Life4delta

Szanowni Państwo,
Miłośnicy Przyrody.

Podobnie jak i Wy widzieliśmy film opublikowany przez kanał na YouTube „Wolne Rzeki”, dotyczący naszych działań w kompleksie łęgowym w dolinie Nidy. Rozumiemy emocje, jakie on wywołał – widok koparki w lesie czy uszkodzonej tamy bobrowej budzi niepokój u każdego przyrodnika (u nas również!). Jednocześnie film pokazuje tylko fragment rzeczywistości, bez szerszego kontekstu przyrodniczego, hydrologicznego i prawnego. Zawarte w nim tezy nie zostały zweryfikowane a autor połączył różne projekty oraz etapy działań w jedną narrację co prowadzi do mylnych wniosków. Dlatego chcemy odnieść się do wszystkich postawionych zarzutów – jasno, spokojnie i punkt po punkcie.

🔴 PUNKT nr 1: „Osuszacie las, kopiąc rowy melioracyjne”.

Nie kopiemy nowych rowów. Czyścimy rowy istniejące tu od dziesięcioleci, prowadzone po dawnych śladach właśnie po to, aby ograniczyć ingerencję w las.
Las, o którym mowa, to łęg jesionowo-olszowy – bardzo rzadki i cenny typ lasu.
Aby przetrwać, potrzebuje wody w ruchu, a nie długotrwałego zalania. W ostatnich latach stare rowy zarosły, system przestał działać, a woda zaczęła stagnować na powierzchni. Skutkowało to stopniową degradacją łęgu, brakiem odnowień oraz jego przekształcaniem się w inny typ lasu – tzw. ols.
Co istotne, ten kompleks leśny nie funkcjonuje w oderwaniu od otoczenia. Jest częścią większego, powiązanego systemu przyrodniczego, obejmującego m.in. sąsiadujące z nim stawy rybne, a dalej rzekę Nidę, które odgrywają kluczową rolę w ochronie płazów, w tym kumaka nizinnego, oraz licznej awifauny. Pomijanie tej zależności i ocenianie prac wyłącznie w skali jednego fragmentu lasu, bez uwzględnienia całego ekosystemu, prowadziło do błędnych ocen rzeczywistego wpływu działań na siedliska przyrodnicze.

Warto podkreślić, że łęg jesionowo-olszowy jest siedliskiem objętym szczególną ochroną na mocy unijnej dyrektywy siedliskowej. To jeden z najszybciej zanikających typów lasów w skali całej Europy, dlatego naszym obowiązkiem jest podejmowanie działań, które realnie zwiększają jego szanse na zachowanie.
Zatem naszym celem nie jest osuszanie, lecz:
• umożliwienie przemieszczania się wody w glebie zamiast jej długotrwałej stagnacji,
• obniżanie poziomu wody wtedy, gdy jest jej zbyt dużo lub zalega zbyt długo i zaczyna negatywnie wpływać na stan siedliska przyrodniczego,
• zatrzymywanie wody z użyciem zastawek w okresach jej niedoboru bo bez tej regulacji las byłby znacznie bardziej narażony na przesuszenie.
To przywracanie naturalnego „krwiobiegu” lasu, a nie drenaż!

🔴 PUNKT nr 2: „Zastawki nie działają, a zimą celowo wypuszczacie wodę”.

Zastawki działają, co zostało zaprezentowane podczas wizji lokalnej z 17 grudnia 2025 r. podczas której oprócz nas udział wzięli przedstawiciele instytucji centralnych, RDOŚ w Kielcach, Nadleśnictwa Pińczów, organizacji pozarządowych i środowisk naukowych. Woda była skutecznie piętrzona.
Zastawki nie są „wyłączane” – zmienia się jedynie sposób ich pracy, dostosowany do pory roku. Dzięki temu możliwe jest uruchomienie naturalnego ruchu wody po terenie i w profilu glebowym.

🔴 PUNKT nr 3: „To betonowanie przyrody i inżynierska niekompetencja”.

