Dvlawfirm

Η 16η Σεπτεμβρίου είναι η πραγματική «ημέρα μηδέν» της μεταρρύθμισης του νέου κληρονομικού δικαίου. Από αυτή την ημερομηνία και εφεξής τίθεται σε ισχύ ο νέος ν. 5303/2026 (ΦΕΚ Α’ 81/22.05.2026).

Ο γενικός κανόνας είναι ότι το νέο δίκαιο εφαρμόζεται μόνο σε κληρονομίες προσώπων που αποβιώνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Για θανάτους που έχουν ήδη επέλθει, εξακολουθεί, κατά βάση, να εφαρμόζεται το παλαιό καθεστώς.

Α) Υπάρχουν όμως σημαντικές εξαιρέσεις σε αυτόν τον κανόνα:

Προστασία προγενέστερων διαθηκών
Μία από τις βασικές επιλογές του νομοθέτη ήταν να διασφαλίσει την ασφάλεια δικαίου για όσους είχαν ήδη συντάξει διαθήκες. Έτσι, ιδιόγραφες, δημόσιες ή μυστικές διαθήκες που καταρτίστηκαν πριν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 θα εξακολουθήσουν να κρίνονται με βάση το δίκαιο που ίσχυε κατά τον χρόνο σύνταξής τους. Ακόμη κι αν ο διαθέτης αποβιώσει αρκετά χρόνια αργότερα, η εγκυρότητα της διαθήκης του δεν θα επηρεαστεί από τις νέες τυπικές προϋποθέσεις του νόμου. Η επιλογή αυτή θεωρείται κρίσιμη, καθώς αποτρέπει ένα κύμα δικαστικών αμφισβητήσεων για το κύρος των ήδη υφιστάμενων διατάξεων τελευταίας βούλησης.
Αναδρομική ισχύς των νέων κανόνων διανομής για εκκρεμείς κληρονομίες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διάταξη για τη διανομή της κληρονομίας. Ο νόμος προβλέπει ότι από την έναρξη ισχύος του και εφεξής, οι νέοι κανόνες διανομής θα εφαρμόζονται ακόμη και σε κληρονομίες προσώπων που απεβίωσαν στο παρελθόν, υπό μία όμως προϋπόθεση: να μην έχει ήδη ασκηθεί σχετική αγωγή διανομής πριν από την έναρξη ισχύος του νέου νόμου.


Β) Στον αντίποδα, η απόλυτη εφαρμογή του νέου δικαίου για το μέλλον αποτυπώνεται στην εισαγωγή θεσμών που έρχονται για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, από τις 16 Σεπτεμβρίου ενεργοποιείται μία από τις πλέον ριζοσπαστικές τομές του νέου νόμου: οι κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου. Μέχρι σήμερα, το ελληνικό δίκαιο θεωρούσε κατά κανόνα άκυρες τις συμφωνίες για την κληρονομία ζώντος προσώπου. Με το νέο καθεστώς, ανοίγει πλέον ο δρόμος για συμβάσεις που ρυθμίζουν εκ των προτέρων κληρονομικά δικαιώματα ή ακόμη και την παραίτηση από μελλοντική κληρονομία. Αυτά τα νέα νομικά εργαλεία, ωστόσο, τελούν υπό τον αυστηρό χρονικό περιορισμό της μεταρρύθμισης, καθώς δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν πριν από τη 16η Σεπτεμβρίου 2026.

Ένα νέο τοπίο με πολλές «ταχύτητες»

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι ο ν. 5303/2026 δεν λειτουργεί ως ένας απλός νόμος με μία ημερομηνία έναρξης ισχύος. Αντίθετα, δημιουργεί ένα πολυεπίπεδο μεταβατικό καθεστώς, όπου, η ημερομηνία θανάτου, ο χρόνος σύνταξης της διαθήκης και η ύπαρξη εκκρεμών διαδικασιών αποκτούν καθοριστική σημασία.

Η ομάδα της Dvlawfirm σας εύχεται καλό μήνα και καλή επάνοδο!

