Thilanka Rathnayake

80’s Vibe. ♥️

අශාන්තිගෙ ආලවන්තියක් ගීතයේ ඉන්නෙ චූලා, මිස් ශ්‍රී ලංකා 2006, සහ චූලා පද්මේන්ද්‍ර මොඩ්ල් ඇකඩමිය චූලාගෙ. නිරූපන ක්ශේස්ත්‍රයේ ජනප්‍රියම සහ දක්ශම අයගෙන් කෙනෙක්. ♥️

"මහනුවර ඇසළ පෙරහැර මංගල්‍යයේ ඇරැඹුම හෙවත් කප් සිටුවීමේ චාරිත්‍රය සිදුකරනු ලබන, අලුත්නුවර ශ්‍රී දැඩිමුණ්ඩ මහා දේවාලය.."

සාමාන්‍ය ජනමතවාද අනුව සැලකෙන්නේ උපුල්වන් දෙවිඳුන්ගේ ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයා ‘දැඩිමුණ්ඩ දෙවියන් බවය. දැඩිමුණ්ඩ දෙවියන් ගැන පුරාතනයේ සිටම ලාංකීය ජනතාව දැඩි භක්තියකින් පසු වූ බව විවිධ ජනශ්‍රැතීන්ගෙන් මෙන්ම ජන කාව්‍යයන්ගෙන්ද හෙළි වේ. බුදු රජාණන්වහන්සේට එරෙහිව මාරයා යුද්ධයට පැමිණි අවස්ථාවේ අනෙක් දෙව්වරුන් ඉවත්ව ගිය බවත් දැඩි මුණ්ඩ දෙවියන් පමණක් රැකවරණයට සිටි බව දැඩිමුණ්ඩ ස්තෝත්‍ර, දැඩිමුණ්ඩ කවි, දැඩිමුණ්ඩ අවතාරය, හත් අඩි උපත, දැඩි මුණ්ඩ උපත, දැඩි මුණ්ඩ පුලය, දැඩිමුණ්ඩ වරම, දැඩිමුණ්ඩ විස්තර, දැඩිමුණ්ඩ අවතාර ඇතුළු දැනට කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ ඇති ජනකාව්‍යයන්ගෙන් හෙළිවේ. 'පූර්ණක' නම් යක් සෙනෙවියාට දාව 'එරන්දතී' නම් නාග කන්‍යාවියකගේ කුසෙන් උපන් අයෙකු ලෙස දැඩි මුණ්ඩ දෙවියන් පිළිබඳ ජන විශ්වාසයක් පවතී.

දැඩිමුණ්ඩ දෙවියන් හැඳින්වීම සඳහා විවිධ නාමයන් යොදා ගන්නා අතර ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී නාමහතළිහකින් පමණ සදහන් වේ. හඳුන් වනයේ විසූ හෙයින් ‘හඳුන් කුමාර’ නමින්ද, මාණික්‍ය භාණ්ඩාගාරයේ ආරක්‍ෂක කටයුතු භාරව සිටි හෙයින් ‘මැණික් බණ්ඩාර’ නමින්ද, සොළී පරදේසක්කාරයන් ලක්දිව බලයට පත්ව සිටි සමයේ ඔවුන් හා යුද්ධ කොට අල්ලා ගත් ප්‍රදේශ ආරක්‍ෂා කළ හෙයින් ‘ඌවේ බණ්ඩාර’ නමින්ද, ඇම්බැක්කේ මහ දේවාලයට අධිපති වීමෙන් ‘ඇම්බැක්කේ දේවතා බණ්ඩාර’ නමින්ද, ඇතෙකු පිට නැඟී සටන් වැද කිරුළ ගම්කන්ද දෙබෑකර සතුරු බළමුළු විනාශ කළ නිසා ‘කිරුළ බණ්ඩාර’ නමින්ද,කෙහෙල් පන්නල ග්‍රාමයට නුදුරින් මහ වනයේ අලුත් නුවරක් පිහිටූ වූ හෙයින් ‘අලුත්නුවර බණ්ඩාර’ නමින්ද හදුන්වනු ලබයි. එමෙන්ම උපුල්වන් දේව ප්‍රතිමාව අලූත්නුවරට වැඩම කරවන ලද අවස්ථාවේදී දැඩිමුණ්ඩ දෙවියන්ගේ තේජසට යටත් වූ හෙයින් උපුල්වන් දෙවියන් ඇමතූ කළු දේවතා යන්න දැඩිමුණ්ඩ දෙවියන් කළු දේවතා බණ්ඩාර යන නමින් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව තිබේ. මෙම නාමයන්ට අමතරව ‘අලූත්නුවර දේවතා බණ්ඩාර’ යන නාමය ද මෙම දෙවියන් සඳහා ද භාවිතා කරන බව මූලාශ්‍ර ඇසුරින් සනාථ වේ. නාග,භූත, ප්‍රේත, සිංහ, කන්නඩි, රාග, නාද ගොපලු, පිල්ලි, ගිනිජල්, වේග, ලවුඩි, එගිනි, බ්‍රාඩි, මලවර, බාග, දෙවොල්, වටකුමාර හා මංගර යන යක්‍ෂයන් උන්වහන්සේගේ පිරිවර යැයි කියති.

දැඩිමුණ්ඩ දෙවියන් සම්බන්ධයෙන් මතවාද රැසක් මපවතී. එසේ පවතින මතවාදයන් අතර ‘මාලදිවයින් රජු ’ යැයි පවසන මතයක් ද වේ. එයට අනුව විකුණ්ට භද්‍රව නම් යක්ෂ ගෝත‍්‍රයට අයත් බව සඳහන් ය. මාලෝස් දිවයින නමින් හඳුන්වන මාලදිවයිනේ රජු වශයෙන් මෙම දෙවියන් ප්‍රසිද්ධ ය. දෙමව්පියන් සම්බ්න්ධයෙන් විමසීමේදී පියා යක්ෂ ගෝත‍්‍රකයෙකු වන පූර්ණක නම් වන බවත්, මව කැලණියේ එරන්දිකා නම් නාග ගෝත‍්‍රයට අයත් වූ කාන්තාවක වශයෙනුත් ඉතිහාසයේ වේ. මෙම දෙදෙනාට දාව උපන් කුමාරයා ‘දුනුමන්ත හෙවත් දැඩිමුණ්ඩ’ නම් වන බව සඳහන් ය. මුල් කාලයේ දුනුමන්ත නමින් හඳුන්වන ලද මෙම කුමාරයා පසුකාලයේ දී දැඩිමුණ්ඩ යන නමින් හඳුන්වා තිබේ. යක්ෂ වෙස් මුහුණට නයිපෙණ එකතුවන්නේ එරන්දතිය නාග ගෝත්‍රික නිසාවෙන් බවට ජනප්‍රවාදයේ වේ. ගෞතම බුදුන් වහන්සේට ආරක්ෂාව සපයන ලෙස වෙසමුණි රජු දැඩමුණ්ඩ දෙවියන්ට පවසා තිබේ. දසබිම්බරක් මාර සේනාව බුදුන් වහන්සේට විරුද්ධව පැමිණෙන විට සියලූ දෙවිවරුන් බුදුන් වහන්සේ අතහැර පලා ගිය බව සඳහන්ය. නමුත් දැඩිමුණ්ඩ දෙවියන් පමණක් දුන්නක් අතේ තබාගෙන සිටි බව ජනප්‍රවාදයේ සඳහන්ය. දැඩිමුණ්ඩ දිව්‍ය රාජ වර්ණනාව නම් ග්‍රන්ථයේ සඳහන් පුවත අනුව මෙම දෙවියන් හිමවතයේ සිට ලංකාවේ සමන්තකූටයට පැමිණ එහි වාසය කළ දෙවියන්ගේ දුනු ආයුධ ලබාගෙන විෂ්ණු දෙවියන්ගෙන් රන් දුන්න ලබාගෙන පැමිණ තිබේ.

එසේම තවත් එක් ජනප්‍රවාදයකට අනුව ලක්දිව බුදු සසුන වසර පන්දහස් පන්සියයක් කල් රැක ගැනීමට වරම් දුන්නෙන් විෂ්ණු, වෙසමුණි, ශක්‍ර ආදී මහා දෙවිවරුන්ගෙන්ද වරම් ගෙන, ලක්දිවට එන අරමුණින් නැව් නැංගේය. නැව එන අතරමඟදී විශාල කුණාටුවකට හසුවිය. මහත් වෙහෙසින් මහා සාගරය තරණය කොට ලක්දිව දෙවුන්දරට (දෙවිනුරට) ගොඩ බැස දෙවුන්දරින් සීනිගමටත්, සීනිගමින් අලුත්නුවරටත් වැඩ උක් හේනක් දැක එය ගල් වෙන්න වරම් දී උග්ගල් අලුත් නුවර නමින් ප්‍රසිද්ධ කරවීය. දැඩිමුණ්ඩ වරම පුස්කොළ ග්‍රන්ථයේ සඳහන් වන්නේ උග්ගල් අලුත්නුවරින් දඹදෙණි නුවරට ගොස් රාජගිරි ගල්ලෙන් ප්‍රදේශයේ දෙව් විමනක් කරවා නතර වූ බවය. නැවැත සතර කෝරලයේ කිරුගන්දෙණියේ ගල්ලෙනට පැමිණි දැඩිමුණ්ඩ දෙවි යකුන්ගේ සහායෙන් විෂ්ණු දෙවියන් වෙනුවෙන් දෙවොලක් කරවූ බව ගලකැප්ප වූ සැහැල්ලේ සඳහන් වේ. මෙසේ මිනිසුන්ට සෙත සැලසීමේ අරමුණින් යුතුව දෙවුන්දරට පැමිණි බවත්, ඉන් පසුව උග්ගල් නුවරට සහ අලූත්නුවරට පැමිණි බවත් සඳහන් ය.

