Rare Books Collection

📍 ปิดให้บริการ ชั้น 6 ห้องหนังสือหายาก เป็นการชั่วคราว 📍

ตั้งแต่วันพฤหัสบดีที่ 8 - วันศุกร์ที่ 9 ตุลาคม 2569 เนื่องจากมีการใช้พื้นที่ดังกล่าวสำหรับจัดกิจกรรมเชิงปฏิบัติการกิจกรรม "From Fragile to Future" ทั้งนี้ผู้ใช้บริการสามารถใช้พื้นที่นั่งอ่านได้ที่ฝั่งห้องสารสนเทศอาเซียน และสืบค้นหนังสือหายากฉบับออนไลน์ได้ที่ https://digiverse.chula.ac.th

🙏ทางผู้จัดขอขอบคุณทุกท่านที่ให้ความสนใจกิจกรรม "From Fragile to Future"

จากที่มีผู้ลงทะเบียนเข้าร่วมเป็นจำนวนมาก เพื่อให้ผู้เข้าร่วมทุกท่านได้รับการดูแลอย่างทั่วถึงตลอดกิจกรรม ทั้งในช่วงการเรียนรู้และการลงมือปฏิบัติ ทางผู้จัดจึงมีความจำเป็นต้องจำกัดจำนวนผู้เข้าร่วมในรอบนี้ และต้องขออภัยที่ไม่สามารถรองรับผู้ลงทะเบียนได้ครบทุกท่าน

ทางทีมงานได้จัดส่งอีเมลแจ้งผลการคัดเลือกและสถานะรายชื่อสำรองให้ทุกท่านทราบเรียบร้อยแล้ว พร้อมกันนี้ ทางผู้จัดกำลังพิจารณาความเป็นไปได้ในการจัดกิจกรรมเพิ่มเติมในรอบถัดไป เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ที่สนใจได้เข้าร่วมอย่างทั่วถึงมากขึ้น

ขอขอบคุณทุกท่านอีกครั้งที่ให้ความสนใจและร่วมเป็นส่วนหนึ่งในการอนุรักษ์หนังสือและมรดกทางวัฒนธรรมไปด้วยกันค่ะ

[ ] อ่านภาพภูมิศาสตร์ไทย ผ่าน Thailand: Aspects of Landscape and Life (1962)

Thailand: Aspects of Landscape and Life เป็นหนังสือที่สรุปภาพรวมทางภูมิศาสตร์กายภาพและภูมิศาสตร์เศรษฐกิจของประเทศไทย ผู้เขียนหลักคือ ดร.โรเบิร์ต แอล. เพนเดิลตัน (Robert L. Pendleton) นักปฐพีวิทยาชาวอเมริกันที่เข้ามารับราชการเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านดินและการเกษตรในกรมเกษตร

หนังสือเล่มนี้พาผู้อ่านสำรวจประเทศไทยตั้งแต่ประวัติศาสตร์ ซึ่งเขียนโดย Walter F. Vella นักประวัติศาสตร์ชาวอเมริกัน ไปจนถึงธรณีวิทยา ดิน พืชพรรณ ภูมิอากาศ และทรัพยากรน้ำ จากนั้นจึงเล่าถึงภาคเกษตรกรรม ป่าไม้ แร่ธาตุ อุตสาหกรรม และปิดท้ายด้วยการคมนาคมและการค้า ในเล่มยังมีแผนที่ แผนภูมิ และภาพถ่ายทรงคุณค่าอีก 51 ภาพ ที่บันทึกผู้คน วิถีชีวิต และสถานที่ เช่น คลองรังสิต ระหัดวิดน้ำ กังหันน้ำไม้ไผ่ การทำนา และหมู่บ้านชาวเขา