Zastawki wykonano z prefabrykatów betonowych, ponieważ projekty LIFE wymagają trwałości infrastruktury przez minimum 30 lat. Drewno nie spełniłoby tych wymogów – uległoby rozkładowi po kilku–kilkunastu latach.
Prefabrykaty:
• zostały dowiezione gotowe,
• skróciły czas prac w terenie,
• zmniejszyły presję na środowisko, zamiast ją zwiększać,
• będą służyć dziesięciolecia bez konieczności ponownej ingerencji w siedlisko w przyszłości,
• są uzupełnieniem sieci rowów funkcjonujących tu od ponad 80 lat.

Projekt nie powstał „na oko”. Jest realizowany na podstawie modelowania hydrologicznego, danych z sieci piezometrów, ponadto jest poddany wieloletniemu monitoringowi,
obserwacjom przyrodniczym i badaniom naukowym.

Co istotne, las ten jest wyłączony z użytkowania i nie przewiduje się tu prowadzenia gospodarki leśnej. Będzie on pełnił funkcję lasu referencyjnego, w którym prowadzone będą badania nad procesami uruchomionymi i kształtowanymi przez prace projektowe oraz prowadzić monitoring. Ponadto, do długofalowego nadzoru i analizy efektów zobowiązaliśmy się wprost w ramach projektu LIFE. Nie ma więc ryzyka, że system zostanie pozostawiony bez kontroli czy „zapomniany” po zakończeniu inwestycji.
Warto wspomnieć, że żaden z organów nadzoru oraz wydających decyzje nigdy nie zakwestionował zasadności ani poprawności tych działań.

🔴 PUNKT nr 4: „W czasie suszy system zawiedzie i przyspieszy wysychanie lasu”.

Zastawki nie mają działać jak zapory na rzece. Ich rola polega na wpływie na poziom wód gruntowych, także poza samym rowem. Efekty nie zawsze są widoczne „gołym okiem”, ale są mierzalne. Już dziś w strefie oddziaływania infrastruktury obserwujemy:
• liczne siewki drzew związanych z łęgami,
• poprawę warunków odnowienia lasu łęgowego w przeciwieństwie do obszaru, gdzie od dziesięcioleci nie przeprowadzano żadnych prac.

🔴 PUNKT nr 5: „Tniecie drzewa bez litości”.

W ramach działania projektu LIFE wycinanie drzew zostało ograniczone do absolutnego minimum, wyłącznie tam, gdzie było to niezbędne do przeprowadzenia prac. Z kolei w obecnie realizowanym projekcie FEŚ, rowy są prowadzone w starych śladach m.in. właśnie po to, by unikać niepotrzebnej wycinki. Warto podkreślić, że liczba drzew ujętych w dokumentacji dotyczy całego kompleksu leśnego, a nie jednego fragmentu oraz obejmuje także drzewa już powalone. Istotne jest także to, że wycięte drzewa nie będą usuwane z lasu, zostaną pozostawione aby wzbogacić jego strukturę, stanowić siedlisko dla wielu gatunków roślin, grzybów i zwierząt a także innych organizmów oraz wspierać naturalne procesy zachodzące w ekosystemie leśnym.

🔴 FAKT! (i przeprosiny): "Zniszczone tamy bobrowe".

To najpoważniejszy zarzut – i tutaj nie uciekamy od odpowiedzialności.
• Naruszenie tam bobrowych było zdarzeniem niedopuszczalnym.
• Dokonał go operator koparki firmy zewnętrznej, wbrew zapisom umowy i protokołu przekazania placu budowy, nie czekając na decyzję organu w tej sprawie.
• Wykonawca przyznał się do winy, sprawa trafiła na policję, a sprawca dobrowolnie poddał się karze.
• Co najważniejsze! Żaden bóbr nie ucierpiał w trakcie powyższych prac! Co więcej, już kilka dni po zdarzeniu zauważyliśmy powstawanie nowych tam.

Zdajemy sobie sprawę, że to błąd, który nie powinien się wydarzyć. ZA TĘ SYTUACJĘ PRZEPRASZAMY!

🔴 PUNKT nr 6: „To marnowanie publicznych pieniędzy i greenwashing”.