තවද අලූත්නුවර දැඩිමුණ්ඩ දේවාලයේ දැඩිමුණ්ඩ නමින් ප්‍රසිද්ධියට පත් වුයේ ප්‍රාදේශීය නායකයෙක් බවට මතවාදයක් පවතී. දඹදෙණි රාජ්‍ය සමයේදී හෙම්මාතගමට නුදුරින් පිහිටි කෙහෙල්පන්නල ගමේ ශක්තිමත් දුනුවායෙක් වාසය කර තිබේ. මොහු දිනක් රාත්‍රීයේ පිදුරංගල කඳු මුදුනේ සිට බලන විට ඈත වනාන්තරයේ ගසක් මුදුනේ පහනක් දැල්වෙනු දැක එයට විඳ තිබේ. පසුදින පැමිණ එම ඊතලය වැටුණ ස්ථානය සොයා ගිය බවත්, විශාල සපු ගසක් මුදුනේ එය තිබෙන බව දැක එහි පැලක් ඉදිකර පදිංචි වූ බවත් සඳහන් ය. මෙහි බෝග කිරීමෙන් පසුව එය සාර්ථක වූ බව දුටු තවත් තරුණයින් කිහිපදෙනෙකු පැමිණ දැඩිමුණ්ඩ සමඟ පදිංචි වූ බවත්, ඔහුගෙන් දුනු ශිල්පය හදාළ බවත් සඳහන්ය. දුන්නක වරපටය ගැට ගසන ස්ථානය මුණ්ඩ නමින් හඳුන්වන අතර, නායක දුනුවායා පසුකාලයේ දී දැඩිමුණ්ඩ නම් වූ බවත් මෙම පුරාවෘත්තය තවදුරටත් පෙන්වා දේ. එමෙන්ම දැඩිමුණ්ඩ දෙවියන් සම්බන්ධයෙන් පවතින මතවාද අතර වෙසමුනි වරම් ලබාගෙන දඹදිවින් ලංකාවට පැමිණියේ යැයි සඳහන් පුවත ද පෙන්වාදිය හැකිය. එමෙන්ම විවිධාකාර අපහසුතාවයන්ට පත් වූ වන්ට පිළිසරන වන දෙවියකු ලෙසද මුළු මහත් ජනතාව තුළම ප්‍රසාදය දිනා ගත්තෙකි.

අලූත්නුවර දැඩිමුණ්ඩ දේවාලය ලාංකීය ජනතාවගේ ගෞරවාදරයට පාත්‍ර වූ දේවාල අතුරින් සුවිශේෂි ස්ථානයක් හිමි කරගන්නා දේවාලයකි. අලූත්නුවර දේවාලය ඉදිකිරීමේදී යක්ෂයින් විසින් කපා ඉවත් කරවන ලද ගල් කැබලිවල ඉතිරි කොටස් මෙම දේවාල භූමියේ දක්නට ලබෙන බව පැරුන්නන්ගේ අදහසයි. අලුත් නුවර දැඩිමුණ්ඩ දේවාලයේ ඉතිහාසය දඹදෙණි රාජ්‍ය කාලය තරම් ඈත කාලයකට අයිති බව අලුත් නුවර දේවාලය කරවීම නම් පුරාණ පුස්කොළ ලියැවිල්ලේ සඳහන් වේ. දඹදෙණි යුගයේදී මෙම දේවාල භූමිය ඉදි කරන ලද උපුල්වන් දේවාලය දැනට විශාල මාරා ගස ඇති ස්ථානයේ ඉදිකර තිබුන දේවාලය මහනුවරට ගෙන යාමෙන් පසුව, එහි පල්ලේ දේවාලය හෙවත් පරිවාර දැඩිමුණ්ඩ දේවාලයට බැතිමතුන් පැමින පුද පූජා පැවැත් වූ බවත් ඉතිහාසයේ සදහන් වේ. ඒ අනුව දැඩිමුණ්ඩ දෙවියන් වෙනුවෙන් වෙනම ඉදිකරන ලද මුල්ම දේවාලය මෙය වේ. ක්‍රි. ව 1715 දී අළුත් නුවර පුරාන ලෙන් විහාරයේ වැඩ වාසය කළ 'අස්සද්දනා පිරිවෙන්පති හිමියන්ගේ' අනුශාසනා පරිදි 'සෙනරත් රජතුමන්' විසින් මෙම දේවාලය ඉදි කරවීමට භූමිය සකස් කිරීමේදී විශාල ගල් පර්වතයක් හමු වී ඇත. මෙම ස්ථානයේ තුන් මහල් දේවාලයක් ගොඩ නගා තිබුණත් මෙතැනට එන පිරිසට පහසු ගමන් මාර්ගයක් නොතිබුණේ දේවාලය වට කොටගෙන තිබූ ඉහත කී මහා ගල් පර්වතය නිසාය. අස්සද්දන පිරිවෙන්පති හිමියන්, නිලමේවරුන් ඇතුළු පිරිසක් මෙතැනට පැමිණ අසල තිබූ දෙහි ගසක පඬුරක් ගැටගසා දැඩිමුණ්ඩ දෙවියන්ට භාරයක් වීමෙන් පසු එක් රැයකින් එම ගල් පර්වතය සුනු විසුනු වී මග දෙපස සකස් වූ බව ගල බිඳින ලද සැහැල්ලේ විස්තර සහිතව දැක්වේ. උඩ වීදිය ඔස්සේ අදටත් මෙම දේවාලයට පැමිණෙන බැතිමතුන්ට ඉරහඳ කොටා ඇති මට සිලිටු ගල් වැටිය දක්නට ලැබෙන එක් සාක්ෂියකි.

වර්ෂ 1236-1270 කාලයේ දඹදෙණියේ රජකළ දෙවැනි පරාක්‍රමබාහු රජතුමාගේ විසි දෙවැනි රාජ්‍ය වර්ෂයේදී එතුමන්ට වැළඳුණු රෝගාබාධයක් නිසා එයින් මිදීමට කළ හැකි කිසිවක් නොවුණු තැන අවසන් උත්සාහය ලෙස අලුත්නුවර දේවාලයට භාරයක් වූ බවත් මෙහි එකල වැඩිසිටි උපුල්වන් හෙවත් විෂ්ණු දෙවිඳුන්ට පුද පඬුරු හැටියට රන් ආයුධ දේව රූපය සිතුවම් කළ පෙතිකඩක් රැගෙන අවුත් තුන් අවුරුද්දක් මෙතැන පුද පූජා කළ බවද සඳහන් වේ. වර්තමානයේ දක්නට ලැබෙන දේවාලයේ ඉතිහාසය දැනට වසර 200 ක් 300 ක් පමණ ඈතට දිව යයි. මොල්ලිගොඩ අදිකාරම් තුමා ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුව විසින් රටෙන් පිටුවහල් කිරීමට නියම වූ අවස්ථාවේ මෙම ස්ථානයට පැමිණ බාරයක් වී ඇත. මොල්ලිගොඩ වලව්ව මෙම ස්ථානයේ සිට කිලෝමීටර් තුනක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. රුවල් නැවෙන් අදිකාරම්තුමා පිටුවහල් කළද, දින හතක් රුවල් නැව මුහුදේ පාවෙමින් තිබී ගොඩ බිමට පැමිණ ඇත. එසේ වූයේ දැඩිමුණ්ඩ දේව බලය නිසාම බව දැනගත් මොල්ලිගොඩ අදිකාරම්තුමා මේ දේව මන්දිරය සාදවා ඇත.

කොළඹ නුවර ප්‍රධාන මාර්ගයේ මාවනැල්ල නගරය පසු කර කි.මී 1.5 පමණ යන විට හිඟුල හන්දියෙන් හැරී කි.මී. 07 ක් පමණ දුරක් ගිය විට අලුත් නුවර ශ්‍රී දැඩිමුණ්ඩ මහා දේවාලය වෙත ළඟා විය හැකිය. දේවාලයට ළගාවීමට උඩ වීදිය සහ පහළ වීදිය යනුවෙන් වීදි දෙකක් දක්නට ලැබෙන අතර දේවාල භූමියට ළගා වීමේදී එහි ගුප්ත ස්වභාවය හොදින් අත් විදිය හැකිය. පහළ වීදිය ඔස්සේ දේවාලයට පිවිසීමේදී පියගැටපෙළ පසු කර වාහල්කඩින් ඇතුළු වීමේදී ප්‍රථමයෙන් හමුවනුයේ පත්තිරිප්පුවයි. මෙම පත්තිරිප්පුව ආශ්‍රිතව විවිධ කතා පුවත් ගොඩනැගී ඇති අතර ඇතැම් වැඩිහිටි ගම්මුන්ගේ මතය වී ඇත්තේ මෙම පත්තිරිප්පුව පිහිටා ඇති ස්ථානය අසල නිලමේ ඇදුමින් සැරසුණු කෙනෙක් පාන්දර 1ත් 2ත් අතර ගමන් කරන බවය. දේවාල භූමිය තුළ සුවිශේෂී ස්ථාන ගණනාවක් දැක ගැනීමට හැකියාව ලැබේ . ඉන් ප්‍රධානම ස්ථානයක් හිමිවනුයේ උඩ වීදිය හරහා පැමිණීමේදී හමුවන ඉර හද ගලයි. අලුත්නුවර දේවාලය අංග කිහිපයකින් යුක්ත වන බව පෙනේ. එනම් , ප්‍රධාන පිවිසුම, වාහල්කඩ, ප්‍රධාන බරාද, හදුන්කූඩම, දිග්ගෙය, වැඩ සිටින මාලිගය, මුළුතැන්ගෙය, ගබඩා කාමරය, අටු මඩුව, දඩු මඩුව ප්‍රාධාන වේ.