ภาพถ่ายชุดนี้เป็นจุดเด่นอีกด้านของหนังสือ ทุกภาพมีคำบรรยายละเอียด ระบุสถานที่ถึงระดับจังหวัดหรือตำบล และอธิบายสิ่งที่เห็นในลักษณะบันทึกภาคสนาม คำนำเล่าว่าเพนเดิลตันพกกล้องและสมุดบันทึกติดตัวไปทุกที่ และถ่ายภาพไว้จำนวนมาก ทั้งจากรถไฟ จากเครื่องบิน และทุกที่ที่ไป พร้อมจดบันทึกกำกับไว้ทุกภาพ

อีกหนึ่งสิ่งที่ทำให้หนังสือเล่มนี้พิเศษคือลายมือเขียนอุทิศที่หน้าต้นของเล่ม โดย Anne Miltimore Pendleton ภริยาของผู้เขียน เขียนถึง "Your Highness" ซึ่งหมายถึงพระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร (พระองค์เจ้าธานีนิวัต) ลงวันที่ 16 สิงหาคม 1962 ที่บางเขน ใจความว่าดร.เพนเดิลตันผู้ซึ่งทะนุถนอมมิตรภาพกับพระองค์ คงปรารถนาให้พระองค์เป็นหนึ่งในผู้แรกที่ได้รับหนังสือเล่มนี้ และเธอเสียดายที่ท่านไม่อาจถวายด้วยตนเอง หนังสือเล่มนี้จึงเป็นทั้งเอกสารวิชาการสำคัญ และเป็นร่องรอยของมิตรภาพระหว่างนักวิทยาศาสตร์อเมริกันกับชนชั้นนำไทย (หนังสือThailand: Aspects of Landscape and Life อยู่ในคอลเลกชันหนังสือส่วนพระองค์ พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร )
อ่าน Thailand : aspects of landscape and life by Robert L. Pendleton
E-book: https://digiverse.chula.ac.th/Info/item/dc:2869

————————————————————-
Explore and delve deeper into historical archives, Cold War era documents, and rare books at https://digiverse.chula.ac.th/
#หนังสือหายาก #จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย #หอสมุดกลาง

ศูนย์สารสนเทศประเทศไทยและประชาคมอาเซียน สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้ให้การต้อนรับคณะต่างๆ ในเดือนสิงหาคม-กันยายน 2569 ดังนี้

🩷เมื่อวันศุกร์ที่ 21 สิงหาคม 2569 เวลา 10.00-12.00 น. สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย นำโดย คุณพิมพ์นภา อมฤตวรชัย ผู้อำนวยการศูนย์สารสนเทศประเทศไทยและประชาคมอาเซียน พร้อมด้วย ผศ.ดร.นยา สุจฉายา อาจารย์ประจำภาควิชาบรรณารักษศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ ร่วมให้การต้อนรับผู้บริหารและบุคลากรจากสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร จำนวน 6 ท่าน ในโอกาสเข้าศึกษาดูงานและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ณ สำนักงานวิทยทรัพยากร

การเยี่ยมชมครั้งนี้มุ่งแลกเปลี่ยนความรู้และประสบการณ์เกี่ยวกับการให้บริการและการทำสำเนาเอกสารเพื่อตอบสนองความต้องการของผู้ใช้บริการ การให้บริการ Scan on Demand การอนุรักษ์และดูแลรักษาหนังสือหายาก ตลอดจนกระบวนการแปลงทรัพยากรสารสนเทศให้อยู่ในรูปดิจิทัล (Digitization)

ในโอกาสนี้ ยังได้เยี่ยมชมคอลเลกชันหนังสือหายากและพื้นที่ให้บริการของสำนักงานวิทยทรัพยากร เพื่อศึกษาแนวทางการบริหารจัดการทรัพยากรสารสนเทศ การอนุรักษ์ทรัพยากรที่มีคุณค่า และการจัดบริการที่สนับสนุนการเข้าถึงและตอบสนองต่อความต้องการของผู้ใช้บริการ