Η ΜΕφΑθ 213/2026 αποτελεί σημαντική νομολογιακή εξέλιξη στο πεδίο της αναγκαστικής εκτέλεσης, καθώς αναδεικνύει τη σύνδεση του Εξωδικαστικού Μηχανισμού Ρύθμισης Οφειλών με την εφαρμογή του άρθρου 281 ΑΚ περί απαγόρευσης της καταχρηστικής άσκησης δικαιώματος. Το δικαστήριο δεν περιορίζεται στον έλεγχο της τυπικής νομιμότητας της εκτέλεσης, αλλά αξιολογεί και τη συμπεριφορά του επισπεύδοντος πιστωτή κατά το στάδιο της εξωδικαστικής διαπραγμάτευσης, υπό το πρίσμα της καλής πίστης και του σκοπού του θεσμού.

Στην υπόθεση κρίθηκε ότι η αποτυχία του Εξωδικαστικού Μηχανισμού δεν οφειλόταν αποκλειστικά στην οφειλέτρια, αλλά και στην απροθυμία της πιστώτριας να συμμετάσχει ουσιαστικά στη διαδικασία. Ενώ είχε τη δυνατότητα, σύμφωνα με το άρθρο 14 παρ. 1 του εφαρμοστέου νομοθετικού πλαισίου, να υποβάλει πρόταση ρύθμισης, περιορίστηκε σε συνοπτική και ανεπαρκώς αιτιολογημένη απόρριψη της αίτησης. Η συμπεριφορά αυτή κρίθηκε αντίθετη προς την υποχρέωση καλόπιστης συνεργασίας και ματαίωσε τον νομοθετικό σκοπό της αναζήτησης συναινετικής λύσης πριν από την αναγκαστική εκτέλεση.

Το δικαστήριο έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο ότι η ανεπαρκώς αιτιολογημένη απόρριψη στέρησε από την οφειλέτρια τη δυνατότητα άμεσης επανυποβολής αίτησης, ώστε να υπαχθεί στις ευνοϊκότερες ρυθμίσεις του Ν. 5193/2025, ο οποίος προβλέπει την προηγούμενη υποβολή έγγραφης πρότασης ρύθμισης από τον πιστωτή πριν από την επίσπευση πλειστηριασμού. Έτσι, ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός αντιμετωπίζεται ως ουσιώδες στάδιο που προϋποθέτει ενεργή και καλόπιστη συμμετοχή όλων των μερών.

Υπό το πρίσμα αυτό, η εφαρμογή του άρθρου 281 ΑΚ αποκτά καθοριστική σημασία. Το δικαστήριο δέχεται ότι, μολονότι ο πιστωτής διαθέτει κατ’ αρχήν δικαίωμα επίσπευσης της εκτέλεσης, η άσκησή του καθίσταται καταχρηστική όταν ο ίδιος έχει συμβάλει αποφασιστικά στην αποτυχία της διαδικασίας εξωδικαστικής ρύθμισης. Η κρίση αυτή εντάσσεται στη σύγχρονη νομολογιακή τάση αξιολόγησης της συνολικής συμπεριφοράς των μερών και της συμβατότητάς της με τον προστατευτικό σκοπό της σχετικής νομοθεσίας.

Παράλληλα, η απόφαση επισημαίνει ότι η εφαρμογή του άρθρου 281 ΑΚ πρέπει να γίνεται με φειδώ. Δεν αρκεί κάθε απόρριψη αίτησης ή αποτυχία διαπραγμάτευσης για να χαρακτηριστεί καταχρηστική η επακόλουθη εκτέλεση· απαιτούνται συγκεκριμένα περιστατικά, όπως πλήρης έλλειψη ουσιαστικής συνεργασίας, ανεπαρκής αιτιολόγηση της απόρριψης και αποδεδειγμένη στέρηση πραγματικής δυνατότητας ρύθμισης.