අලුත්නුවර දැඩිමුණ්ඩ දේවාලය හා බැදි තේවාවන් හා වාර්ෂික මංගල්‍යයන් දෙස බැලීමේදී අනෙකුත් දේවාලවල මෙන්ම සමාන චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර මෙහිද දැකගත හැකිය . එහිදී දැඩිමුණ්ඩ දෙවියන් උදෙසා පවත්වනු ලබන තේවාවන් කිහිපයක් වෙයි . එනම් දිනපතා තේවාව , අලුයම් ධූරය, හැන්දෑ ධූරය, කෙම්මුර බෙර වැයීමයි. එමෙන්ම වාර්ෂිකව පවත්වනු ලබන ප්‍රධාන මංගල්‍යයන් අතර අලුත් සහල් මංගල්‍යය, නානුමුර මංගල්‍යය, කාර්තික මංගල්‍යය, පෙරහැර මංගල්‍යය යි. වාර්ෂික මහනුවර ඇසළ පෙරහැර මංගල්‍යයේ ඇරැඹුම හෙවත් කප් සිටුවීමේ චාරිත්‍රය සිදුකරනු ලබන්නේ අලුත්නුවරදී ය. උපුල්වන් දෙවිදුන්ගේ ආනුභාවය ඇතිව දැඩිමුණ්ඩ දෙවොලට අයත් භූමියකින් කිරි ගසක අත්තක් කපා ජේ කොට චාරිත්‍රානුකූලව මහනුවර මහ දේවාලය තෙක් ‘කප රැගෙන යෑම’ ඓතිහාසික චාරිත්‍රයකි. අලුත්නුවර දැඩිමුණ්ඩ දේවාලයේ සිට මහනුවරට ‘කප රැගෙන යෑමේ පෙරහැර’ අතීත රජ දවස පැවැත්වූ පරිද්දෙන් සිදුකරන්නේ ය. අලුත්නුවර දැඩිමුණ්ඩ දේවාල භූමියේ සිට පහළ කඩුගන්නාව පළමු වංගුවේ ඇති ශ්‍රී ආනන්ද විහාරස්ථානය දක්වා සතර කෝරළයේ කොඩි ද, හේවිසි හොරණෑ සහිත හේවිසි කණ්ඩායම ද කප රැගෙන යන හස්තීන් පිරිවර සමගින් ගමන් කරනු ලබයි.

දැඩිමුණ්ඩ දෙවියන් විවිධාකාර අපහසුතාවයන්ට පත් වූ වන්ට පිළිසරන වන දෙවියකු ලෙසද මුළු මහත් ජනතාව තුළම ප්‍රසාදය දිනා ගත්තෙකි.අතීතයේ සිටම මෙම දෙවියන් පිළිබඳව මෙරට ජනතාව දැඩි භක්තියකින් පසු වූ බව විවිධ ජනශ්‍රැතීන්ගෙන් මෙන්ම ජන කාව්‍යයන්ගෙන්ද හෙළි වේ. මේ ආකාරයට අලූත්නුවර දැඩිමුණ්ඩ දේවාලය ඈත අතීතයේ සිට ද ජනතාවගේ නොමඳ ගෞරවාදරයට ලක් වූ බවත්, රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ද නොමදව හිමි වූ බවත් ඉතිහාස සාක්ෂි දරයි.

© සෙංකණ්ඩ පුර - තිලංක රත්නායක

"හින්දු පූජකවරුන් විසින් පාලනය කරනු ලබන මහනුවර කතරගම මහ දේවාලය.."

'කතරගම දෙවියෝ' හෙවත් 'කාර්තිකේය දෙවියෝ' එසේත් නොමැතිනම් 'ස්කන්ධ කුමරු' ලංකාවේ දෙවිවරුන් අතර අතිශයපුද පුජා ලබන දෙවි කෙනෙකි. කතරගම දෙවිඳුගේ උපත ගැන භාරතීය දේව කතාවල ප්‍රධාන මත 4ක් පවතී. හින්දු විශ්වාසය අනුව මොහු යුද්ධයට අධිපති දෙවියෙකි. කතරගම දෙවියන්ගේ උපත ගැන බ්‍රහ්ම පුරාණය, වායු පුරාණය, මතස්‍ය පුරාණය ආදි ග්‍රන්ථවල නොයෙක් පුරාවෘත්තයන් සඳහන්ය. ඒ අනුව එතුමාගේ උත්පත්තිය සිදුවී ඇත්තේ සුරාසුර යුද්ධයේදී පරාජයට පත්වෙමින් සිටින සුරයන්ගේ හමුදාවේ නායකත්වය දැරීමට හමුදාපතියකුගේ අවශ්‍යතාවය සම්පූර්ණ කර ගැනීම සඳහාය. එහිදී ශිව සහ පාර්වතී දෙදෙනාගේ දීර්ඝ කාලීන සංගමයෙන් ඇති වූ බීජයක් ශිව දෙවියන් විසින් අග්නි දෙවියන්ට භාර දී ඇත. මෙය අග්නි දෙවියන් විසින් ගංඟා දේවියගේ ගර්භයෙහි තැන්පත් කොට ඇත. ගංඟා දේවිය එය මහා මේරු පර්වතයේ තැන්පත් කර ඇත. එසේ තැන්පත් කල බීජය කන්‍යාවන් 6 දෙනෙකු විසින් පෝෂණය කර ඇති අතර මුහුණු හයකින් යුත් දරුවකු බිහි විය. මේ ආකාරයට කතරගම දෙවියන්ගේ උපත සම්බන්‍ධ විවිධ මත පවතී.

ශ්‍රී ලාංකික ස්වදේශික ජනප්‍රවාදයන්ට අනුව කතරගම දෙවියන් මුලින්ම වාසය කොට ඇත්තේ වැද්දා හිටි කන්ද නමින් හඳුන්වන කතරගම නගරයෙන් එපිට පිහිටි කන්දක් මතය. පුරාතන යුගයේ සිට වෙනස් කළ නොහැකි සබැඳියාවක් කතරගම දෙවියන් සහ ඔහුගේ බල ප්‍රදේශය සමඟ පවතී. එය වර්තමානය දක්වාම වැදි ජනතාව පුද සත්කාර කිරීම සඳහා මෙම පූජා භූමි සංකීර්ණයට පමිණෙති. වැදි ජනතාව ඔවුන් ගේ වාර්ශික උත්සව, වැදි කුමරුවන්ගේ විවාහ ඉල්ලීමේ උත්සව හා විවාහ උත්සව ජුලි සහ අගෝස්තු මාස වලදී පවත්වනු ලබන්නේ එහි දාමයක් වශයෙනි. මීට අමතරව මෙම දෙවියන් බුද්ධවර්ෂාරම්භයට පෙර කතරගම නුවර විසූ මහාසේන රජතුමා ලෙසද, ඉන්දියාවේ සිට මෙහි පැමිණ පදිංචි වූ යුධ දක්ෂයකු මරණින් පසු දේවත්වයට පත්වීමකැයි කියා ද මතයක් ඇත. කතරගම දෙවියන් සම්බන්ධවන ප්‍රකට සිද්ධි කිහිපයක් ලංකා ඉතිහාසයේ ඇති බව ජනප්‍රවාදයේ පවතී. ස්කන්ධ දෙවියන් ලක්දිව සතරවරම් දෙවිවරුන්ගෙන් කෙනෙකු ලෙස පළමු වරට සඳහන් වන්නේ 14වන සියවසට අයත් නිකාය සංග්‍රහයෙහිය.

ලක්දිව ඉතිහාසයේ, කතරගම දෙවියන් උදෙසා ඉදිකළ ප්‍රධාන දේවාලය කතරගම පිහිටා ඇති අතර ලක්දිව පුරා අන්‍ය කිසිම දෙවි කෙනෙකුට වඩා වැඩි දේවාල ගණනක් මේ දෙවියන්ගේ නමින් ඉදිවී ඇත. මහනුවර ඓතිහාසික කතරගම මහ දේවාලයේ ආරම්භය ශ්‍රී විජය රාජසිංහ රජතුමාගේ කාලය දක්වා දිවයයි. ශ්‍රී විජය රාජසිංහ රජතුමා ලක්දිව රාජාභිෂේකයත්වයට පත්වන විට, රට තුළ කතරගම දෙවියන් ඇදහීම අරුමයක් නොවීය . මක්නිසාදයත් රුහුණු කතරගම මහා දේවාලය එම කාලයේත් පැවතුන නිසාය. නමුත් කන්ද උඩරට ප්‍රදේශයේ කතරගම දේව ඇදහීම සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රචලිත වූයේ ක්‍රිස්තුවර්ෂ 1400 වකවානුවේදී ය. මේ සදහා හේතු කාරක වූයේ, උඩරට රජවරු ඉන්දීය රාජකුමාරිකාවන් සමග විවාහ වීම මෙන්ම කෝට්ටේ යුගයේදී ලංකාව පුරා තරමක් වැඩියෙන් පැතිරුණු බ්‍රාහ්මණ ඉගැන්වීම් සහ බ්‍රාහ්මණයින් නිසාත්ය.

අතීත සටහන් වලට අනුව මහනුවර කතරගම දේවාලය නිර්මාණය කර ඇත්තේ වර්ෂ 1707– 1739 කාලයේ රජ කළ කුණ්ඩසාලේ කුමාරයා, එහෙමත් නැත්නම් ශ්‍රී වීරපරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජතුමා විසින්‍ ය. ශ්‍රී වීරපරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජතුමා විවාහ වූයේ දකුණු ඉන්දීය කුමාරිකාවක් වූ ප්‍රමිලා දේවිය සමග වූ අතර විවාහයේදී ඉන්දියාවේ සිට පැමිණි කුමාරිකාව සමග තෑග්ගක් ලෙස කතරගම දෙවියන්ගේ දේව ප්‍රතිමාවකුත් ලක්දිවට ලැබී ඇත. පසුව දේව ප්‍රතිමාව තැම්පත් කිරීමට දේවාලයක් ඉදිකිරීමට අවශ්‍ය වූ අතර ජය භූමිය සෙවීම භාර වූයේ මාලිගාවේ මංගල හස්ති රාජයාටය. හස්ති රාජයාට මනා සේ ආහාර පාන දී, වතාවත් කොට, දෙවියන්ට භාර කිරීමෙන් පසුව, ඇතා කැමති දිශාවකට ගමන් කිරීමට නිදහස් කර, ඇතා නැවතී දල බිම අණින සලකුණෙන් ජය භූමිය තෝරාගත් බව ජනප්‍රවාදය වේ. එලෙස මගුල් ඇති විසින් ලැබුණු සලකුණ අනුව කොටුගොඩැල්ල වීථියේ එදවස තිබුණු විශාල උණ පඳුර ආසන්නයේ වර්තමානයේ දක්නට ලැබෙන කතරගම දේවාලය ඉදිකරන ලදී.