🩷วันพุธที่ 2 กันยายน 2569 เวลา 13.30 น. เจ้าหน้าที่ให้การต้อนรับอาจารย์ ดร.พรปวีณ์ แสงสุระเดช ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาฯ นำคณะนิสิตรายวิชา Special Topic in History จำนวน 8 ท่าน เข้าเยี่ยมชมคอลเลกชันหนังสือหายาก เอกสารเก่าเกี่ยวกับประเทศไทย เอกสารยุคสงครามเย็น และเอกสารด้านอาเซียน รับฟังการบรรยายคอลเลกชันพิเศษต่างๆ ร่วมฝึกสืบค้นเอกสาร และใช้ทรัพยากรสารสนเทศ
#ศูนย์สารสนเทศประเทศไทยและประชาคมอาเซียน #หนังสือแนะนำ

📢 อัปเดตการเปิดบริการพิเศษ 24 ชั่วโมง หอสมุดกลาง

ตามประกาศจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เรื่อง แนวทางการจัดการเรียนการสอน การปฏิบัติงานของบุคลากร และมาตรการช่วยเหลือสำหรับผู้ที่ได้รับผลกระทบจากสถานการณ์ฝนตกหนักและเกิดอุทกภัย (ฉบับที่ 2) ภายหลังคณะรัฐมนตรีมีมติกำหนดวันหยุดราชการพิเศษ สำนักงานวิทยทรัพยากรขอแจ้งปรับพื้นที่ให้บริการจากประกาศเดิม ดังนี้

✅ เปิดพื้นที่อ่านหนังสือ **เฉพาะชั้น 1 หอสมุดกลาง ตลอด 24 ชั่วโมง**
เพื่อเป็นพื้นที่พักพิงและอ่านหนังสือในช่วงสถานการณ์ฝนตกหนักและน้ำท่วม
⛔ **ชั้น 2–7 ปิดบริการ**
👤 **สงวนสิทธิ์การเข้าใช้บริการเฉพาะนิสิตและบุคลากรจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเท่านั้น**

📅 วันจันทร์ที่ 28 และวันอังคารที่ 29 กันยายน 2569
🕗 เริ่มเปิดบริการวันจันทร์ที่ 28 กันยายน เวลา 08:00 น.

โปรดยึดข้อมูลในประกาศฉบับอัปเดตนี้แทนประกาศการเปิดบริการก่อนหน้า

ขอให้ทุกท่านดูแลตนเองและเดินทางอย่างปลอดภัย 💗

───────────────

📢 UPDATED NOTICE: Central Library’s Special 24-Hour Opening

Following Chulalongkorn University’s Announcement No. 2 on teaching and learning arrangements, staff operations, and assistance for those affected by heavy rainfall and flooding, issued after the Cabinet designated special public holidays, the Office of Academic Resources has revised the service areas stated in its previous notice.

✅ **Only the reading area on Floor 1 of the Central Library will be open 24 hours**
⛔ **Floors 2–7 will be closed.**
👤 **Access is restricted to Chulalongkorn University students and personnel only.**

📅 Monday, 28 and Tuesday, 29 September 2026
🕗 Service begins at 8:00 AM on Monday, 28 September.

This updated notice replaces our previous announcement regarding the special opening arrangements.

Please take care and travel safely. 💗

ประกาศจุฬาฯ เรื่องแนวทางการจัดการเรียนการสอน การปฏิบัติงานของบุคลากร และมาตรการช่วยเห ประกาศจุฬาฯ เรื่อง แนวทางการจัดการเรียนการสอน การปฏิบัติงานของบุคลากร และมาตรการช่วยเหลือสำหรับผู้ที่ไ.....