Συνολικά, η ΜΕφΑθ 213/2026 ενισχύει την αποτελεσματικότητα του Εξωδικαστικού Μηχανισμού, επιβεβαιώνοντας ότι η αρχή της καλής πίστης και η απαγόρευση της καταχρηστικής άσκησης δικαιώματος αποτελούν ουσιαστικά όρια και στο στάδιο της αναγκαστικής εκτέλεσης, προωθώντας μια δικαιότερη ισορροπία μεταξύ της ικανοποίησης του πιστωτή και της πραγματικής δυνατότητας του οφειλέτη να επιτύχει βιώσιμη ρύθμιση των οφειλών του.

ΚΕΕΔ: Η ευθυγράμμιση του Alternative Dispute Resolution με το Corporate Governance και η θεσμική αναβάθμιση του Enterprise Risk Management

Η πρόσφατη νομοθέτηση του Κώδικα Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών (ΚΕΕΔ) αποτελεί μια βαθιά δογματική και δικονομική τομή, η οποία υπερβαίνει τα στενά όρια μιας απλής δικονομικής μεταρρύθμισης. Για τον σύγχρονο εταιρικό κόσμο, ο ΚΕΕΔ δεν συνιστά απλώς ένα εναλλακτικό δικονομικό μονοπάτι (ADR), αλλά έναν στρατηγικό πυλώνα του Corporate Governance και της Κανονιστικής Συμμόρφωσης (Compliance).
Η παραδοσιακή προσέγγιση της δικαστικής επίλυσης διαφορών (litigation) μέσω των τακτικών πολιτικών δικαστηρίων αντιμετωπίζεται πλέον από τη σύγχρονη θεωρία του management ως παράγοντας συστημικής αβεβαιότητας. Οι μακρόχρονες εκκρεμοδικίες εμπεριέχουν δομικούς κινδύνους που επηρεάζουν άμεσα τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις (financial statements) και την αποτίμηση μιας επιχείρησης. Ο ΚΕΕΔ έρχεται να θεραπεύσει αυτές τις παθογένειες, προσφέροντας ένα προβλέψιμο, θεσμικά θωρακισμένο και δικονομικά ισχυρό πλαίσιο, το οποίο πρέπει να ενταχθεί οργανικά στο Enterprise Risk Management (ERM) κάθε σύγχρονου οργανισμού.

I. Η Οργανική Διασύνδεση του ΚΕΕΔ με το Corporate Governance
Στο πλαίσιο της διαφανούς και χρηστής εταιρικής διακυβέρνησης, η διοίκηση (Board of Directors) έχει καθήκον επιμέλειας (fiduciary duty) να προστατεύει και να μεγιστοποιεί την αξία των μετόχων (shareholder value). Η παραμονή σε πολυετείς δικαστικές διαμάχες συχνά ισοδυναμεί με κακοδιαχείριση των εταιρικών πόρων.
Η ενσωμάτωση των προβλέψεων του ΚΕΕΔ στο Corporate Governance επιφέρει τρεις θεμελιώδεις αναβαθμίσεις:
1) Βελτιστοποίηση του Financial & Capital Allocation Risk
Οι εκκρεμείς δικαστικές υποθέσεις αναγκάζουν τις εταιρείες να δεσμεύουν σημαντικά κεφάλαια μέσω του σχηματισμού προβλέψεων για επίδικες υποθέσεις (litigation provisions) στους ισολογισμούς τους. Ο ΚΕΕΔ, επιταχύνοντας δραστικά την επίλυση μέσω της Διαιτησίας ή της Διαμεσολάβησης, απελευθερώνει αυτά τα κεφάλαια, βελτιώνοντας τη ρευστότητα (liquidity) και τους δείκτες αποδοτικότητας της επιχείρησης.
2) Μηδενισμός του Reputation Risk (Κίνδυνος Φήμης)
Στην ψηφιακή εποχή, η δημοσιότητα μιας δικαστικής μάχης στο ακροατήριο μπορεί να προκαλέσει ανεπανόρθωτη ζημιά στο brand equity μιας εταιρείας ή, στην περίπτωση των εισηγμένων, άμεση πτώση της χρηματιστηριακής αξίας. Η ρήτρα απόλυτης εμπιστευτικότητας που διέπει τις διαδικασίες του ΚΕΕΔ διασφαλίζει ότι οι εταιρικές στρατηγικές, τα εμπορικά μυστικά και η τεχνογνωσία (know-how) παραμένουν αυστηρά εντός των τειχών.
3) Διαφύλαξη των Commercial Assets και των B2B Σχέσεων
Το litigation είναι από τη φύση του μια διαδικασία μηδενικού αθροίσματος (zero-sum game), όπου ο ένας κερδίζει και ο άλλος χάνει, καταστρέφοντας οριστικά την εμπορική σχέση. Αντίθετα, η Διαμεσολάβηση και η Δικαστική Μεσολάβηση υπό το πρίσμα του ΚΕΕΔ εστιάζουν στην εύρεση εμπορικά βιώσιμων win-win λύσεων, επιτρέποντας τη διατήρηση των supply chains και των στρατηγικών συμμαχιών της επιχείρησης.