Autor filmu nie zweryfikował informacji i połączył różne projekty i etapy działań w jedną narrację wprowadzając widzów w błąd. Warto tu więc wyjaśnić fakty.
Projekt LIFE4Delta a dokładnie LIFE17 NAT/PL/000018 pn. Renaturyzacja śródlądowej delty rzeki Nidy (2019 – III kw. 2025) obejmował wiele działań na łącznej powierzchni ok. 500 ha takich jak:
• przywrócenie przepływu w wyschniętych ciekach, które wcześniej nawadniały rozlewiska Nidy, odtworzenie starorzeczy i eutroficznych zbiorników (łącznie ponad 19 kilometrów!),
• zwiększenie retencji na obszarze tzw. śródlądowej delty rzeki Nidy o ok. 1 mln m³ wody;
• działania na łąkach ekstensywnie użytkowanych (koszenie, wypas zwierząt gospodarskich);
• ochronę i reintrodukcję rzadkich gatunków zwierząt – małży słodkowodnych, żółwia błotnego, kumaka nizinnego, traszki grzebieniastej i wielu innych.
• łącznie: 13! różnorodnych działań ochrony czynnej oraz szeroko zakrojony program edukacji dzieci i młodzieży kształtujący i promujący postawy proekologiczne.

Prace obecnie prowadzone w północnej części kompleksu leśnego „Młodzawy” realizowane są już w ramach odrębnego projektu, współfinansowanego z Funduszy Europejskich dla Świętokrzyskiego 2021–2027 w ramach zadania „Przywrócenie właściwych stosunków wodnych charakterystycznych dla łęgów jesionowo-olszowych oraz siedlisk nieleśnych związanych z wodą”, częściowo wykorzystując i modyfikując rozwiązania wypracowane w ramach projektu LIFE.

Jest to szczególnie ważne, ponieważ efektem tych działań jest podtrzymywanie właściwego stanu siedliska przyrodniczego łęgów, w tym zachowania siedliska dla jesionu. Gatunek ten jest obecnie w całej Europie silnie zagrożony przez chorobę wywoływaną przez pucharka jesionowego (Hymenoscyphus fraxineus) czyli grzyba powodującego jego masowe zamieranie. Utrzymanie właściwych stosunków wodnych zwiększa odporność drzew i daje realną szansę na ich zachowanie. W związku z tym jest to inwestycja w trwałość ekosystemu, a nie „przepalanie pieniędzy”, w szczególności, że efekty są już widoczne!

Uwaga terminologiczna:
Określenie „śródlądowa delta” jest używane w literaturze naukowej i nie stanowi „dziwacznego marketingu” wymyślonego przez autorów projektu.

🔴 Podsumowanie.

Działamy w oparciu o dane terenowe, monitoring, wiedzę naukową, wieloletnie doświadczenie.
Nie działamy „na chłopski rozum” ani pod publiczkę. Sprzeciwiamy się dezinformacji i hejtowi, ale jednocześnie:
• jesteśmy otwarci na dialog,
• w czasie rozmowy zaprosiliśmy autora filmu do spotkania i przedstawienia oddziaływania na przyrodę naszych działań.

Wierzymy, że ochrona przyrody wymaga współpracy, faktów i wzajemnego szacunku, a nie sensacyjnych skrótów obliczonych na wyświetlenia i zasięgi.

Dziś zamykamy ważny rozdział – projekt LIFE4Delta 🌿💚

Przez 81 miesięcy środlądowa delta Nidy była naszym drugim domem. Tu sadziliśmy drzewa, przywracaliśmy wodę, obserwowaliśmy ptaki, wsiedlaliśmy skójki, żółwie błotne, kumaki i traszki. Tutaj rozmawialiśmy z ludźmi, którzy – tak jak my – wierzą w siłę przyrody.

Dzięki 23 mln złotych - wsparciu LIFE Programme i Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, mogliśmy robić rzeczy, które jeszcze kilka lat temu wydawały się marzeniem wielu przyrodników!

Ale największą wartością byli ludzie – współbeneficjenci: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie, Lasy Państwowe – Nadleśnictwo Pińczów, partnerzy z Polski i z zagranicy oraz wszyscy Ci, których spotkaliśmy w terenie – mieszkańcy, rolnicy, przyrodnicy.

