Knowledge Zone

ကမ္ဘာ့ပြင်ပ အာကာသထဲမှာ အမေရိကန်စစ်တပ် စစ်ပွဲပြင်ဆင်လာပြီလား

အမေရိကန်နိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းထဲမှာ ရန်သူတွေကို တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းနိုင်မယ့် အာကာသစိုးမိုးရေး လက်နက်များ (Space Control Weapons) ကို တရားဝင် စတင်တပ်ဆင်ထားပြီဖြစ်ကြောင်း ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ထုတ်ဖော်ဝန်ခံလိုက်ပါတယ်။

ဒီအကြောင်းကို မေရီလန်းပြည်နယ်မှာ ကျင်းပခဲ့တဲ့ အာကာသနှင့် ဆိုက်ဘာ ညီလာခံမှာ အမေရိကန် လေတပ်အတွင်းဝန် Troy Meink က တရားဝင် ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့တာ ဖြစ်ပြီး၊ အမေရိကန် တပ်ဖွဲ့တွေကို ရန်သူတွေရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုကနေ ကာကွယ်ဖို့နဲ့ အာကာသနယ်ပယ်မှာ စိုးမိုးရေးရရှိထားဖို့ ရည်ရွယ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒီလို အမေရိကန်ရဲ့ အာကာသထဲက စစ်ရေးပြင်ဆင်မှုဟာ အလကားဖြစ်လာတာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ တရုတ်နိုင်ငံဟာ စစ်တပ်ခေတ်မီရေး မဟာဗျူဟာအရ အာကာသချေမှုန်းရေး စနစ်တွေကို တိုးမြှင့်နေသလို၊ ရုရှားကလည်း အာကာသကို စစ်မက်နယ်ပယ်တစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ထားတာကြောင့် ပြိုင်ဆိုင်မှုတွေ အရှိန်မြင့်တက်လာခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

၁၉၆၇ ခုနှစ် အာကာသစာချုပ်အရ အာကာသထဲမှာ နျူကလီးယားလက်နက် တပ်ဆင်မှုကို တားမြစ်ထားပေမဲ့ ရိုးရိုးစစ်လက်နက်များ သုံးစွဲခြင်းကို အတိအကျ ပိတ်ပင်ထားခြင်း မရှိတာကြောင့်၊ ရန်သူ့ဆက်သွယ်ရေး ဂြိုဟ်တုတွေကို အနှောင့်အယှက်ပေးတဲ့ စနစ်တွေနဲ့ ဂြိုဟ်တုပစ်လက်နက်တွေ (ASAT) ကို အပြိုင်အဆိုင်တပ်ဆင်လာကြတာပါ။

ဒါ့အပြင် အမေရိကန် သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်ကလည်း ၂၀၂၈ ခုနှစ် အမှီ အစ္စရေးရဲ့ Iron Dome နည်းပညာကို အတုယူထားတဲ့ "Golden Dome" အာကာသ ဒုံးကျည်ကာကွယ်ရေး စနစ်ကို တည်ဆောက်သွားဖို့ မျှော်လင့်ထားပြီး၊ အဆိုပါစနစ်မှာ ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းအလိုက် တားဆီးချေမှုန်းပေးမည့် ဒုံးကျည်များ ပါဝင်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေရဲ့ အာကာသစစ်လက်နက်ပြိုင်ပွဲဟာ နောက်ဆက်တွဲအနေနဲ့ ကမ္ဘာ့ရာသီဥတု ခန့်မှန်းရေး၊ ဘဏ္ဍာရေးနဲ့ လမ်းကြောင်းပြ GPS စနစ်တွေကိုပါ ထိခိုက်လာနိုင်တာကြောင့် ကမ္ဘာ့စစ်ရေး အခြေအနေမှာ စိုးရိမ်စရာ အလှည့်အပြောင်းတစ်ခု ဖြစ်လာနေပါတယ်။

အိမ်သုံးလျှပ်စစ်ထက် ၄ ဆမက စွမ်းအားပိုပြင်းကာ ဗို့အား ၈၆၀ အထိထုတ်လွှတ်နိုင်တဲ့ ကမ္ဘာ့အန္တရာယ်အရှိဆုံး လျှပ်စစ်ငါးရှဉ့်

ကမ္ဘာပေါ်မှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လွှတ်နိုင်တဲ့ သတ္တဝါတွေထဲမှာ ဗို့အား အမြင့်ဆုံးနဲ့ အန္တရာယ်အရှိဆုံး လျှပ်စစ်ငါးရှဉ့် မျိုးစိတ်တစ်မျိုး ရှိတယ်ဆိုတာ သင်သိပါသလား...။