සතරමහා දේවාල අතුරින්, ශ්‍රී දළදා මාළිගා සංකීර්ණයේ දේවාල තුනක් පමණක් ස්ථාපිත වී ඇත. එනම් විෂ්ණු දේවාලය, නාථ දේවාල සහ පත්තිනි දේවාලයයි . මහනුවර කතරගම දේවාලය පිහිටලා ඇත්තේ මාළිගා සංකීර්ණයෙන් පිටතට වන කොටුගොඩැල්ල වීථියේ පිහිටි භූමියකය. අතීතයේදී මෙම වීදිය 'කවිකාර වීදිය' ලෙස හැඳින්විණි. මහනුවර කතරගම දේවාලය ඉදි කර තිබෙන්නේ මහනුවර යුගයේ සාම්ප්‍රදායික උඩරට වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ සහ හින්දු කෝවිල් වාස්තු විද්‍යාවේ ආභාසය මනාව සුසංයෝගය කරමිනි. සාම්ප්‍රදායික උඩරට වාස්තු විද්‍යාවට අනුව පෙති උළු සෙවිලි කළ, බෑවුම් සහිත වහලයකින් යුක්තය. දේවාලයේ ප්‍රධාන වීදිය (කොටුගොඩැල්ල වීදිය) දෙසට මුහුණලා ඇති ප්‍රධාන දොරටුව අලංකාර කැටයම්වලින් සහ විචිත්‍රවත් වර්ණවලින් හැඩගැන්වූ "වාහල්කඩක්" ලෙස නිර්මාණය කර ඇත. දේවාල ගොඩනැගිල්ල බොහෝ දුරට අනෙකුත් දේවාලවලට සමාන වන අතර, එහි ගර්භගෘහයට ඉහළින් කුළුණක් හෝ පහනක් (ලැන්ටර්නයක්) වැනි හැඩයකින් යුත් හතරැස් හැඩැති උඩු මහල් කොටසක් සහ බැල්කනියක් ද පිහිටා ඇත. මෙය කොටස් හතරකින් සමන්විත වන අතර, ඉන් ඇතුළතම ඇති (බටහිර දෙසට වන්නට පිහිටි) කොටස දේව ප්‍රතිමාවක් සහිත ගර්භගෘහය ලෙස ක්‍රියා කරයි. ඊළඟ කොටසේ ද ප්‍රතිමාවක් ඇති අතර, එහිදී පූජකවරුන් විසින් ආගමික වතාවත් සිදු කරනු ලබයි. තුන්වන කොටසේ පෙරහැර සඳහා භාවිතා කරන දෝලාව තැන්පත් කර ඇති අතර, සිව්වන කොටස බෙර වාදකයන් සඳහා වෙන්වූ ස්ථානය වේ. ප්‍රධාන දේවාල ගොඩනැගිල්ලට යාබදව උතුරු දෙසින් ගණ දේවියන් වෙනුවෙන් කැප කරන ලද අතිරේක ගොඩනැගිල්ලක් ද පිහිටා ඇත.

මහනුවර පිහිටි අනෙකුත් දේවාල තුන මෙන් නොව, එහි ඇති කතරගම දේවාලය හින්දු පූජකවරුන් විසින් පාලනය කරනු ලබයි. ශ්‍රී වීරපරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජුගේ පාලන කාලය තුළ දී ඉදිකරන ලද මහනුවර ශ්‍රී කතරගම දේවාලයේ පළමු පූජකවරයා ලෙස කටයුතු කර තිබුණේ බාලචන්ද්‍රන් කුරුක්කල් තුමාය. ඔහු කේරළ ප්‍රාන්තයේ පාලකොඩු චත්තපුරම් ගමෙහි වාසය කළ අයෙකි. ප්‍රමිලා දේවිය විසින් ලංකාවට රැගෙන ආ පිළිම වහන්සේ මාලිගාව අවට දේවාලයක තැන්පත්කොට පුද පූජා පැවැත්වීම සඳහා පූජකවරයකු ද කැටුව එන අවස්ථාවේදී බාලචන්ද්‍රන් කුරුක්කල් තුමා ලංකාවට පැමිණ ඇති බවට අතීත තොරතුරු අනාවරණය කරයි. බෞද්ධ ආගමට මූලිකත්වය දෙමින් දේවාලය ඇතුලේ ස්වාමීන් වහන්සේලා වැඩ වසන විහාරයක් ද මෙහි පිහිටා ඇත.

කතරගම මහ දේවාලයේ හාස්කම් පිළිබඳ විශ්වාසයන් ලංකාවේ පමණක් නොව ඉන්දියාවේද ප්‍රචලිතව තිබූ අතර, දරුඵල ලබා ගැනීම සඳහා ඉන්දියානු මහා රාජාවරයෙකු කතරගම දෙවියන්ට භාර වී, පළමු දරුවා දේවාලයට පූජා කරන බවට පොරොන්දු වී ඇත. දරුවන් ලැබුණු පසු ඔහු තම වැඩිමහල් දියණිය දේවදාසියක් ලෙස කතරගම දේවාලයට භාර කර, ඇයගේ රැකවරණයට දේපළද පූජා කර තිබේ. ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජ සමයේ තරුණ වියට පත්ව සිටි ඇය, තම පිරිසිදු ජීවිතය දෙවියන් වෙනුවෙන් කැප කරමින් දේවාල භූමියෙන් පිටතට නොගොස් ජීවත් වූ අතර, අවසානයේ ඇයගේ රූමත් බව පිළිබඳව රජතුමාටද දැනගන්නට ලැබිණි. දේවදාසියව තමන්ගේ මාළිගාවට ගෙන්වා ගැනීමට රජතුමා කිහිපවරක්ම පණිවිඩ යැවුවත්, දේවාලයේ ප්‍රධාන පූජකතුමා එය ප්‍රතික්ෂේප කර තිබේ. පසුව සේනාවක් යවා ඇය රැගෙන යාමට උත්සාහ කළද එයද අසාර්ථක වී ඇති අතර, රාත්‍රියේ ඇය පැහැරගෙන යාමට ගිය පිරිස පසුදා දේවාල වාහල්කඩ අසල මියගොස් සිටි බව ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වේ. අවසානයේ රජතුමා බලහත්කාරයෙන් දේවදාසියට අතවර කළ බවත්, ඒ හේතුවෙන් කතරගම දෙවියන්ගේ උදහසට ලක්ව සති දෙකක් ඇතුළත ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජතුමා ඉංග්‍රීසින්ට හසුවී රාජ්‍යය අහිමි වූ බවත් ජනප්‍රවාදයේ කියැවේ. කාලසීමාව පිළිබඳ යම් පරස්පරතා තිබුණද, මෙම කතාව අද දක්වාම පැවත එන අප්‍රකට ජනප්‍රවාදයකි.

සතර මහා දේවාල අතුරින් කතරගම දේවාල පෙරහර ගමන් කරන්නේ 3 වෙනි ස්ථානයටය. කතරගම දේවාල පෙරහරේ ඇති විශේෂත්වයක් වන්නේ එහි පමණක් දැකිය හැකි සාම්ප්‍රදායික කාවඩි නැටුම් අංග ඇතුළත් වීමයි. කතරගම දෙවියන්ගේ වාහනය වන මොනරා (මයුරා) සංකේතවත් කරමින් මෙම නර්තනය වේදිකාගත කෙරේ. මොනර පිහාටු වල හැඩය සහ වර්ණ පෙන්වන විශේෂ ඇඳුම් වලින් ශිල්පීන් සැරසී සිටිති. මොනරෙකු පිල් විහිදුවා නටන ආකාරය සිහිපත් කරවන අන්දමේ මනරම් හා කලාත්මක ශරීර චලන මෙහිදී සුවිශේෂී වේ.

© සෙංකණ්ඩ පුර - තිලංක රත්නායක

"සෙංකඩගල රාජධානියේ, රජවරුන් අභිශේෂකයෙන් පසු නළල් පටය බදිනු ලැබීමේ චාරිතරෙන්ය ඉටුකෙරුණු මහනුවර විෂ්ණු මහා දේවාලය.."

විෂ්ණු දෙවියන් හින්දු දෙවියෙකි. නිල් පැහැති සමක් හා අත් සතරක් ඇත​. රථය ගරුඬා ය​. පංචජන්‍ය නම් ශංඛය, සුදර්ශන් චක්‍රායුධය, යගදාව හා නෙලුම් මල අත් සතරින් දරයි. මහානුභාව සම්පන්න මැණිකක් වන කෞස්තුභ මාණික්‍ය ගෙල පැලඳ සිටී. පපුවේ ශ්‍රී වත්ස නම් කෙස් රොදක් වෙයි. පතිනිය වන ලක්ෂ්මී දේවිය උරයේ වාසය කරයි. භාරතීය හින්දු ත්‍රී මූර්තියේ පළමුවන දෙවියා මහා බ්‍රහ්මයාය. දෙවැන්නා ශ්‍රී විෂ්ණු දෙවියන් ය. සෘග්වේදයට අනුව විෂ්ණු යනු සුරිය දේව ගනයට අයත් දෙවිකෙනෙකි. සෘග්වේදයට අනුව රශ්මිය විහිදුවා අහසෙහි බබළමින් ගමන් කරන හිරු සේ සැලකූ විෂ්ණු දෙවියන්, ලෝක ධාතුවේ සප්ත ප්‍රදේශයන් හි එකවර තැන් තුනකින් ගමන් කරන බවත් තම රශ්මි ජාලයෙන් ලොව ආවරණය කරන බවත් කියෑවේ.