📢 แจ้งปิดทำการกรณีพิเศษ
สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

เนื่องจากสถานการณ์ฝนตกหนักต่อเนื่องและมีน้ำท่วมขังหลายจุด สำนักงานวิทยทรัพยากรขอแจ้งปรับเวลาปิดบริการและปิดทำการกรณีพิเศษ ดังนี้

📅 วันเสาร์ที่ 26 กันยายน 2569
• หอสมุดกลาง: ปิดบริการเวลา 16:00 น.
• Chula UltimateX Library อาคารจามจุรี 10: ปิดบริการตลอดวัน

📅 วันอาทิตย์ที่ 27 กันยายน 2569
• ปิดบริการตลอดวัน

ห้องสมุดจะกลับมาเปิดบริการอีกครั้งในวันจันทร์ที่ 28 กันยายน 2569 หากสถานการณ์กลับมาเป็นปกติ โดยจะประชาสัมพันธ์ความคืบหน้าให้ทราบต่อไป

ขออภัยในความไม่สะดวก และขอให้ทุกท่านเดินทางอย่างปลอดภัย

───────────────

📢 Special Closure Notice
Office of Academic Resources, Chulalongkorn University

Due to persistent heavy rainfall and flooding in several areas, please note the following changes to library opening hours:

📅 Saturday, 26 September 2026
• Central Library: Closes at 4:00 PM
• Chula UltimateX Library, Chamchuri 10: Closed all day

📅 Sunday, 27 September 2026
• Closed all day

The library will reopen on Monday, 28 September 2026, if conditions return to normal. Further updates will be announced.

We apologize for any inconvenience. Please stay safe and take care when travelling.

#หอสมุดกลางจุฬาฯ #ประกาศปิดบริการ

24 กันยายน “วันมหิดล” วันคล้ายวันสวรรคตสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก

น้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณ ทรงวางรากฐานการแพทย์และการสาธารณสุขไทยเพื่อประชาชน

ห้องหนังสือหายาก ศูนย์สารสนเทศประเทศไทยและประชาคมอาเซียน สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาฯ ขอเสนอหนังสือ

"พระกรณียกิจปฏิบัติของสมเด็จพระราชบิดา เจ้าฟ้ามหิดลอดุลยเดช กรมหลวงสงขลานครินทร์ ที่ทรงอุปการะการแพทย์ในกรุงสยาม" โดย ศาสตราจารย์ ดร.เอ. จี. เอลลิส (A.G. Ellis)
ซึ่งเป็นหนังสือหายาก (จัดทำ E-book แล้ว) ในคอลเลกชัน หนังสือส่วนพระองค์ พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยพิมพ์แจกในงานทอดพระกฐินพระราชทาน ณ วัดไพชยนต์พลเสพย์ จังหวัดสมุทรปราการ พ.ศ. 2479

🔗Opac Catalog📘https://library.car.chula.ac.th/record=b1199805
🔗Download E-Book 📘https://digiverse.chula.ac.th/Info/item/dc:2373

ภาพประกอบ: 1.สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า และสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก เสด็จเปิดตึกปฏินันท์ ที่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ พ.ศ. 2472 (ภาพจาก : สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ) กองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรม
2. จดหมายเหตุพระราชประวัติ สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก (สมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลอดุลเดช กรมหลวงสงขลานครินทร์) ทรงเสด็จไปทรงสอนนิสิตเตรียมแพทย์ คณะอักษรศาสตร์และวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยที่วังวินเซอร์ หรือวังใหม่ (วังของสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชเจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร) และข้อมูลโดย history.tmc.or.th (พ.ศ. 2466 จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยรับนิสิตเตรียมแพทย์ปริญญา รุ่นที่ 1 เปิดเรียนเดือนพฤษภาคมปลายปีนี้ สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมขุนสงขลานครินทร์ กลับมาทรงเป็นอธิบดีกรมมหาวิทยาลัย ทรงเป็นอาจารย์คณะอักษรศาสตร์และวิทยาศาสตร์ สอนสัตววิทยา ทรงช่วย ศ. นพ.เอลลิสจัดหลักสูตรและขจัดปัญหาต่าง ๆ ในการปรับปรุงการศึกษาแพทย์ )
(ศาสตราจารย์ ดร.เอ. จี. เอลลิส (A.G. Ellis) อธิการบดีคนแรกของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยและเคยดำรงตำแหน่งคณบดีคณะแพทยศาสตร์)