၂၀၁၉ ခုနှစ်မတိုင်မီအထိ သိပ္ပံပညာရှင်တွေဟာ လျှပ်စစ်ငါးရှဉ့်ကို မျိုးစိတ်တစ်မျိုးတည်းပဲ ရှိတယ်လို့ ယူဆခဲ့ကြပေမဲ့ သုတေသနအသစ်တွေအရ မျိုးစိတ် (၃) မျိုးအထိ ခွဲခြားလိုက်နိုင်ပါတယ်။

အဲဒီအထဲကမှ အန္တရာယ်အရှိဆုံးနဲ့ စံချိန်တင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လွှတ်နိုင်တဲ့ မျိုးစိတ်ကတော့ "Volta's Electric Eel" (Electrophorus voltai) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီငါးရှဉ့်မျိုးစိတ်ဟာ ဗို့အား ၈၆၀ ဗို့ (Volts) အထိ စံချိန်တင် ထုတ်လွှတ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ အိမ်သုံးလျှပ်စစ် ပလပ်ပေါက် (၂၂၀ ဗို့) ထက် ၄ ဆနီးပါး ပိုမိုပြင်းထန်တာကြောင့် လူတစ်ယောက်ကို ခဏအတွင်း မေ့မြောသွားစေနိုင်ရုံတင်မကဘဲ နှလုံးရပ်တန့်သွားသည်အထိ အန္တရာယ်ပေးနိုင်ပါတယ်။

သူတို့ကို ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ အမေဇုန်းမြစ်ဝှမ်းတောင်ပိုင်း ရေတံခွန်များနှင့် ရေစီးသန်သော စမ်းချောင်းအေးများမှာ အများဆုံး တွေ့ရှိရပါတယ်။

ပိုပြီး ထိတ်လန့်စရာကောင်းတာကတော့ ဒီငါးရှဉ့်တွေဟာ တစ်ကောင်တည်း ပုန်းအောင်းနေတာမဟုတ်ဘဲ သားကောင်ကို အုပ်စုလိုက် ဝိုင်းဝန်းလျှပ်စစ်ဓာတ်လိုက်စေကာ စုပေါင်းအာဟာရရှာဖွေတတ်သည့် အလေ့အထ ရှိကြခြင်းပင် ဖြစ်ပါတယ်။

ထိုသို့ တကောင်တည်းမဟုတ်ဘဲ အုပ်စုလိုက် ပူးပေါင်းပြီး အစာရှာဖွေတတ်သည့် ထူးခြားသော သဘာဝဓလေ့ကြောင့်လည်း Electrophorus voltai တို့ဟာ အမေဇုန်းမြစ်ဝှမ်းရှိ အန္တရာယ်အရှိဆုံးနှင့် စိတ်ဝင်စားစရာအကောင်းဆုံး သတ္တဝါများအဖြစ် တည်ရှိနေကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

သဲကန္တာရအောက်တွင် နှစ်ပေါင်း ၄၇၅ နှစ်အကြာ မြှုပ်နှံခံခဲ့ရသည့် ပေါ်တူဂီ ရွက်သင်္ဘောကြီး "Bom Jesus"

ဒီဇာတ်လမ်းဟာ ၁၅၃၃ ခုနှစ်မှာ သမုဒ္ဒရာအတွင်း ပဟေဠိဆန်ဆန် ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၄၇၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၈ ခုနှစ်ရောက်မှ နမီးဘီးယားနိုင်ငံရဲ့ ကမ်းရိုးတန်း သဲကန္တာရအောက်မှာ ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့တဲ့ ပေါ်တူဂီ ရွက်သင်္ဘောကြီး "ဘွမ်ဂျီးဆပ်" (Bom Jesus) အကြောင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

၁၅၃၃ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့မှာ ကက်ပတိန် ဒွန်ဖရန်စစ္စကို ဒီ ကက်စထရို (Captain D. Francisco de Castro) ဦးဆောင်တဲ့ ဒီရွက်သင်္ဘောကြီးဟာ အဖိုးတန် ကုန်ပစ္စည်း အမြောက်အမြား တင်ဆောင်လို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ဦးတည်ပြီး ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ လစ္စဘွန်းမြို့ဆိပ်ကမ်းကနေ စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အာဖရိကတောင်ပိုင်း ပင်လယ်ပြင်အရောက်မှာတော့ ပြင်းထန်လှတဲ့ မုန်တိုင်းနဲ့ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး ကမ်းရိုးတန်း ကျောက်တန်းတွေကို ဝင်ဆောင့်မိကာ ယနေ့ခေတ် နမီးဘီးယားနိုင်ငံ အော်ရန်ဂျီမွန် (Oranjemund) မြို့အနီးမှာ နစ်မြုပ်ခဲ့ရပါတယ်။

ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာညောင်းလာတဲ့အခါ ကမ်းရိုးတန်းသဲများ ရွှေ့လျားမှုနဲ့ ရေထုဆုတ်ယုတ်မှုတို့ကြောင့် သင်္ဘောကြီးဟာ ပင်လယ်ထဲမှာ မဟုတ်တော့ဘဲ ခြောက်သွေ့တဲ့ နမီးဘ် (Namib) သဲကန္တာရ ကုန်းတွင်းပိုင်း မီတာ ရာပေါင်းများစွာအထိ သဲအောက်မှာ မြုပ်နှံ ပိတ်မိသွားခဲ့တာပါ။

နှစ်ပေါင်း ၄၇၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဧပြီလရောက်မှ နမီးဘီးယား အစိုးရနဲ့ De Beers ကုမ္ပဏီတို့ ပူးပေါင်းထားတဲ့ Namdeb Diamond Corporation မှ သတ္တုတွင်းတူးဖော်ရေး လုပ်သားတွေဟာ စိန်တူးဖော်ဖို့အတွက် ပင်လယ်ကမ်းစပ် ရေကန်ကို ရေစုပ်ထုတ်ရာမှ ကြေးနီတုံးများနှင့် သစ်သား အပိုင်းအစများကို တိုက်ဆိုင်စွာ စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြပါတယ်။

သဲကန္တာရရဲ့ လေထုခြောက်သွေ့မှုနဲ့ သဲလွှာတွေရဲ့ အုပ်မိုးကာကွယ်ပေးထားမှုတို့ကြောင့် သင်္ဘောရဲ့ သစ်သားထုနဲ့ ပါဝင်တဲ့ ပစ္စည်းတွေဟာ နှစ်ပေါင်းရာနဲ့ချီ ကြာမြင့်ခဲ့သော်လည်း ပျက်စီးမှုမရှိဘဲ အံ့ဩဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မူလအတိုင်း ကျန်ရှိနေခဲ့တာပါ။

ဒီတွေ့ရှိမှုဟာ ဆာဟာရတောင်ပိုင်း အာဖရိက (Sub-Saharan Africa) ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် တွေ့ရှိခဲ့သမျှ သင်္ဘောပျက်တွေထဲမှာ အသက်တမ်း အကြာဆုံးနဲ့ အဖိုးအတန်ဆုံး ရှေးဟောင်း ရတနာသိုက် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ သန့်စင်သော ရွှေဒင်္ဂါးနှင့် ငွေဒင်္ဂါးပြား ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်၊ ၁၇ တန်နီးပါး လေးလံသော ကြေးနီတုံးများ၊ အာဖရိကအနောက်ပိုင်းထွက် ဆင်စွယ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်အပါအဝင် အမြှောက်များနှင့် ကိုယ်ပိုင်အသုံးအဆောင်များစွာ တူးဖော်ရရှိခဲ့ပါတယ်။

ကြီးမားလှတဲ့ ရတနာသိုက်ကြီးကို တူးဖော်ရရှိခဲ့ပေမယ့်လည်း သင်္ဘောသားတွေရဲ့ ရုပ်အလောင်းကိုတော့ သားရေဖိနပ်တစ်ဖက်ထဲမှာ ညပ်နေတဲ့ အရိုးအပိုင်းအစ သေးသေးလေးတစ်ခုမှလွဲ၍ ဘာမှ မတွေ့ရှိခဲ့ရပါဘူး။

သမိုင်းပညာရှင်တွေကတော့ ပြင်းထန်တဲ့ မုန်တိုင်းကြောင့် သင်္ဘောသားတွေဟာ ပင်လယ်ထဲမှာ ရေနစ်သေဆုံးခဲ့ကြ သို့မဟုတ် ကမ်းခြေသို့ အသက်ဘေးမှ လွတ်မြောက်ခဲ့ရင်ပင် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲလှတဲ့ နမီးဘ် သဲကန္တာရကြီးထဲမှာပဲ အသက်ပျောက်ခဲ့ကြတာ ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ယူဆကြပါတယ်။

လက်ရှိအချိန်မှာတော့ တူးဖော်ရရှိခဲ့တဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို ပေါ်တူဂီအစိုးရက နမီးဘီးယားနိုင်ငံထံ တရားဝင် လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ပြီး အော်ရန်ဂျီမွန်ပြတိုက် (Oranjemund Museum) မှာ ထိန်းသိမ်းပြသထားလျက် ရှိပါတယ်။

#သုတရသ #သုတဇုန် #ဗဟုသုတ

ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကမ္ဘာ့မြေပုံတွေပေါ်မှာ ဖုံးကွယ်ခံထားခဲ့ရတဲ့ အာဖရိကတိုက်ရဲ့ အမှန်တကယ် အရွယ်အစား