II. Δογματική Αρτιότητα, Δικονομική Θωράκιση και Εκτελεστότητα
Η νομική ισχύς του ΚΕΕΔ έγκειται στο γεγονός ότι δεν βασίζεται σε ευχολόγια, αλλά παρέχει απόλυτη δικονομική θωράκιση και βεβαιότητα:
1) Συμβατική Αυτονομία & Διαιτησία: Ο Κώδικας εκσυγχρονίζει το δίκαιο της εσωτερικής και διεθνούς εμπορικής διαιτησίας. Περιορίζει δραστικά τα ένδικα μέσα και τις παρελκυστικές τακτικές ακύρωσης των διαιτητικών αποφάσεων, καθιστώντας τες άμεσα εκτελεστές και απρόσβλητες.
2) Άμεση Εκτελεστότητα Τίτλων: Τα πρακτικά επιτυχούς Διαμεσολάβησης ή Δικαστικής Μεσολάβησης, με την κατάθεσή τους στο αρμόδιο δικαστήριο, αποκτούν ισχύ εκτελεστού τίτλου. Αυτό παρέχει στα νομικά τμήματα την ίδια ακριβώς νομική ασφάλεια με μια τελεσίδικη δικαστική απόφαση, αλλά σε κλάσμα του απαιτούμενου χρόνου.
3) Θεσμικός «Πυλωρός» (Gatekeeper): Η Διαμεσολάβηση αναδεικνύεται σε υποχρεωτικό φίλτρο. Αυτό αναγκάζει τα νομικά τμήματα να αναπτύξουν εσωτερικές διαδικασίες αξιολόγησης (early case assessment) πριν από οποιαδήποτε δικαστική ενέργεια.

III. Η Στρατηγική Μετάβαση των Legal & Compliance Departments
Για τα νομικά τμήματα (In-house Legal Counsel) και τους Chief Compliance Officers, ο ΚΕΕΔ επιβάλλει την αναθεώρηση της συμβατικής πολιτικής της εταιρείας. Η εισαγωγή πολυεπίπεδων ρητρών επίλυσης διαφορών (multi-tiered dispute resolution clauses)—οι οποίες προβλέπουν υποχρεωτικά διαπραγμάτευση, εν συνεχεία διαμεσολάβηση και σε τελικό στάδιο διαιτησία—πρέπει πλέον να αποτελεί τυπική πρακτική (boilerplate clause) σε όλες τις εμπορικές συμβάσεις (B2B).
Η επιχειρηματική ωριμότητα ενός οργανισμού δεν κρίνεται πλέον από το πόσες δικαστικές μάχες μπορεί να κερδίσει, αλλά από το πόσο αποτελεσματικά μπορεί να τις αποφύγει. Η ενσωμάτωση του ΚΕΕΔ στην εταιρική διακυβέρνηση αποτελεί το απόλυτο εργαλείο νομικής θωράκισης και ένα σαφές ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην παγκοσμιοποιημένη αγορά.