ชีวิต เงินเดือน ฉากหลังการทำงานในฐานะข้าราชการของศาสตราจารย์ ศิลป์ พีระศรี
เงินเดือน 800 บาท พร้อมค่าเช่าบ้านอีก 80 บาท คือรายได้ต่อเดือนที่ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี ผู้ก่อตั้งมหาวิทยาลัยศิลปากรได้รับมาตั้งแต่เริ่มรับราชการในกรมศิลปากร เมื่อ พ.ศ. 2466 ถึง พ.ศ. 2489 โดยไม่เคยได้รับการปรับขึ้นเลยแม้แต่บาทเดียวนานกว่า 23 ปี ภาวะเงินเฟ้อและความยากลำบากในการดำรงชีวิต ทำให้ท่านเกือบได้เปลี่ยนไปรับตำแหน่งอาจารย์ที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และเกือบตัดสินใจทิ้งทุกอย่างเพื่อเดินทางกลับประเทศอิตาลีเป็นการถาวร
จาก “คอร์ราโด เฟโรชี” สู่บิดาผู้วางรากฐานศิลปะสมัยใหม่ของไทย
ศาสตราจารย์คอร์ราโด เฟโรชี (Corrado Feroci) เกิดเมื่อวันที่ 15 กันยายน พ.ศ.2435 เป็นศิลปินชาวอิตาลีผู้มีฝีมือโดดเด่น มีอัจฉริยภาพทางศิลปะมาตั้งแต่เยาว์วัยจนสามารถเข้าศึกษาที่สถาบันวิจิตรศิลป์แห่งเมืองฟลอเรนซ์ได้ตั้งแต่อายุเพียง 16 ปี และเป็นอาจารย์ประจำสถาบันในเวลาต่อมา
ต่อมาเมื่อพ.ศ. 2466 ขณะอายุได้ 31 ปี ท่านได้รับการว่าจ้างจากรัฐบาลไทยให้มารับราชการในตำแหน่ง "ปติมากร" กรมศิลปากร ศาสตราจารย์เฟโรชีได้สร้างสรรค์ผลงานประติมากรรมรูปเหมือนบุคคลสำคัญไว้มากมาย ทั้งยังเป็นผู้บุกเบิกแนวคิดศิลปะสมัยใหม่ ในยุคที่วงการศิลปะไทยยังยึดถืออยู่กับขนบเดิมๆ ด้วยความมุ่งหวังให้ศิลปินมีบทบาทและเป็นส่วนหนึ่งในการพัฒนาสังคม
นอกจากนี้ ศาสตราจารย์เฟโรชียังมีผลงานสำคัญคือการก่อตั้งโรงเรียนศิลปากรขึ้นใน พ.ศ. 2477 ซึ่งได้รับการยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัยศิลปากรใน พ.ศ. 2486 โดยท่านดำรงตำแหน่งคณบดี จัดการเรียนการสอน เป็นอาจารย์และช่างปั้น รวมถึงแต่งตำราและบทความวิชาการ เพื่อวางรากฐานการศึกษาศิลปะสมัยใหม่ในประเทศไทย
มรสุมสงครามโลกและการโอนสัญชาติ
ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 อิตาลีซึ่งเป็นหนึ่งในผู้นำฝ่ายอักษะ ได้ลงนามสงบศึกกับฝ่ายสัมพันธมิตรเมื่อวันที่ 8 กันยายน พ.ศ. 2486 ผลจากเหตุการณ์นี้ทำให้ชาวอิตาเลียนในไทยตกอยู่ในฐานะเชลยศึก ไม่เว้นแม้แต่ศาสตราจารย์เฟโรชี
รัฐบาลไทยจึงเจรจาทางการทูตขอควบคุมตัวท่านไว้เองแทนที่จะปล่อยให้กองทัพญี่ปุ่นจัดการ จากนั้นได้มอบหมายให้หลวงวิจิตรวาทการดำเนินเรื่องโอนสัญชาติของศาสตราจารย์เฟโรชีจากอิตาเลียนมาเป็นไทย พร้อมตั้งชื่อและนามสกุลใหม่ให้พ้องเสียงกับชื่อเดิม C. Feroci กลายเป็น ‘สิลป พีระสรี’ เมื่อ พ.ศ. 2487 ก่อนจะปรับการสะกดเป็น ‘ศิลป พีระศรี’ ในปีถัดมา