ရာစုနှစ်များစွာတိုင်အောင် ကျွန်တော်တို့ ငယ်စဉ်ကတည်းက မြင်တွေ့ကြီးပြင်းလာခဲ့ရတဲ့ ကမ္ဘာ့မြေပုံအများစုဟာ ကမ္ဘာကြီးအပေါ် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အမြင်ကို ပုံစံပြောင်းလဲ မှားယွင်းစေခဲ့ပါတယ်။

၁၅၆၉ ခုနှစ်မှာ ဂျရတ်ဒတ်စ် မာကေတာ (Gerardus Mercator) ဖန်တီးခဲ့တဲ့ မာကေတာ ပုံထုတ်စနစ် (Mercator projection) မြေပုံဟာ အီကွေတာနဲ့ ဝေးကွာတဲ့ ကုန်းမြေထုတွေကို အလွန်အမင်း ကြီးမားနေသလို ပုံဖော်ထားပြီး အာဖရိကအပါအဝင် အီကွေတာအနီး ကုန်းမြေတွေကိုတော့ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ ပိုမို သေးငယ်နေအောင် ရေးဆွဲထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလိုမျိုး ကမ္ဘာကြီးကို မြင်တွေ့အောင် ဖန်တီးခဲ့တာမှာ အရေးပါတဲ့ ကိုလိုနီခေတ် သမိုင်းကြောင်း နောက်ခံတွေ ရှိနေခဲ့တာပါ။

မာကေတာဟာ ဒီမြေပုံကို ပင်လယ်ရေကြောင်း သွားလာရေးအတွက် အဓိက ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် ဥရောပ ကိုလိုနီ နယ်ချဲ့ချိန်မှာတော့ ဥရောပနိုင်ငံတွေရဲ့ အရွယ်အစားကို ပုံကြီးချဲ့ ပြသထားတဲ့ ဒီမြေပုံကိုပဲ ကျောင်းတွေ၊ စာအုပ်တွေမှာ စံနှုန်းအဖြစ် သုံးစွဲခဲ့ကြပါတယ်။

လက်တွေ့ အမှန်တရားကတော့ အလွန်အံ့သြသင့်ဖွယ် ကောင်းပါတယ်...

အာဖရိကတိုက်ရဲ့ အမှန်တကယ် အကျယ်အဝန်းဟာ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၃၀.၃ သန်းခန့် ရှိပြီး အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ဂျပန်နဲ့ ဥရောပတိုက် တစ်ခုလုံးကို အာဖရိကတိုက်ကြီးတစ်ခုတည်း ထဲမှာတင် ထည့်သွင်းဆံ့ဝင်နိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့်မို့လို့ ၁၉၇၄ ခုနှစ်မှာ အာနို ပီတာစ် (Arno Peters) အပါအဝင် ပထဝီပညာရှင်တွေဟာ အာဖရိကနဲ့ အပူပိုင်းဒေသ နိုင်ငံတွေရဲ့ အမှန်တကယ် အရွယ်အစားကို ဖော်ပြနိုင်တဲ့ Gall-Peters Projection (အချိုးအစားမှန် မြေပုံ) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ကြပါတယ်။

ကုလသမဂ္ဂ (UN) နဲ့ UNESCO အဖွဲ့ကြီးတို့ကပါ ဒီအချိုးအစားမှန် မြေပုံတွေကို စတင် အသိအမှတ်ပြု သုံးစွဲလာခဲ့ကြပါတယ်။

သက္ကရာဇ်အလိုက် ကုလသမဂ္ဂ မဲပေးပွဲမှာတော့ အချိုးအစားမှန် မြေပုံများကို ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း ကျောင်းသုံးစာအုပ်များတွင် အစားထိုး အသုံးပြုရေးအတွက် မဲပေးကြရာမှာ ၁၆၄ မဲ အထိ ထောက်ခံပြီး ၁ မဲထဲနဲ့ ကန့်ကွက်ခဲ့တာကို တွေ့ရပါတယ်၊၊

အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုဟာ တစ်ကမ္ဘာလုံးမှာ မဲမပေးဘဲ ဆန့်ကျင် ကန့်ကွက်ခဲ့တဲ့ တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့တာပါ။

အာဖရိကတိုက်ဟာ ဘယ်တုန်းကမှ သေးငယ်မနေခဲ့ပါဘူး၊၊ နံရံပေါ်က မြေပုံတွေကပဲ အဲ့ဒီလို မြင်အောင် မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ သင်ကြားပေးခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