ශ්‍රී ලංකාද්වීපය තුළ පිහිටා ඇති බොහෝ බෞද්ධ වෙහෙර විහාර වල විෂ්ණු දේවාලයක් පවත්වාගෙන යාම සුලබ දසුනකි. බෞද්ධයන් විෂ්ණු දෙවියන් සළකන්නේ බෞද්ධ දේවාත්මයක් ලෙසිනි. ඇතැම් දේව කන්නලව්වලදී “මතු බුදුවන විෂ්ණු දේවරාජෝත්තමයන් වහන්සේට” යනුවෙන් දැක්වීමෙන් එය තවත් තහවුරු වන කරුණකි. දේශය රකින සතර වරම් දෙවිවරු වන විෂ්ණු, කතරගම, සමන්, හා පත්තිනිය අතර ප්‍රමුඛයා ද විෂ්ණු දෙවියන්ය. එසේම බෞද්ධ ඉතිහාසය පරිදි සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණය අවස්ථාවේ දී ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාණන්ට අමතා අනාගත සම්බුද්ධ ශාසනය සුරක්ෂිතව සුරකින ශ්‍රී ලංකාද්වීපය හා සිංහල ජාතිය ආරක්ෂා කර දෙන ලෙස නියෝග කල සේක. මෙයට සුදුසු දෙවියන් තෝරාගත් ශක්‍රදේවේන්ද්‍රයන් ලංකාව විශ්ණු දෙවියන් හට භාරදුන් ආකාරය මහාවංශයේ මෙසේ සදහන් වෙයි.

"තථාගතස්ස දේවින්ද්‍රෝ වචො සුන්ථාච සාදරෝ
දේවස්සුප්පළ වණ්ණස්ස ලඬ්කා රක්ඛං සමප්පයම්"

“බුදුන් වහන්සේගේ දේශනය ඉතා ගෞරවයෙන් පිළිගත් ශක්‍ර දෙවියන් උත්පලවණ්ණ දෙවියන්ට ලංකාවේ ආරක්ෂාව පැවරීය.” යන්න මේ පාලි පාඨයේ අදහස වේ. මහාවංශයේ පෙන්වන උත්පලවණ්ණ දෙවියන් (උපුල්වන්) බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ එන විෂ්ණු දෙවියන්ද දෙදෙනෙකු යැයි ද මතයක් පවතී. අතීතයේ මෙම දෙවියන් මුලින් හැඳින්වූයේ "නිල් මානෙල් මලක පැහැය ඇති තැනැත්තා" යන අරුතැති 'උපුල්වන්' යන නමිනි; නිල් පැහැති ස්වරූපයෙන් නිරූපණය වීම හේතුවෙන්, කාලයාගේ ඇවෑමෙන් උපුල්වන් දෙවියන් හින්දු දෙවියෙකු වන විෂ්ණු දෙවියන් හා සමීපව හඳුනාගැනීමට පටන් ගැනුණි.

ඓතිහාසික වාර්තා අනුව, 7 වන සියවසේ මධ්‍ය භාගයේදී (ක්‍රි.ව. 659-665 පමණ) දෙවන දප්පුල (දාපුළුසෙන්) රජු විසින් දෙවිනුවර ප්‍රදේශයේ කිහිරි කඳකින් උපුල්වන් දෙවියන්ගේ ප්‍රතිමාවක් නෙළා ප්‍රථම වරට දේවාලයක් ඉදි කර පුද පූජා පවත්වන ලදී. කාලයත් සමඟ, විශේෂයෙන් කෝට්ටේ හා මහනුවර යුගවලදී ඇති වූ භාරතීය/හින්දු බලපෑම් හේතුවෙන් මෙරට වැඳුම් පිදුම් ලැබූ දේශීය උපුල්වන් දෙවියන් සහ හින්දු ආගමේ එන විෂ්ණු දෙවියන් එකම දිව්‍ය රාජයෙකු ලෙස සැලකීම ආරම්භ විය. මහනුවර විෂ්ණු දේවාලයේ ආරම්භය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 17 වන සියවසේ සෙනරත් රජුගේ (1604–1635) රාජ්‍ය සමය දක්වා ඈතට දිව යයි. මහනුවර විෂ්ණු දේවාලයේ ඉතිහාසය සහ එහි පුරාතන ස්වභාවය මෙන්ම ඉතා කුතුහලය දනවන සුළු එකකි. එහි නිශ්චිත ආරම්භය පිළිබඳ තොරතුරු සොයා ගැනීම අපහසු වුවද, ඓතිහාසික වාර්තා සහ ජනප්‍රවාද මගින් ඒ පිළිබඳ සිත්ගන්නාසුලු චිත්‍රයක් මවා පෙන්වයි.ආරම්භය පිළිබඳ තොරතුරු තරමක් අපැහැදිලි වුවද, ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර මගින් අලුත් නුවර ප්‍රදේශයේ මුලින් වන්දනාමානයට පාත්‍ර වූ 'අලුත් නුවර දෙවියන්' සමඟ මෙහි සම්බන්ධයක් ඇති බවට ඉඟි වේ.

පෘතුගීසීන් විසින් මහනුවර රාජධානිය ආක්‍රමණය කළ අවස්ථාවේදී අලුත්නුවර පිහිටි උපුල්වන් දේවාලයට හානි සිදු විය. ඉන් අනතුරුව, සෙනරත් රජු (ක්‍රි.ව. 1604–1635) විසින් මහනුවර උපුල්වන් දෙවියන් වෙනුවෙන් නව දේවාලයක් ඉදිකරන ලදී. නායක්කාර රාජවංශ සමයේදී මෙම උපුල්වන් දේවාලය විෂ්ණු දේවාලයක් බවට පරිවර්තනය කෙරිණි. විෂ්ණු දෙවියන් නිල් පැහැයෙන් නිරූපණය කිරීම සහ උපුල්වන් යන නාමය නිල් මානෙල් මලෙහි වර්ණය සංකේතවත් කිරීම යන කරුණු මත පදනම්ව, එම දෙවිවරුන් දෙදෙනාගේම ශරීර වර්ණයන්හි පැවති සමානතාව හේතුවෙන් මෙම නාමයන් සම්බන්ධයෙන් යම් ව්‍යාකූලත්වයක් ඇති වන්නට ඇතැයි සැලකේ..

නමුදු 19 වන සියවසට අයත් 'ඇහැලේපොළ වර්ණනාව' නම් කාව්‍ය ග්‍රන්ථයෙන් මෙම දේවාලය 'රාම දේවාලය' ලෙස හඳුනා ගැනෙන බවට තවදුරටත් තොරතුරු අනාවරණය වේ. ජනප්‍රවාදයට අනුව මෙම දේවතාවා, මුලින් දෙවිනුවර දේවාලයේ වන්දනාවට පාත්‍ර වූ නිල් පැහැති දෙවියෙකු වන උපුල්වන් දෙවියන් හා සම්බන්ධ කෙරෙන අතර, පසුව එම දෙවියන් අලුත්නුවර වෙත වැඩම කරවන ලදී. නිල් පැහැය සමඟ පැවති මෙම සම්බන්ධතාව හේතුවෙන් එම දෙවියන් විෂ්ණු දෙවියන් ලෙස ප්‍රචලිත වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. කාලයත් සමඟ මහනුවර පිහිටි මෙම සිද්ධස්ථානය 'විෂ්ණු දේවාලය' ලෙස සිය අනන්‍යතාව තහවුරු කරගත් අතර, ඒ අසලම අලුත්නුවර දේවාලයට අයත් දේශීය දෙවියෙකු වන දෙඩිමුණ්ඩ දෙවියන් වෙනුවෙන් වෙනම දේවාලයක් ද ඉදිකරන ලදී. ජනප්‍රවාදයන්ට අනුව දේවරාජ පෙතිකඩය සහ දෙවියන්ගේ සඳුන් ප්‍රතිමාව මාවනැල්ල අලුත්නුවර සිට මහනුවර විශ්ණු දේවාලය වෙත රැගෙන ආ බව යි. පසුව සඳුන් ප්‍රතිමාව හැර අනෙක් සියලු දෑ හඟුරන්කෙත විෂ්ණු දේවාලය වෙත රැගෙන ගිය බව පැවසේ.

ශ්‍රී දළදා මාලිගාවට වයඹ දෙසින්, නාථ දේවාලය ඉදිරිපිට 'මහා දේවාලය' ලෙසින් විෂ්ණු දේවාලය පිහිටා ඇත. මහා විෂ්ණු දේවාලයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක සැකැස්ම මහනුවර යුගයේ දේවාලවලට ආවේණික වූ ස්වරූපයක් ගනී. සතර මහා දේවාල අතරින් උසස් තත්ත්වයේ කළුගල් කැටයම් දකින්න ලැබෙන්නේ විශ්ණු දේවාල ගොඩනැගිල්ලේ ය. වක්‍රාකාර වහලකින් යුත් දේවාල ගර්භය දෙමහල් ආකාරයකින් යුක්ත වේ. මෙම පරිශ්‍රයට ඇතුළු වන්නේ දෙමහල් වාහල්කඩක් (ප්‍රවේශ දොරටුවක්) හරහා වන අතර, එයින් දැවමය කුළුණු මත රඳා පවතින විවෘත මණ්ඩපයකට පිවිසිය හැකිය. දේවාලයේ පියගැට පෙළ පාමුල අලංකාර සඳකඩපහණක් ද වේ. පියගැට පෙළ ද ලියවැල් රටාවලින් අලංකාර කර තිබේ. ඉන් ඔබ්බට පිහිටි මැද මළුවේ, මනාව කැටයම් කරන ලද ගල් පියගැට පෙළක් සහ බෙර වාදන මණ්ඩපයක් දැකගත හැකි ය; පූජා සහ උත්සව අවස්ථාවලදී දේවාලයේ බෙර වාදකයින් විසින් සිය වාදන ඉදිරිපත් කරනු ලැබුවේ සාම්ප්‍රදායිකව මෙම මණ්ඩපයේදී ය.

ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල දිගටි හැඩයකින් යුක්ත වන අතර එහි එක් කෙළවරක බහු-මහල් ගර්භගෘහයක් (පූජනීය කුටිය) පිහිටා ඇත. ගර්භගෘහයට ඉදිරියෙන් 'දිග්ගෙය' නමින් හැඳින්වෙන දිගු මණ්ඩපයක් විහිදී පවතී; ඓතිහාසික වශයෙන් මෙය වෙන් කර තිබුණේ භක්ති පූර්වක ක්‍රියාවක් ලෙස නර්තනයේ යෙදුණු චාරිත්‍රමය නර්තන ශිල්පීන් සඳහා ය. වර්තමානයේ මෙම මණ්ඩපය බැතිමතුන් යාච්ඤා කිරීම සඳහා එක්රැස් වන ස්ථානයක් ලෙස භාවිත වේ. දික්ගෙය කැටයම් සහිත ලී කණුවලින් යුක්ත යි. ඉහළ මළුවේදී, දෙඩිමුණ්ඩ දෙවියන් වෙනුවෙන් කැප කරන ලද කුඩා උප දේවාලයක් මෙන්ම, භාවනාමය සිතුවිලිවලින් යුතුව එහි රැඳී සිටින්නන්ට සෙවන සපයන විශාල බෝධි වෘක්ෂයක් ද දැකගත හැකි ය. උරුමයක් ලෙස පවතින වටිනාකම ඉස්මතු කරමින්, වර්ෂ 2009 අප්‍රේල් 8 වන දින නිකුත් කරන ලද රජයේ නිවේදනයක් මගින් මෙම විෂ්ණු දේවාල ගොඩනැගිල්ල පුරාවිද්‍යාත්මක ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් ලෙස නම් කර ඇත.

මහනුවර රාජධානියෙහි විෂ්ණු දේවාලය ගොඩනැගිමෙන් අනතුරුව මහ දේවාලය වශයෙන් එය හැදින්වීමට පටන් ගති. ශ්‍රී ලංකාවේ විෂ්ණු දෙවියන් කෙරෙහි පවතින භක්තිය වසර දහසකට වඩා පැරණි ඓතිහාසික වාර්තාවල සඳහන්ව ඇති අතර, දිවයිනේ මධ්‍යකාලීන රාජධානිවල රාජ්‍යත්වය හා රාජ්‍ය පාලන කටයුතු ආශ්‍රිත චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර තුළ මෙම ආරක්ෂක දේව සංකල්පය ගැඹුරින් මුල් බැසගෙන ඇත. රජවරුන් අභිශේෂකයෙන් පසු නළල් පටය බදිනු ලැබීමේ චාරිතරෙන්ය ඉටුකරනු ලැබුයේ මෙම දේවාලයේ සිට බව කියවේ. පසුකාලීන රජවරුන්, විශේෂයෙන්ම කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු යටතේ මෙම දේවාලය පුළුල් කිරීමේ සහ ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමේ කටයුතු සිදු කෙරිණි.

ඇසල පෙරහැරෙහි ගමන් ගන්නා දේවාල පෙරහැර අතර දෙවනුවට ගමන් කරනුයේ විෂ්ණු දේවාලයේ පෙරහැරයි. අතීතයේ විෂ්ණු දෙවියන්ගේ උපත හෝ ඓතිහාසික ජයග්‍රහණයක් සිහිගැන්වීම සඳහා පවත්වනු ඇතැයි විශ්වාස කෙරෙන වාර්ෂික මහනුවර පෙරහැර හේතුවෙන් මෙම දේවාලය ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇත. මෙම පෙරහැරේදී විෂ්ණු දෙවියන්ගේ නිල ලාංඡනය වන ගුරුළු වාහනය නිරූපණය කෙරෙන ධජ, සැරසිලි සහ සංකේත කැපී පෙනෙන ලෙස භාවිත කෙරේ. විශේෂයෙන්ම, දළදා මාලිගාවේ වාර්ෂික ඇසළ පෙරහැර සඳහා අවශ්‍ය වන පූජනීය 'කප' ලබා දීම මගින් මෙම දේවාලය එහිදී තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. එමෙන්ම පෙරහැරින් පසු දියකැපීමෙන් අනතුරුව සත් දිනක් මුළුල්ලේ පවත්වන වලියක් නැටුම නම් ශාන්ති කර්මයද පැවැත්වෙන දේවාලය වශයෙනුත් විශ්ණු දේවාලය සුවිශේෂ ස්ථානයක් ගනි. ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ වාර්ෂිකව පැවැත්වෙන ප්‍රධාන උත්සව හතරක් වන අලුත් සහල් මංගල්‍යය, සිංහල හා දෙමළ අලුත් අවුරුදු මංගල්‍යය, ඇසළ පෙරහැර මංගල්‍යය සහ කාර්තික මංගල්‍යය යන අවස්ථාවන්හිදී විෂ්ණු දෙවියන්ගේ ආශිර්වාදය නියෝජනය කරනු ලබන්නේ මහනුවර ශ්‍රී මහා විෂ්ණු දේවාලය විසිනි.

© සෙංකණ්ඩ පුර - තිලංක රත්නායක

"මහනුවර දළදා පෙරහැරට කාන්තා නැටුම් එක්කළ, මහනුවර ඓතිහාසික ශ්‍රී පත්තිනි දේවාලය.."

පත්තිනි දේවිය ශ්‍රි ලංකාවේ සිංහල බෞද්ධයන් මෙන්ම ද්‍රවිඩ ජනතාව මහත් වූ භක්තියකින් යුතුව වැදුම් පිදුම් කරනු ලබන ප්‍රධානතම කාන්තා දේවතාවියයි. පත්තිනි දේවිය සිංහල සම්ප්‍රදායට අනුව බෝධිසත්ව පාරමිතාව පුරන්නියකි. බුදු දහමේ බොහෝ සුත්‍ර වල දෙවියන් ගැන සඳහන්වේ. ලංකාවේ පවතින ජනශ්‍රැතියට අනුව පත්තිනි දේවිය බෞද්ධ වුවා පමණක් නොව පතිභක්තිය වැනි සාරධර්ම රැකගත් දේවතාවියද විය. පත්තිනි ඇදහිල්ල දීර්ඝ කාලයක සිට මෙරට ජනයා තුළ පැවත එන්නක් වන අතර එය මෙරට තුළ ප්‍රභල බෞද්ධ මුහුණුවරකින් ව්‍යාප්තව පවතී. “පත්තිනි” යනු හින්දු ආගමෙහි පතිව්‍රතාවට අධිපති දෙවගන වශයෙන් සැළකෙන අතර තවත් තැනක ශිව දෙවියන්ගේ භාර්‍යාව වන පාර්වතියගේ අවතාරයක් වශයෙන් ද සළකා තිබේ. පත්තිනි දෙවගන දේවත්වයට පත් වූයේ ඇය පතිව්‍රතාව හෙවත් පතිවත රැක ගැනීම හා තම ස්වාමියා කෙරෙහි වූ අධික භක්ත්‍යාදරය නිසාවෙනි.

පත්තිනි දෙවගනගේ උත්පත්තිය පිළිබදව විවිධ පුරාවෘත නිර්මාණය වී තිබේ. පිනි බිඳුවෙන්, නුග පතින්, ගිනි කන්දෙන්, දෙමට මලෙන්, රන් අඹයෙන්, කදුරු පොත්තෙන්, දිය බුබුළෙන්, හෙණ සැරයෙන්, සිඟා රැල්ලෙන් පත්තිනි දෙවඟන අවතාර මවන බව කියැවෙයි. පත්තිනි මෑණියන් අඹෙන් උපන්නා යැයි සැලකෙන නිසා ඇයට තබන පූජා වට්ටියේ පලතුරු අතර අඹ ගෙඩි මඟ හැරෙන්නේ නැත. එසේම ගිනිගත් පඬි රාජ්‍යයේ බෙලි උයන් ද ඇගේ ශාපයට අසුවූ හෙයින් පත්තිනි පූජාවකට බෙලි පළතුර එකතු කරනු නොලැබේ. ඇය පුදනු ලබන්නේ කහමල් වලිනි.

පළමුවන ගජබාහු රජු දකුණු ඉන්දියාවට ගොස් ආපසු පැමිණීමේදී පත්තිනි රන් සළඹ සහ සිංහල සිරකරුවන් රැගෙන ආ බවත්, මෙරට පත්තිනි ඇදහීම සහ දේවාල බිහිවීම එයින් ආරම්භ වූ බවත් ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වේ. මහනුවර යුගයේ දී රාජ්‍යත්වය සමඟ සම්බන්ධ වූ මෙම පත්තිනි ඇදහීම මුලින්ම මෙරට පතුරුවා ලීමේ “ගෞරවය”ආඬින් සහ සන්නාසින් ලෙසින් මෙරට දී හඳුන්වනු ලැබූ දකුණු ඉන්දියාවෙන් පැමිණි ගිහි පූජකයන්ට හිමි වේ. ඉන්පසු දිවයින පුරා පත්තිනි දේවාල ඉදිවීම ආරම්භ විය. මහනුවර ශ්‍රී පත්තිනි දේවාලයේ ඉතිහාසය පිළිබඳව පැහැදිලි තොරතුරු නොමැති වුවද, එය අවම වශයෙන් සියවස් හතරක් පමණ පැරණි බව විශ්වාස කෙරේ. මක්නිසාදයත්; දෙවන රාජසිංහ රජුගේ (ක්‍රි.ව. 1635-1687) සිරකරුවෙකු ලෙස වසර 19ක් ශ්‍රී ලංකාවේ ජීවත් වූ ඉංග්‍රීසි ජාතික නාවික කපිතාන්වරයෙකු වන රොබට් නොක්ස් (ක්‍රි.ව. 1641-1720) විසින් පත්තිනි දේවාලයේ පෙරහැර පිළිබඳව සඳහන් කර ඇත.