To było doświadczenie, które zmieniło nas wszystkich. Dziękujemy za każde spotkanie, rozmowę i wspólną chwilę wśród natury 🌍✨

Coś się kończy, ale coś innego się zaczyna – kolejne projekty są już złożone i mamy nadzieję, że wkrótce będziemy mogli podzielić się z Wami nowymi wyzwaniami i planami 💪🌿

PS. Nie żegnamy się jeszcze. Dużo się wydarzyło przez ostatnie miesiące, a nie o wszystkim zdążyliśmy opowiedzieć. Teraz przyszedł czas aby to nadrobić!
A poniżej - krótki film, który nagraliśmy w ubiegłym tygodniu dzięki współpracy z Radiem eM.

swietokrzyskie.pro Urząd Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk LIFE Programme

Delta Nidy odżywa na nowo! efekty projektu LIFE4DELTA – jednej z największych renaturyzacji w Polsce. Odtworzone starorzecza, rozl...

W dniach 14–17 lipca w Ośrodku Edukacji Przyrodniczej w Umianowicach odbyło się międzynarodowe spotkanie LIFE Academy: Practical Approaches to Freshwater Mussel Restoration, zorganizowane w ramach projektu LIFE4Delta.

W wydarzeniu wzięło udział 10 ekspertów z 5 krajów: Szwajcarii, Litwy, Czech, Hiszpanii i Chorwacji. Głównym celem było dzielenie się wiedzą na temat ochrony gatunków wodno-błotnych i odbudowy naturalnych siedlisk — szczególnie skójki gruboskorupowej (Unio crassus).

📌 W programie znalazły się m.in.:

🔬 prezentacje naukowe nt. restytucji małży i płazów;
🛰 warsztaty z wykorzystania dronów i technologii podwodnych;
🌊 terenowe wizyty badawcze nad Nidą i Warkoczem;
👩‍🔬 zajęcia w laboratorium i w stacji hodowli małży;
🤝 spotkania networkingowe i rozmowy o wspólnych projektach.

Ekspercką wiedzą dzielili się przedstawiciele:
👉 Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w Krakowie
👉 Uniwersytet Rolniczy w Krakowie

Obie instytucje zaprezentowały wyniki swoich badań oraz praktyczne działania na rzecz ochrony przyrody i odbudowy siedlisk rzecznych – na przykładzie unikatowej śródlądowej delty Nidy.

Uczestnicy mieli okazję zdobyć cenne doświadczenie z zakresu monitorowania ekosystemów, restytucji zagrożonych gatunków i zarządzania terenami podmokłymi. Wydarzenie przyniosło też nowe kontakty, pomysły i inspiracje do dalszych działań międzynarodowych.

💧 Dziękujemy wszystkim za obecność, zaangażowanie i niesamowitą atmosferę! Razem możemy więcej dla przyrody!

W dniu 1 lipca w Ośrodku Edukacji Przyrodniczej w Umianowicach odbyły się warsztaty przyrodnicze zorganizowane w ramach naszego projektu, w których uczestniczyli przedstawiciele Świętokrzyskiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Kielcach.

Podczas spotkania zaprezentowano cele, założenia oraz dotychczasowe efekty projektu – wystąpienie wprowadzające wygłosił Dyrektor Zespołu Świętokrzyskich i Nadnidziańskich Parków Krajobrazowych, Tomasz Hałatkiewicz.

W części warsztatowej uczestnicy mieli okazję bliżej poznać teren śródlądowej delty rzeki Nidy, spotkać się z żółwiem błotnym 🐢 oraz własnoręcznie skomponować ziołowe mieszanki, zgłębiając tajniki zielarstwa 🌱.

Dziękujemy ŚCDN za obecność i super energię!

W dniach 24–26 czerwca Ośrodek Edukacji Przyrodniczej w Umianowicach był gospodarzem ogólnopolskich warsztatów poświęconych renaturyzacji rzek. Głównymi organizatorami wydarzenia byli: Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - IMGW PIB oraz Wody Polskie a my – jako Zespół Świętokrzyskich i Nadnidziańskich Parków Krajobrazowych – współorganizowaliśmy spotkanie w ramach działań transferu wiedzy i replikacji działań projektu LIFE4DELTA.

Nie bez powodu to właśnie tutaj odbyło się to spotkanie – renaturyzacja śródlądowej delty Nidy to jedno z nielicznych kompleksowych działań tego typu w Polsce. Dzięki projektowi LIFE4DELTA_PL przywracamy naturalne funkcje doliny rzecznej: poprawiamy retencję, odbudowujemy siedliska i wspieramy bioróżnorodność.

Wizyta terenowa, wykłady, wymiana doświadczeń i rozmowy o wdrażaniu Nature Restoration Law stworzyły przestrzeń do wspólnego szukania skutecznych rozwiązań na rzecz środowiska wodnego.