#သုတရသ #သုတဇုန် #ဗဟုသုတ

လူသားတွေနဲ့ ခေတ်ပြိုင် အသက်ရှင်ကျက်စားခဲ့ဖူးတဲ့
ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ် "ဆိုက်ဘေးရီးယား ယူနီကွန်"
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်တွေထဲမှာတင် ရှိတယ်လို့ စိတ်ကူးခဲ့ကြတဲ့ "ဂျိုတစ်ချောင်းတည်းပါ မြင်းပျံ" သို့မဟုတ် ယူနီကွန် (Unicorn) ဆိုတဲ့ သတ္တဝါမျိုးဟာ တကယ်တော့ ကမ္ဘာ့သမိုင်း ရေခဲခေတ် တုန်းက ကမ္ဘာမြေပေါ်မှာ တကယ်ပဲ အသက်ရှင် ကျက်စားခဲ့ဖူးပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒဏ္ဍာရီထဲကလို သိမ်မွေ့လှပတဲ့ မြင်းဖြူလေး မဟုတ်ဘဲ ခွန်အားဗလနဲ့ ပြည့်စုံပြီး အလွန်ကြီးမားလှတဲ့ ဧရာမ ကြံ့ကြီးတစ်ကောင် ဖြစ်နေတာပါ။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေဟာ ကာဇက်စတန်နိုင်ငံအတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့ရတဲ့ အံ့ဩဖွယ်ရာ မပျက်မစီးဘဲ ကျန်ရစ်နေတဲ့ ဦးခေါင်းခွံ ရုပ်ကြွင်းတစ်ခုကို အသေးစိတ် လေ့လာဆန်းစစ်ခဲ့ကြပါတယ်၊၊

ဒီသတ္တဝါရဲ့ သိပ္ပံအမည်ကတော့ Elasmotherium sibiricum ဖြစ်ပြီး အများကတော့ "ဆိုက်ဘေးရီးယား ယူနီကွန်" (Siberian Unicorn) လို့ လူသိများပါတယ်။

ဒီလေ့လာဆန်းစစ်ချက်အရ ဆိုက်ဘေးရီးယား ယူနီကွန် တွေဟာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃၅,၀၀၀ မှ ၃၉,၀၀၀ ခန့်အထိ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ဆက်လက် အသက်ရှင် ကျက်စားခဲ့ကြတယ်ဆိုတဲ့ အံ့ဩဖွယ် သက်သေကို တွေ့ရှိခဲ့ကြရပါတယ်၊၊

ဒါဟာ ယခင်က ပညာရှင်တွေ ခန့်မှန်းထားတာထက် အများကြီး ပိုမို နောက်ကျတဲ့ အချိန်အထိ ရှိနေခဲ့တာပါ။

ဒီတွေ့ရှိချက်ရဲ့ အရေးပါဆုံးအချက်ကတော့ ဒီဧရာမ ကြံ့ကြီးတွေဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ခေတ်သစ်လူသား ဘိုးဘေးတွေအပြင် နီအန်ဒါသယ် (Neanderthals) ဆိုတဲ့ ရှေးဦးလူသားတွေနဲ့ပါ တစ်ချိန်တည်းမှာ ယှဉ်တွဲ အသက်ရှင် ကျက်စားခဲ့ကြတယ်ဆိုတာပါပဲ။

ရေခဲခေတ် ကောင်းကင်ယံအောက်မှာ ရှေးလူသားတွေဟာ ဒီဧရာမ သတ္တဝါကြီးတွေကို အပြင်မှာ တကယ် မြင်တွေ့ခဲ့ကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ရူပဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုအရ ဒီ ဆိုက်ဘေးရီးယား ယူနီကွန်ကြီးတွေဟာ ကိုယ်အလေးချိန် ၄.၅ တန် အထိ လေးလံကြပြီး၊ နဖူးပြင်ထက်မှာ ၆.၅ ပေ (၂ မီတာ) အထိ ရှည်လျားနိုင်တဲ့ အလွန်ကြီးမား မတ်စောက်လှတဲ့ ဂျိုတစ်ချောင်းတည်း ပါရှိပါတယ်၊၊

ဒီတွေ့ရှိချက်ဟာ ရေခဲခေတ်ရဲ့ ထူးဆန်းအံ့ဖွယ် သတ္တဝါကြီးတွေ ကမ္ဘာပေါ်ကနေ ဘယ်အချိန်မှာ လုံးဝ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သလဲ ဆိုတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ရေခဲခေတ် သမိုင်းဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာရှင်တွေရဲ့ အယူအဆကို စိန်ခေါ် ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

သဘာဝတရားရဲ့ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်မှုတွေဟာ ယနေ့ထိတိုင် ကျွန်တော်တို့ လူသားတွေကို အံ့ဩမှင်သက်နေစေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

#သုတဇုန် #ဗဟုသုတ

သက်ရှိတွေကို ကျောက်ရုပ်အဖြစ် အသွင်ပြောင်းသွားစေတဲ့ ကမ္ဘာ့အန္တရာယ်အရှိဆုံး "မရဏ‌ရေကန်" (Lake Natron)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
အာဖရိကတိုက်၊ တန်ဇန်းနီးယားနိုင်ငံမှာ တည်ရှိတဲ့ "နက်ထရွန် ရေကန်" (Lake Natron) ဟာ သမိုင်းတစ်လျှောက် ကမ္ဘာ့အဆန်းပြားဆုံးနဲ့ အကြောက်စရာအကောင်းဆုံး သဘာဝအံ့ဖွယ် ရေကန်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်၊၊