ශ්‍රී දළදා මාලිගා චතුරස්‍රයේ පිහිටුවා ඇති පැරණි ගොඩනැගිලිවලින් එක් ගොඩනැගිල්ලක් වශයෙන් ඓතිහාසික සෙංකඩගල ශ්‍රී පත්තිනි දේවාලය ද සැලකේ. නාථ දේවාලයට බටහිර දෙසින් පිහිටා ඇති, මෙම දේවාල දෙක අතීතයේදී වෙන්ව පැවතියේ ‘ඇත් වීදිය’ (Elephant Street) නම් හරස් මාර්ගයකිනි; නමුත් එම මාර්ගය වර්තමානයේ දක්නට නොලැබේ. සම්ප්‍රදායික ගල් වේදිකාවක් මත ඉදිකරන ලද සරල, සෘජුකෝණාස්‍රාකාර ගොඩනැගිල්ලකි. කොටස් හතරකින් සමන්විත මෙහි වහලය සාම්ප්‍රදායික උඩරට වාස්තු විද්‍යා ශෛලියට අනුව නිර්මාණය කර ඇත. මෙම ගොඩනැගිල්ලේ ඇති ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික වටිනාකම සැලකිල්ලට ගනිමින්, වර්ෂ 2009 අප්‍රේල් 8 වන දින නිකුත් කරන ලද රජයේ නිවේදනයක් මගින් එය පුරාවිද්‍යාත්මකව ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් ලෙස නිල වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. ශ්‍රී දළදා මාලිගාවට ඉතා ආසන්නව පිහිටා තිබීම හේතුවෙන් එය මහනුවර ආගමික හා සංස්කෘතික පසුබිමේ අත්‍යවශ්‍ය අංගයක් බවට පත්ව ඇත.

මහනුවර ශ්‍රී මහා පත්තිනි දේවාලයේ රාජකාරි ඇත්තන් අතර එකම කාන්තා නියෝජනය ආලත්ති අම්මා වරුන්ටය. රාජ නියමයට අනුව මහනුවර ශ්‍රී මහා පත්තිනි දේවාලයේ රාජකාරි ආලත්ති තේවාව පැවරී ඇත්තේ මාතලේ උඩුපිහිල්ල රජමහ පත්තිනි දේවාලයාධිපතිනිය වන දේවගැතිවරියට ය. ඇය වහරින් 'මහ කිරි අම්මා' ලෙස හැඳින්වේ. ඇයව මහනුවර ශ්‍රී මහා පත්තිනි දේවාලයේදී 'රාජකාරි ආලත්ති අම්මා' ලෙස ද හැඳින්වේ. මහනුවර ඇසළ මහා පෙරහරේදී මහනුවර ශ්‍රී මහා පත්තිනි දේවාලයේ දේවාභරණ පත්තිනි දේවාලයෙන් පිටතට වැඩමවීමේදී දේවාභරණවලට මහ ආලත්තිය බෑම ආලත්ති අම්මාගේ රාජකාරියයි.

සියම් වංශික උපාලි නාහිමිගේ හා වැලිවිට සරණංකර සංඝරාජ හිමිගේ මග පෙන්වීම යටතේ, කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජතුමා විස්න් මහනුවර යුගයේ දළදා පෙරහර ඇරඹුව ද, එතෙක් මහනුවර පැවැතියේ මහා දේවාලය හෙවත් විෂ්ණු දේවාලය මුල්කරගත් දේවාල පෙරහරකි. එම දේවාල පෙරහරට දළදා පෙරහර එක්කර එය බෞද්ධ පෙරහරක් බවට පත්කිරීමේ ගෞරවය හිමිවන්නේ කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජතුමාටය. අතීතයේ මෙම දළදා පෙරහර හා සතර මහා දේවාල පෙරහර සඳහා කිසිදු කාන්තා නැටුමක් ඇතුළත් වී ඇති බවක් නොපෙනේ. අඩුම තරමේ කාන්තා දෙවඟනක් වූ පත්තිනි දේවාලයේ පෙරහරටවත් කාන්තා ශිල්පිනියක් නොවූහ. කාන්තා දෙවඟනක් වූ පත්තිනි මෑණියන් උදෙසා පවත්වන පෙරහරට කාන්තා නැටුම් එකතු වූයේ වර්ෂ 1975 සිටය. එතෙක් පත්තිනි පෙරහරේ කාන්තා නැටුම් සදහා රංගනයෙන් දායකත්වය ලබාදුන්නේ පිරිමි පුද්ගලයන් විසිනි. පිරිමි ශිල්පීන් කාන්තාවන් මෙන් සැරසී නැටුම් ඉදිරිපත් කළේය.

වර්ෂ 1975 පත්තිනි දේවාලයේ, එච්.එම්. නවරත්න බස්නායක නිලමේ විසින් ගත් එක් රැඩිකල් තීරණයක් මත, එතෙක් මෙතෙක් නොමැති අංගයක් පත්තිනි දේවාල පෙරහරට එක් කිරීමට බස්නායක නිලමේ කටයුතු කළේය. ඒ රජ සමයේත් ඉංග්‍රීසි පාලන කාලයේදීත් කාන්තාවන් මෙන් නැටූ පිරිමි ශිල්පීන් පෙරහරෙන් ඉවත් කර කාන්තාවන්ට එම අවස්ථාව ලබාදීමය. දළදා පෙරහරේ පත්තිනි දේවාල පෙරහරට කාන්තා ශිල්පිනියන් එකතු වූයේ ඒ අන්දමිනි. ප්‍රථමයෙන් පත්තිනි දේවාල පෙරහරට එක් වූයේ රංසිනා නමැත්තියගේ කාන්තා හේවිසි කණ්ඩායමය. මේ සම්බන්ධයෙන් සමාජයේ යම් විරෝධයක් පැන නැගුණත් බස්නායක නිලමේගේ දේශපාලන බලයත් සමග ඒ සියල්ල යටපත් වී ගියේය. ඉන්පසු ක්‍රමයෙන් අඩු වැඩි වශයෙන් පෙරහරට කාන්තා අංග එක්විය.

© සෙංකණ්ඩ පුර - තිලංක රත්නායක

"සෙංකඩගල රජවරුන් ඔටුණු පැළැන්, මහනුවර නාථ දේවාලය.."

නාථ දෙවියන් යනු බුද්ධාංකුර ගුණදම් පූරණය කරනු ලබන බෝධිසත්වයකු බවත් මතු බුදුවන අවලෝකිතේශ්වර බෝධිසත්වයන් ලෙසත් අතීත සංදේශයන්හී පැහැදිලිව දක්වා තිබේ. නාථ යනුවෙන් අදහස් කරනු ලබන්නේ “අධිපතියා” යන්නයි. නාථ දෙවියන් තුසිත දෙව්ලොව වැඩ වෙසෙන බවත් මතු කේතුමතී නුවර උපදින බවත් බැතිමතුන්ගේ විශ්වාසය වේ. බෞද්ධයන්ගේ ඉමහත් ගෞරවාදරයට පාත්‍ර වූ උපශාන්ත දෙවිකෙනෙක් වන නාථ දෙවියන් උදෙසා කැප වූ දේවාල බොහොමයක් ලංකාවේ නොයෙක් ප්‍රදේශවල තිබුණු බව ඉතිහාසය සාක්ෂි දරයි. නාථ දෙවියන් අදහනු ලබන්නේ ලාංකික අප පමණක් නෙවෙයි. ලෝකයේ තවත් බොහෝ රටවල ජනතාව විසින් ද අදහනු ලබන අතර් තායිලන්තය, තායිවානය, චීනය, කොරියාව ආදී රටවල් ඒ අතර සුවිශේෂී වේ. මෙකී රටවල් වල මෛත්‍රී බුදුන්ගේ සිරස මත බුද්ධ රූපයක් කොටා තිබෙනු දක්නට ලැබෙන අතර එයට හේතුව ලෙස දැක්වෙන්නේ එකළ රාජ්‍යත්වයේ සංකේතය දළදා වහන්සේ වීමයි.

සෙංක­ණ්ඩ­පුර හෙවත් මහ­නු­වර නගරය
ගොඩ­නැ­ගෙන්නේ නාථ දේවා­ල­යද සම­ඟින්මය. ඒ දහහතරවන සියවසේ ගම්පොළ රජකළ තුන්වන වික්‍රමබාහු රජතුමාගේ සමයේදි. මේ නාථ දේවා­ලය අයත් භූමිය, සෙංකණ්ඩ බමුණා හඳු­නා­ගෙන ඇත්තේ ජය භූමි­යක් ලෙසන්‍ ය. දේවා­ලය ඉදි කෙරෙන තුරු මෙම ස්ථානයේ කුඩා කුටි­යක් සදා එහි නාථ දේව පුතිමාව තැන්පත් කර තාවකාලික පූජා භූමියක් පවත්වාගෙන ගිය බවත්, මෙකී සිද්ධියෙන් පසු ගම්පොළ තුන්වන වික්‍රමබාහු රජතුමා එහි නාථ දේවා­ලය ඉදිකරනු ලැබු බවටත් ඉතිහාස සාක්ෂි දරයි. නාථ දෙවි­යන් උදෙසා ඉදි වූ මහනුවර නාථ දේවාල ගොඩ­නැ­ඟිල්ල සියවස් ගණනක් පැරණිය. ඒ අනුව මහ­නු­වර නග­රයේ පළමු මෙන්ම ඉපැ­ර­ණි­තම ගොඩ­නැ­ඟිල්ල මේ දේවාලයයි. දකුණු ඉන්දීය පල්ලව සම්ප්‍ර­දායේ ගෙඩි­ගෙ­යක් ලෙස මුළු­ම­නින්ම ගලෙන් නිර්මාණය කර ඇත. ඒ අනුව නාථ දෙවි­ඳුන් වෙනු­වෙන් ඉදිව ඇති ප්‍රධා­න­තම දෙවොල වන්නේ මහ­නු­වර ශ්‍රී නාථ දේවා­ල­යයි.