Dziękujemy wszystkim za obecność i inspirujące dyskusje!

https://imgw.pl/wymiana-doswiadczen-kluczem-do-wzmacniania-dzialan-renaturyzacyjnych-jednostek-realizujacych-cele-ii-apgw/

Intensywny czas czerwcowych warsztatów za nami. Niby tylko jeden miesiąc, a wydarzyło się naprawdę wiele! Każdy dzień przynosił nowe przygody, inspirujące spotkania i wyjątkowych uczestników – pełnych ciekawości, energii i chęci do działania. Wspólnie odkrywaliśmy tajemnice przyrody, ucząc się przez doświadczenie i zabawę.

Nasze warsztaty to coś więcej niż tylko przekazywanie wiedzy. To żywe spotkanie z naturą, przestrzeń do integracji, budowania relacji i rozwijania wrażliwości na otaczający nas świat. To czas wspólnego śmiechu, zadawania pytań, eksperymentowania i kreatywnego podejścia do nauki.

Dziękujemy wszystkim uczestnikom, nauczycielom i opiekunom za zaufanie, otwartość i aktywne zaangażowanie. Cieszymy się, że mogliśmy spędzić z Wami ten czas i już nie możemy się doczekać kolejnych spotkań z grupami zapisanymi na lipiec! 😊




Ośrodek Edukacji Przyrodniczej w Umianowicach
Zespół Świętokrzyskich i Nadnidziańskich Parków Krajobrazowych

Zakończyliśmy trzydniowe spotkanie kończące i jednocześnie podsumowujące nasz projekt. Było to wyjątkowe wydarzenie, które połączyło naukę, praktykę i doświadczenie działań na rzecz przyrody. Przedstawione zostały efekty ponad sześcioletniej pracy: renaturyzacja śródlądowej delty rzeki Nidy, odbudowa siedlisk i populacji cennych gatunków. Nie zabrakło również dobrych praktyk z innych projektów krajowych i europejskich.

Uczestnicy mieli również okazję wziąć udział w sesjach terenowych, wizytach studyjnych oraz wieczornych spotkaniach integracyjnych. Wszystko to w miejscu, które samo w sobie jest dowodem na to, że mądre inwestycje w edukację i środowisko mają sens.

W pamięci pozostają nie tylko prezentacje i dyskusje, ale też refleksja, która wybrzmiała podczas konferencji:

„Musimy coś zrobić, co by od nas zależało.
Zważywszy, że dzieje się tak dużo, co nie zależy od nikogo.”
— Stanisław Wyspiański, Wyzwolenie.

Dziękujemy wszystkim uczestnikom, prelegentom i partnerom projektu za zaangażowanie, wiedzę i obecność.

Do zobaczenia przy kolejnych projektach!

30 maja w Ośrodku Edukacji Przyrodniczej w Umianowicach świętowaliśmy „DZIEŃ BOCIANA BIAŁEGO”!

To był dzień pełen radości, zabawy i przyrodniczych odkryć! Podczas festynu odbył się finał konkursu plastycznego „Bocian biały naszym sąsiadem”, a na uczestników czekało mnóstwo atrakcji i ciekawych zajęć.

Dziękujemy wszystkim instytucjom, które wzbogaciły wydarzenie swoimi stoiskami i warsztatami:
🌲 Świętokrzyski Park Narodowy
🌳 Lasy Państwowe – Nadleśnictwo Pińczów
🎣 Polski Związek Wędkarski – Okręg w Kielcach
👮 Komenda Powiatowa Policji w Pińczowie
🚒 Ochotnicza Straż Pożarna w Kijach
👩‍🍳 Koło Gospodyń Wiejskich w Umianowicach
📚 Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Pińczowie
🧪 Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Busku-Zdroju
💼 Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Placówka Terenowa w Pińczowie

Dziękujemy wszystkim za wspólne świętowanie i niezapomniane chwile! 😊

Jesteśmy właśnie na Dniu Informacyjnym LIFE w Warszawie! Spotykamy się z ekspertami, poznajemy nowe możliwości finansowania projektów – dużo wiedzy, inspiracji i wartościowych kontaktów. Jeśli też tu jesteście – zapraszamy do rozmowy!

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
LIFE Programme