ဒီရေကန်ရဲ့ ထူးခြားချက်ကတော့ ကန်ရေနဲ့ ထိတွေ့မိတဲ့ ငှက်တွေ၊ လင်းနို့တွေနဲ့ အခြားသတ္တဝါတွေကို ကျောက်ရုပ်ကြီးတွေအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားစေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလိုမျိုး ဖြစ်ရတဲ့ အဓိက သိပ္ပံဆိုင်ရာ အကြောင်းအရင်းကတော့ ရေကန်ထဲမှာ ပါဝင်နေတဲ့ အယ်လ်ကာလိုင်း (Alkaline) ဓာတ်ပမာဏ အလွန်အမင်း မြင့်မားနေတာကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်၊၊

ရေ၏ pH အဆင့်ဟာ ၁၀.၅ အထိ ရှိနေပြီး အီဂျစ်ခေတ်က မမ်မီ (Mummy) အလောင်းတွေကို မပုပ်သိုးအောင် စိမ်ရာမှာ သုံးခဲ့တဲ့ ဆိုဒီယမ် ကာဘိုနိတ် (Natron) ဓာတ်တွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ရေကန်ရဲ့ မျက်နှာပြင်ဟာ မှန်တစ်ချပ်လို ကြည်လင်နေတာကြောင့် ပျံသန်းလာတဲ့ ငှက်တွေဟာ ရေမျက်နှာပြင်ကို အပေါ်ယံ ကောင်းကင်ယံလို့ မှတ်ထင်ပြီး အဟုန်နဲ့ ထိုးဆင်းမိရာကနေ ရေကန်ထဲ ပြုတ်ကျကြရတာပါ။

ရေကန်ထဲ ရောက်သွားတဲ့အခါ အလွန်ပြင်းထန်တဲ့ ဓာတုဓာတ်တွေကြောင့် သတ္တဝါတွေရဲ့ အသားအရေနဲ့ အရိုးတွေဟာ ခဏလေးအတွင်းမှာတင် ကျောက်ရုပ်ကြီးတွေလို တောင့်တင်း အမဲစက် ပုပ်သိုးမသွားဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံဆရာ နစ် ဘရန့်တ် (Nick Brandt) ဟာ ဒီရေကန်နံဘေးမှာ ကျောက်ရုပ်ကဲ့သို့ သေဆုံးကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ ငှက်တွေနဲ့ လင်းနို့တွေကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ကမ္ဘာက အံ့ဩသွားအောင် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူး မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်ဟာ သဘာဝတ္ထတရားရဲ့ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်မှုကို သက်သေပြနေရုံတင် မဟုတ်ဘဲ ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ် ဘေးအန္တရာယ်တစ်ခုအဖြစ် သမိုင်းမှာ ထင်ကျန်နေခဲ့တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

#သုတဇုန် #ဗဟုသုတ

ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၈,၈၄၈ မီတာ (၂၉,၀၃၁ ပေ) အမြင့်မှာရှိတဲ့ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး ဧဝရတ်တောင် (Mount Everest) ထိပ်ပေါ်မှာ တစ်ချိန်က ပင်လယ်ရေအောက်ထဲမှာပဲ အသက်ရှင်ခဲ့ကြတဲ့ ရှေးဟောင်း ပင်လယ်သတ္တဝါ ရုပ်ကြွင်း (Fossils) တွေ ရှိနေတယ်ဆိုတာ သင်သိပါသလား။

ဧဝရတ်တောင်၏ ထိပ်ဆုံးကျောက်လွှာ (Qomolangma Formation) ကို လေ့လာကြည့်သည့်အခါ လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းပေါင်း ၄၅၀ ကျော်က ပင်လယ်ရေအောက်ထဲတွင် ကျက်စားခဲ့ကြသည့် Trilobites၊ Sea Lilies (Crinoids) နှင့် Brachiopods စသည့် ပင်လယ်သတ္တဝါများ၏ ရုပ်ကြွင်းပါဝင်သော ထုံးကျောက်များကို အံ့ဩဖွယ် တွေ့ရှိခဲ့ကြရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို ပင်လယ်ရေအောက်ခြေက ကျောက်လွှာတွေ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး တောင်ထိပ်ပေါ် ရောက်သွားခဲ့တာဟာ ကမ္ဘာ့မြေထု၏ သမိုင်းဝင် ဖြစ်စဉ်ကြီးကြောင့်ပါ။ ဒိုင်နိုဆောတွေတောင် မပေါ်သေးသည့် လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်း ၄၅၀ ကျော် သြဒိုဗီစီယံကာလ (Ordovician Period) အတွင်းက ယခု ဧဝရတ်တောင် တည်ရှိရာနေရာသည် တက်သစ် (Tethys Ocean) ဟုခေါ်သော နွေးထွေးသည့် ပင်လယ်ရေတိမ်ပိုင်း ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