ส่วนการสะกดที่ใช้กันในปัจจุบัน ‘ศิลป์ พีระศรี’ เป็นข้อสรุปเมื่อ พ.ศ. 2534 ในช่วงเตรียมงานฉลอง 100 ปีชาตกาล ที่ประชุมคณบดีมหาวิทยาลัยศิลปากรได้นำประเด็นเรื่องชื่อที่ถูกต้องขึ้นหารือร่วมกันถึง 3 ครั้ง จนได้ข้อยุติเป็นการสะกดที่ใช้สืบต่อกันมาถึงทุกวันนี้
วิกฤตค่าครองชีพและการตัดสินใจกลับบ้านเกิด
ในช่วงหลังจบสงครามโลกครั้งที่ 2 ศาสตราจารย์ศิลป์ต้องเผชิญความยากลำบากอย่างหนักจากภาวะเงินเฟ้อ ท่านยังคงได้รับค่าจ้างเดือนละ 800 บาท และค่าเช่าบ้าน 80 บาทเท่าเดิมมาตลอด 23 ปี นับตั้งแต่เริ่มรับราชการเมื่อ พ.ศ. 2466 ท่านจึงทำบันทึกถึงพระยาอนุมานราชธน อธิบดีกรมศิลปากรในขณะนั้น เพื่อขอปรับขึ้นเงินเดือน
โดยปกติศาสตราจารย์ศิลป์เป็นคนสมถะ ทุ่มเทชีวิตให้กับการทำงานเพื่อความเจริญงอกงามทางศิลปะมากกว่าการแสวงหาความสุขส่วนตัว ท่านจึงไม่เคยเรียกร้องขอเพิ่มเงินเดือนเลยหากไม่เดือดร้อนจนถึงที่สุด ดังความตอนหนึ่งในบันทึกว่า
“...รายได้ที่ข้าพเจ้าได้รับอยู่นี้ไม่เพียงพอที่จะเลี้ยงชีวิตไปได้พอสมควร...ครั้นจะทำงานพิเศษเป็นส่วนตัว เพื่อเพิ่มพูนรายได้ของตน ข้าพเจ้าก็มีความเคารพต่อราชการ รู้สึกละอายที่เป็นข้าราชการไปแสวงหารายได้ภายนอก ข้าพเจ้าไม่อาจทำลงได้...สำหรับการทำงานของข้าพเจ้านั้น...ข้าพเจ้าพยายามเสมอที่จะไม่ให้มีการลาหยุด ลาป่วย และส่วนมาก ข้าพเจ้ามาทำงานแต่เช้าถึงค่ำ ตลอดวันข้าพเจ้าไม่ได้หยุดว่างเลย ทั้งทำงานช่างปั้นและการสอนนักเรียนช่าง ข้าพเจ้าได้ทุ่มเทกำลังแรง กำลังความคิดทั้งหมดให้แก่ราชการ เพราะข้าพเจ้ามีความรักและมีเจตนาที่จะให้ประเทศไทยผู้ซึ่งมีพระคุณต่อข้าพเจ้า ได้เจริญรุ่งเรืองอย่างแท้จริง ”
แม้กรมศิลปากรจะเห็นใจและเข้าใจความเดือดร้อน แต่ด้วยวิกฤตเศรษฐกิจของประเทศ ทำให้ไม่สามารถหางบประมาณมาปรับเพิ่มให้ได้ กระทั่ง พ.ศ. 2492 ศาสตราจารย์ศิลป์ได้ยื่นเรื่องขอปรับขึ้นเงินเดือนอีกครั้ง ซึ่งเป็นที่รู้กันว่าหากครั้งนี้ไม่สำเร็จ ท่านคงตัดสินใจกลับอิตาลีอย่างแน่นอน
