki.

III. Co znajdziesz na tej stronie

• treści psychoedukacyjne o integracji psychodelicznej
• omówienia badań naukowych
• refleksje z obszaru psychoterapii, świadomości i duchowości
• wskazówki wspierające proces integracji i samodzielną pracę rozwojową

IV. Disclaimer i nota prawna

Substancje psychodeliczne są w Polsce nielegalne i mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia.
Nie zachęcam do ich zażywania ani do działań niezgodnych z prawem. Nie prowadzę terapii z użyciem substancji psychodelicznych.
Moja działalność dotyczy wyłącznie psychoedukacji, wsparcia psychologicznego oraz redukcji potencjalnych szkód.
Treści publikowane na tej stronie mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem ani psychoterapeutą w kwestiach dotyczących zdrowia psychicznego, diagnozy czy farmakoterapii.