သန်းပေါင်းများစွာသော နှစ်များတစ်လျှောက် ပင်လယ်သတ္တဝါအသေများ၊ အခွံအပိုင်းအစများနှင့် ရွှံ့နွံများသည် ပင်လယ်ပြင်အောက်ခြေတွင် စုပုံလာပြီး တဖြည်းဖြည်း ဖိသိပ်ကာ ထုံးကျောက်အဖြစ် အသွင်ပြောင်းသွားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ထို့နောက် လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်း ၅၀ ခန့်တွင် ကမ္ဘာ့မြေလွှာချပ်ကြီးများ ရွေ့လျားမှုကြောင့် အိန္ဒိယ မြေလွှာချပ် (Indian Plate) သည် မြောက်ဘက်သို့ ဦးတည်ရွေ့လျားလာပြီး ယူရေးရှား မြေလွှာချပ် (Eurasian Plate) နှင့် ပြင်းထန်စွာ တိုက်မိခဲ့ပါတယ်။ ထိုကြီးမားသော မြေလွှာချပ် နှစ်ခုလုံးသည် ထူထဲသည့် တိုက်ကြီးများ၏ မြေလွှာအပေါ်ယံများ ဖြစ်ကြသောကြောင့် မည်သည့်အချပ်ကမျှ အောက်သို့ ငုပ်လျှိုးမသွားဘဲ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပြင်းထန်စွာ တွန်းတိုက်မိခဲ့ကြပါတယ်။

ထိုသို့ တိုက်ကြီးနှစ်ခု တိုက်မိသည့် ပြင်းထန်လှသော ဖိအားကြောင့် ပင်လယ်ပြင်အောက်ခြေက ကျောက်လွှာများသည် လှိုင်းတွန့်သလို တွန့်ခေါက်၊ မော့တက်ကာ ကောင်းကင်ထက် မီတာထောင်ပေါင်းများစွာ အထက်သို့ တွန်းတင်ခြင်း ခံခဲ့ရပါတယ်။ ဒီလိုနဲ့ ပင်လယ်ရေအောက်ခြေမှာ ရှိနေခဲ့တဲ့ သတ္တဝါရုပ်ကြွင်းပါ ထုံးကျောက်လွှာများသည် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး ဟိမဝန္တာတောင်တန်းနှင့် ဧဝရတ်တောင်ထိပ်အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲသွားခဲ့ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ပိုပြီး အံ့ဩဖို့ကောင်းတာကတော့ ဒီမြေလွှာချပ်နှစ်ခု တိုက်မိမှုဟာ ယနေ့ထိတိုင် မပြီးသေးဘဲ အိန္ဒိယမြေလွှာချပ်သည် ယူရေးရှားမြေလွှာချပ်အောက်သို့ ဆက်လက်တွန်းဝင်နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို့လို့ ဧဝရတ်တောင်ဟာ ယနေ့အချိန်ထိ တစ်နှစ်ကို မီလီမီတာအနည်းငယ်ခန့် ပုံမှန် မြင့်တက်နေဆဲဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့မြေထုရဲ့ အံ့ဩဖွယ် သဘာဝဖြစ်စဉ်ကို သက်သေပြနေပါတယ်။

#ဗဟုသုတ

မော်တော်ယာဉ်မရှိ၊ ဘီးမရှိဘဲ တန် ၂၀၀ လေးတဲ့ ကျောက်တုံးကြီးတွေကို အင်ကာတွေ ဘယ်လိုစီခဲ့ကြတာလဲ

ပီရူးနိုင်ငံ၏ အင်ဒီယန်းတောင်တန်းတွေပေါ်မှာ တည်ရှိတဲ့ Sacsayhuamán (ဆက်ဆိုင်းဝါမန်) ရှေးဟောင်းခံတပ်ကြီးဟာ ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ် နေရာများအနက် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ပါတယ်။

မိုင်ပေါင်းများစွာ ဝေးကွာတဲ့ ကျောက်ကျင်းများမှ တန် ၁၀၀ မှ ၂၀၀ အထိ လေးလံသည့် ကျောက်တုံးကြီးများကို သယ်ဆောင်လာပြီး စာရွက်တစ်ရွက်ပင် ထိုးသွင်း၍ မရနိုင်အောင် တိကျစွာ အချိတ်အဆက်မိတည်‌ဆောက်ထားခြင်းဟာ အလွန်အံ့ဩဖွယ်ရာပင် ဖြစ်ပါတယ်။