พระเจ้าวรวงศ์เธอพระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล รักษาการอธิบดีกรมศิลปากรในขณะนั้นพยายามหาทางออก โดยขอให้จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยช่วยรับศาสตราจารย์ศิลป์เข้าทำงานเป็นอาจารย์ในอัตราเงินเดือน 5,000 บาท ซึ่งทางจุฬาฯ ตกลงรับข้อเสนอ แต่เมื่อคำนวณหักภาษีและค่าเช่าบ้านแล้ว เงินคงเหลือจริงก็ยังไม่ถึงห้าพันบาทตามที่ตั้งไว้ ศาสตราจารย์ศิลป์จึงตัดสินใจยื่นใบลาพักผ่อนเพื่อเดินทางกลับอิตาลี
การยื้อตัวช่างศิลป์เอกของแผ่นดิน
จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น มีคำสั่งให้กรมศิลปากรพยายามชักจูงศาสตราจารย์ศิลป์ไว้ และหากยังไม่สามารถหาอัตราเงินเดือนที่เหมาะสมได้ก็ควรให้ลาพักราชการเป็นเวลา 9 เดือน ตามสัญญาไปก่อน
ความกังวลต่อการสูญเสียบุคลากรคนสำคัญในครั้งนั้น ปรากฏชัดในบันทึกของพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล รักษาราชการแทนอธิบดีกรมศิลปากร ถึงเลขานุการคณะรัฐมนตรี ลงวันที่ 16 มกราคม พ.ศ. 2492 ความตอนหนึ่งว่า
“...การลานี้กระทำได้ตามเงื่อนไขในสัญญาจ้าง แต่การที่นายศิลป พีระศรี ลาครั้งนี้เป็นที่หนักใจของข้าพเจ้าเป็นอย่างยิ่ง เพราะว่าย่อมหมายถึงการที่จะลาออกด้วยของนายศิลป พีระศรี ผู้ซึ่งเป็นหัวแรงของกรมศิลปากร และของมหาวิทยาลัยศิลปากร โดยที่ ...นายศิลป เป็นผู้ที่มีความขยันรักงาน ทำงานไม่ขาด และมาก่อนเวลา กลับหลังเวลา เป็นหลักและเป็นตัวอย่างอันดีงามให้ข้าราชการใต้ปกครองได้เห็น..หากจะปล่อยให้นายศิลปลาออกไปแล้ว...เราจะหาผู้ที่มีความสามารถในศิลปะ จิตรกรรมและ
ประติมากรรมภายในประเทศไทยในอันดับนี้ไม่ได้...”
รัฐบาลเล็งเห็นความสำคัญและประโยชน์ที่จะเกิดแก่การศึกษาของเยาวชนไทย จึงอนุมัติปรับอัตราเงินเดือนการจ้างชาวต่างประเทศในฐานะผู้เชี่ยวชาญขึ้นใหม่เพื่อให้มีรายได้เพียงพอต่อการดำรงชีพตามสมควร ซึ่งศาสตราจารย์ศิลป์ก็ตอบรับข้อเสนอและเดินทางกลับมารับราชการในประเทศไทยอีกครั้ง
ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี ทุ่มเทชีวิตให้แก่การทำงานเรื่อยมาจนกระทั่งมีอายุเกือบ 70 ปี ทั้งการสร้างสรรค์ผลงานประติมากรรม การสอนศิลปะที่มหาวิทยาลัยศิลปากร รวมถึงการศึกษาค้นคว้าเรื่องศิลปะไทย ผลิตผลงานวิชาการ จนกระทั่งท่านต้องเข้ารับการผ่าตัดเนื้องอกในลำไส้ใหญ่ที่โรงพยาบาลศิริราช และถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม พ.ศ. 2505
ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี ได้ทำให้เห็นถึงความหมายของคำว่า “ศิลปะยืนยาว ชีวิตสั้น” (Ars longa, vita brevis) อย่างแท้จริง เพราะสิ่งที่ท่านสร้างสรรค์ไว้ด้วยความตั้งใจนั้นยั่งยืนกว่าอายุขัย แม้ปัจจุบันท่านจะล่วงลับไปแล้ว แต่ผลงานและอุดมการณ์ของท่านยังคงยืนหยัดอยู่ในสังคมไทยเสมอ