නාථ දේවාලය පිහිටා තිබෙනුයේ දළදා මාළිගාව ඉදිරිපිට ය. නාථ දේවාලයට වම් පසට වන්නට දළදා මාලිගය ඉදි කළ අතර වර්තමානයේ එහි පාදම පමණක් දැක ගත හැකි වේ. පසුකාලීනව එම නාථ දේවාලය වටා රජුගේ රජ මාලිගාව, අන්තඃපුරය ආදී ඉතාමත් විශාල ගොඩනැගිලි ඉදි කිරීමට කටයුතු කර ඇත. පැරැණි වීදි දෙස බැලුවිට, මහ­නු­වර නග­රය දොළොස් චක්‍ර­යක ආකා­ර­ය­ට රජතුමා විසින් ඉදිකරවා තිබෙන බවත්, නමුත් පසු කාලීන බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් එය වෙනස්කර තිබීමත් ගම්‍ය වේ. එමෙන්ම සතර මහා දේවාල වන, නාථ, විෂ්ණු, කතරගම, පත්තිනි අතරින් ප්‍රථම දේවාලය ලෙස හැඳින් වෙන්නේ ද නාථ දේවාලය යි. මෙහි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය ගැන අවධානය යොමු කිරීමේ දී ගම්පොළ යුගයේ ද්‍රවිඩ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ අභාෂය ද මෙයට ලැබී තිබෙන බව දෘශ්‍ය මානවේ. ශෛලමය දෙමහල් ගොඩනැගිල්ලක් වන මෙය ගෙඩියක ආකාරයෙන් නිම කරවා තිබේ. මෙම අභාශය නිසාවෙන් 'ගෙඩිගේ' ලෙස භාවිතයට පැමිණ තිබේ. දේවාල භූමි­යට ඇතුළු වන ප්‍රධාන වාහ­ල්කඩ මහ­නු­වර නග­රයේ පැර­ණි­තම වාහ­ල්ක­ඩක්ය. එමෙන්ම වාහල්කඩ දෙපස මුරගල් දෙකක් ද, මුදුනේ මකර තොරණකින් ද, උළු සෙවිලි කළ අලංකාර වහලයකින් ද සමන්විත වේ. නාථ දේවාලය ලෙස හැදින්වූව ද මෙම ස්ථානයේ බුදු දහමට සම්බන්ධ බුදු කුටි, වැලක මෙන් බෝපත්‍ර පහළට එල්ලා වැටෙන ඉපැරැණි ‘වැල් බෝධීන්’ වහන්සේ හා විහාර කුටි ආදියෙන් සමන්විත වේ.

එමෙන්ම දළදා වහන්සේ වැඩමවාගෙන ගිය පාත්‍රා ධාතූන් වහන්සේ නමක් තැන්පත් කළ චෛත්‍යය, ආයුධ සැදී­මට යකඩ උණු කළ කෝව, දළදා වහ­න්සේට පූජාව සඳහා පැන් ගත් ළිඳ, ඝණ්ටාර කුලුන, කළු­ග­ලෙන් නිම­වන ලද සැත­පෙන බුදු පිළිම වහන්සේ, කළු ගලෙන්ම නිම­වන ලද පින්තා­ලිය, ශ්‍රී පතුල, ගල් උළු­වස්ස, කැණී­ම්ව­ලින් සොයා­ගන්නා ලද පුරා­වස්තු රැසක් ද මේ නාථ දේවාල භූමියේ දක්නට ලැබේ. නාථ දෙවි­යන්ගේ පූජා සඳහා සහල් ලබාගත් වෙල, දෙයි­යන්නේ වෙල ලෙස හැඳි­න්වේ. වර්ෂ 1543 කාලයට අයත් ශලා ලිපි දෙකක් නාථ දේවාලයේ ගල් අතර සවිකර තිබේ. 'අවලෝකිතේශ්වර නාථ' නැමැති ග්‍රන්ථය ලියු 'හෝල්ට්' සදහන් කරනුයේ නාථ දේවාල ගෙඩිගේ පුද ලබන නාථ දේව ප්‍රතිමාව සහ එම ගෙඩිගේ නාථ දේවාලයට වඩා පැරැණි බවයි. නාථ දේවාලයට පසෙකින් අදත් දක්නට ලැබෙන ගම්භාර දේවාලය, එම කුඩා දේවාලය වේ. ගම්භාර දේවාල බැම්මෙහි බිතු සිතු­වම් මත තවත් සිතුවම් වගයක් දක්නට ලැබේ. ඒවා සිතුවම් කරන ලද්දේ ලන්දේ­සීන්ය. අතීතයේ ලන්දේසීන් සෙංකඩගලපුර රජකම් කළ රජවරු මුණ ගැසීමට පැමිණි අවස්ථා වලදී නවාතැන් ගනු ලබන්නේ මෙම භුමියේ ගෙඩිගේ දේවාලය අසල ය. එමෙන්ම ගම්බාර දේවාලයේ බැම්මේ වාඩි වී රජුගෙන් යම් තොරතුරක් ලැබෙන තෙක් පැය ගණන් බලා සිටීමට ලන්දේසින්ට සිදුවිය. එසේ සිටින විට අඳිනු ලැබූ සිතුවම් අදත් දක්නට පුළුවනි. එකී බහුතරයක් සිතුවම් රුවල් නැව් වීම විශේෂත්වයකි.

නාථ දෙවියන් හා සිංහල රාජත්වය අතර විශේෂ සබඳතාවක් මහනුවර රාජධානි සමයේ දි දක්නට ලැබේ. රාජාභිෂේකයේ දී ඔහුට අයත් වන රාජ නාමය දෛවඥයන් විසින් රන්පත්හි ලියා නාථ දේවාලයේ තැන්පත් කරන ලද නාම අතුරෙන් තෝරා ගැනීම එකල සම්ප්‍රදාය විය. ජනප්‍රවාදයේ එන ආකාරයට එක් එක් නැකත්කරුවා මැණික් එබ්බ වූ රන් තැටියක නමක් ලියා නාථ දේවාලයේ තැන්පත් කල බවට සදහන් වේ. මේ සම්බන්ධයෙන් බ්‍රිතාන්‍යය ලේඛක 'ෆ්‍රිඩ්හැම්' විසින් රචිත විස්තරයක මෙසේ සදහන් වේ. එනම්, "යමෙක් රජවුණාම පාවිච්චි කරන්නේ වෙනත් නම්. ඉතින් ඒ රජවරුන්ට නම් තැබෙන්නෙත් නාථ දේවාල භූමියේදිමයි. ඒ අනුව කන්ද උඩ­රට රජ වූ සෑම රජෙ­කුටම නම් යෙදී­මට භාවිත කළේ මේ නාථ දේවාල භූමි­යයි. එහි ඇතුළු මාලි­ගයේ මැටි මුට්ටි­යක තබා තිබෙන නම්ව­ලින් එකක් උදෑ­ස­නම පිළි­වෙත් රැක ගොස් රජු විසින් ලබා­ගැ­නී­මෙන් පසු රජුට හිමි නම තැමීම සිදුවේ." ඒ අනුව කන්ද උඩ­රට රජ වූ සෑම රජෙ­කුටම නම් යෙදී­මට භාවිත කළේ මේ නාථ දේවාල භූමි­යේය.

විශේෂයෙන්ම රජෙකු රාජ්‍යත්වයට පත්වෙන කල්හි නාථ දෙවියන් ඉදිරියේ ප්‍රතිඥා දීම සිදුවේ. ඒ බුදු දහමට අනුව දස රාජ ධර්මයෙන් රට පාලනය කරන බවට ය. ඔටුණු පැළදීම, නාථ දෙවියන්ගේ දේවාභරණ වලට සමාන ඇඳුම් පැළඳුම් කට්ටලයකින් රජතුමා සැරසී සිටීම සුවිශේෂී වේ. රජතුමාට ඔටුණු පැළැන්ද්ද්වීමට නාථ දේවාල භූමියේ වෙනමම මණ්ඩපයක් වේ. අදත් ඒ මණ්ඩපයේ පාදම දැකගැනීමට පුළුවන්ය. උතු­රට මුහුණ ලා වාහ­ල්ක­ඩත්, නැ‍ඟෙන­හි­රට මුහුණ ලා චෛත්‍යය හා බෝධි­යත්, දකු­ණට මුහුණ ලා දේවා­ල­යත් පිහිටා තිබිම මේ මණ්ඩපයේ විශේෂත්වයකි. ඒ අනුව පෙර රජ­වරු චාරි­ත්‍රා­නු­කූ­ලව ඔටුණු පලඳා උතුරු වාහ­ල්ක­ඩින් පිටව ගොස් විෂ්ණු දේවා­ල­යෙන් අසි­පත අතට ගැනීම සිදුවේ. නාථ දෙවි­යන් යුද්ධ නොකළ දෙවි කෙනකු නිසා අසි­පත විෂ්ණු දේවා­ලයේ තැබිම විශේෂත්වයකි. හෙළරජදරුවන් තම රජකම සුරක්‍ෂිත කරගැනීමේදී නාථදෙවියන් අපමණ භක්තියකින් ඇදහූ බව මනාව විද්‍යා මානවේ.

© සෙංකණ්ඩ පුර - තිලංක රත්නායක