သံထည်ကိရိယာများ၊ ဘီး သို့မဟုတ် မော်တော်ယာဉ်များ လုံးဝမရှိခဲ့တဲ့ ရှေးခေတ်အင်ကာ (Inca) လူမျိုး တွေဟာ သဘာဝတရားရဲ့ နိယာမနဲ့ အင်အားကို အပြည့်အဝ အသုံးပြုပြီး ဒီအဆောက်အအုံကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြတာဖြစ်ပါတယ်။

ဒီကျောက်တုံးကြီးတွေကို သယ်ယူဖို့အတွက် ကျောက်ကျင်းများမှ ထွင်းထုတ်လိုက်သော ကျောက်တုံးများ၏ အောက်တွင် မာကျောသော သစ်လုံးများကို လှိမ့်ဘီးများအဖြစ် ခင်းပေးခဲ့ကြပါတယ်။

ထို့နောက် သန်မာတဲ့ အမျိုးသား ရာပေါင်းများစွာမှ ထောင်ပေါင်းများစွာအထိ ပါဝင်ကာ သစ်လျှော်ကြိုးကြီးများဖြင့် စနစ်တကျ မနားတမ်း ဆွဲယူခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပါတယ်။

အဆောက်အအုံကြီး တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်လာတဲ့အခါမှာတော့ ရွှံ့၊ သဲ၊ ကျောက်စက်များဖြင့် ပြုလုပ်ထားတဲ့ လျှောက်လမ်းအယိုင်များကို အဆင့်ဆင့် တည်ဆောက်ပြီး ကျောက်တုံးများကို အထက်သို့ တဖြည်းဖြည်း တွန်းတင်ခဲ့ကြပါတယ်။

ဒီလို ခက်ခဲစွာ သယ်ဆောင်လာရုံသာမက သီးသန့် ဘိလပ်မြေ သို့မဟုတ် အင်္ဂတေ မသုံးဘဲ ကျောက်တုံးတစ်တုံးနှင့်တစ်တုံး ပျားသလက်ပမာ အတိအကျ စေ့စပ်နေအောင် တည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ နည်းပညာဟာလည်း အလွန်ပင် စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းလှပါတယ်။

အင်ကာတို့ဟာ သံထည်ကိရိယာတွေအစား မိမိတို့ဆတ်ချင်သည့် ကျောက်တုံးထက် ပိုမိုမာကျောသည့် ဒိုင်အိုရိုက် (Diorite) ကျောက်တုံးငယ်များကို တူအဖြစ် အသုံးပြုပြီး တစ်စက်စက် ထုဆစ်ခဲ့ကြပါတယ်။

ထို့နောက် ကျောက်တုံးနှစ်ခု၏ ဆုံမှတ်များ အချိတ်အဆက်မိစေရန် သဲ၊ ရေနှင့် ကျောက်မှုန့်များကို ကြားခံထားကာ ကြေးမုံသဖွယ် ပွတ်တိုက်ပေးခြင်းဖြင့် အချောကိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ အောက်ခံကျောက်တုံး၏ ပုံသဏ္ဌာန်အတိုင်း ကောက်ကြောင်းအတိအကျ ရစေရန် ရွှံ့စံပုံစံငယ်များဖြင့် သေချာစွာ တိုင်းတာ ပြင်ဆင်ခဲ့ကြပါတယ်။

အံ့ဩစရာကောင်းသည့်အချက်မှာ ပီရူးနိုင်ငံသည် ငလျင်မကြာခဏ လှုပ်ခတ်တက်တဲ့ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း အင်ကာတို့၏ စတုရန်းကျကျ မဟုတ်သော ကျောက်ဆစ်နည်းပညာကြောင့် ငလျင်ဒဏ်ကို သဘာဝအတိုင်း ခံနိုင်ရည်ရှိခြင်းပဲဖြစ်ပါတယ်။

ငလျင်လှုပ်သည့်အခါ ကျောက်တုံးများသည် ကွဲထွက်မသွားဘဲ လွတ်လပ်စွာ တုန်ခါလျက် မူလနေရာသို့ ပြန်လည်ကျရောက်သွားသည့်အတွက် ရာစုနှစ်များစွာ ကြာမြင့်ခဲ့သော်လည်း ဒီအောက်ခြေကျောက်တုံးကြီးများမှာ မပျက်စီးဘဲ ယနေ့အချိန်အထိကြံ့ကြံ့ခံ ကျန်ရစ်နေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

#ဗဟုသုတ #ပီရူး #ထူးခြားဆန်းပြား

နှစ်ပေါင်း 120ကျော်ခန့် ကြာပြီးနောက် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ ဆိုးလ်မြို့🖼️