รำลึก 134 ปีชาตกาล พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ศิลป์ พีระศรี อนุสรณ์ และ หอประติมากรรมต้นแบบ เปิดเข้าชมเป็นกรณีพิเศษ ถึงวันที่ 20 กันยายน 2569
🖊ที่มา:
วิบูลย์ ลี้สุวรรณ (2538). ชีวิตและงานของอาจารย์ศิลป์ พีระศรี (The Life and works of Silpa Bhirasri). บริษัทเงินทุนหลักทรัพย์ซิทก้า.
Call No. [TAIC] 54246 https://library.car.chula.ac.th/record=b1482750
ภาพจากบทความศาสตราจารย์ ศิลป์ พีระศรี “บิดาแห่งศิลปะสมัยใหม่ของไทย” สืบค้นจาก : https://www.thailibrary.in.th/
ภาพจากพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ศิลป์ พีระศรี อนุสรณ์ เปิดให้เข้าชมในกิจกรรม “รากนครา มรรคาแห่งรัตนโกสินทร์” ระหว่างวันที่ 12 สิงหาคม - 20 กันยายน 2569
📖ชวนอ่าน
1.ศิลปสงเคราะห์ หรือ ปทานุกรมศัพท์ฉะเพาะเกี่ยวกับศิลปตะวันตก / ของ นายศิลป พีระศรี (ซี. เฟโรจี) พระยาอนุมานราชธน แปล > https://library.car.chula.ac.th/record=b2305491
2.บทความเรื่องศิลปะ ของ ศาสตราจารย์ศิลป พีระศรี > https://library.car.chula.ac.th/record=b2315839
3.คุณค่าของจิตรกรรมฝาผนัง โดย ศาสตราจารย์ ศิลป พีระศรี กรมศิลปากร จัดพิมพ์ถวายพระภิกษุและสามเณรซึ่งมาชมหอศิลปและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ในเทศากาลเข้าพรรษา พ.ศ. 2502 (E-Book: https://digiverse.chula.ac.th/Info/item/dc:3075 )
4.ทฤษฎีแห่งองค์ประกอบ โดย ศิลป พีระศรี > https://library.car.chula.ac.th/record=b1331678
5.ประติมากรรมไทย ของศิลป์ พีระศรี ; พระยาอนุมานราชธน, แปล (E-Book: https://digiverse.chula.ac.th/Info/item/dc:87768 )
6.ประวัติศาสตร์และแบบอย่างศิลปะโดยสังเขป ( A bare outline of history and styles of art ) โดย ศิลป์ พีระศรี ; แปล และเรียบเรียงโดย เขียน ยิ้มศิริ > https://library.car.chula.ac.th/record=b1754545
7.ร้อยเรื่องอันเนื่องจากคิดถึง อาจารย์ศิลป์ พีระศรี โดย วิจิตร อภิชาติเกรียงไกร > https://library.car.chula.ac.th/record=b2407747

#ศิลป์พีระศรี #มหาวิทยาลัยศิลปากร
#ศูนย์สารสนเทศประเทศไทยและประชาคมอาเซียน #จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย #หอสมุดกลาง