D Jungle Man

"พลายขุนด่าน" กลับประจำการที่เขื่อนขุนด่าน
ท่านใดไปล่องเรือเพื่อชมน้ำตกเขาช่องลม มีโอกาสสูงที่จะได้พบเห็น พลายขุนด่านหรือที่รู้จักกันในชื่อ "งางอนหูหาย" ช่วงนี้กลับไปประจำการอยู่ที่เขื่อนขุนด่านแล้วนะครับ

พลายขุนด่านหรือพลายงางอนหูหาย
อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่

"กุนเชียง เซียงกง" ช่วงต้นปีที่ผ่านมา สงสัยจะย้ายอู่แล้วมั้งครับ ไม่ค่อยออกมาให้บริการแก่นักท่องเที่ยวเลยนะครับ 🤣🤣🤣 เหตุผลหลักๆ ที่ไม่ค่อยออกมาก็คงเพราะโตขึ้น กำลังก้าวข้ามจากวัยรุ่นสู่วัยหนุ่ม และคงเริ่ม อินโทรเวิร์ท เริ่มอยากเป็นตัวของตัวเอง มีเส้นทางวงรอบเป็นของตัวเอง ตามวิถีของช้างพลายนั่นเองครับ

กุนเชียง เซียงกง บริการรื้ออะไหล่ แต่ไม่ใส่คืนฮะ🤣🤣🤣

พลายกุนเชียง
วันที่ 7 กรกฎาคม 2568
อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่

"เมื่อฤดูฝนมา ก็ถึงเวลากลับบ้าน"

ทำไมช้างป่าจึงหลบหน้า หายตา ไม่ค่อยออกมาให้เราเห็นในช่วงฤดูฝน นั่นก็เพราะ
1. แหล่งอาหารและน้ำมีอยู่ทุกที่ (ไม่ต้องง้อโป่งหรือแหล่งน้ำหลัก)
ในช่วงหน้าแล้ง แหล่งน้ำและพืชอาหารในป่าลึกจะแห้งขอด ช้างป่าจึงจำเป็นต้องเดินทางมายังแหล่งน้ำถาวร โป่งเทียม หรือแปลงหญ้าบริเวณชายป่าที่เราเข้าถึงได้ง่าย แต่เมื่อฝนตก น้ำมีอยู่ทั่วหัวระแหง มีแอ่งน้ำ ขุมน้ำเล็กๆ เกิดขึ้นทั่วทั้งป่าลึก ช้างสามารถกินน้ำที่ไหนก็ได้

อาหารสมบูรณ์ พืชพรรณ ใบไม้ ไผ่ และหญ้าระบัดในป่าลึกแตกรสชาติดีและมีความชุ่มชื้นสูง ช้างจึงไม่มีความจำเป็นต้องเสี่ยงเดินออกมาบริเวณชายป่าหรือจุดท่องเที่ยวเพื่อหาอาหารอีกต่อไป

2. ช้างรักความสงบและชอบ "ป่าลึก" มากกว่า
โดยธรรมชาติแล้ว ช้างป่าชอบอาศัยอยู่ในพื้นที่ที่มีสิ่งรบกวนน้อยที่สุด การที่พวกมันออกมาให้เราเห็นในฤดูอื่น ส่วนใหญ่เป็นเพราะ "ความจำเป็น" บังคับเรื่องปากท้อง แต่เมื่อหน้าฝนให้ทุกอย่างที่มันต้องการในป่าลึก พวกมันก็จะเลือกหลบเข้าไปใช้ชีวิต พักผ่อน และเลี้ยงลูกหลานอยู่ตามหุบเขาหรือป่าทึบที่ห่างไกลจากมนุษย์

3. สภาพอากาศและเสียงฝนบดบังการรับรู้
ช้างเป็นสัตว์ที่พึ่งพาระบบประสาทสัมผัสทางการได้ยิน (Hearing) และการดมกลิ่น (Olfaction) สูงมากเป็นอันดับต้นๆ

เสียงฝนที่ตกกระทบใบไม้ใบหญ้าอย่างรุนแรงจะ บดบังเสียงรอบข้าง ทำให้ช้างได้ยินสิ่งผิดปกติหรืออันตรายได้ยากขึ้น

ละอองฝนและความชื้นสูงในอากาศทำให้ กลิ่นกระจายตัวได้ไม่ดี
เมื่อการรับรู้ลดลง ช้างจะรู้สึกไม่ปลอดภัยหากอยู่ในที่โล่งแจ้ง พวกมันจึงเลือกที่จะกบดานหรือหากินอยู่ในเขตป่าทึบที่หนาแน่นเพื่อใช้เป็นกำบังภัยธรรมชาติ

4. ทัศนวิสัยของคนดูลดลงและป่าปิด
ในมุมของเราเอง การมองเห็นก็ยากขึ้นเช่นกันครับ หน้าฝนป่าจะ "ทึบ" ขึ้นอย่างรวดเร็ว (Vegetation density เพิ่มสูงขึ้นมาก) ใบไม้หนาตา หมอกฝน และเมฆครึ้ม ทำให้ทัศนวิสัยในการมองเห็นระยะไกลลดลง ต่อให้ช้างยืนห่างจากเราไปไม่กี่สิบเมตรในดงไม้ เราก็อาจจะมองไม่เห็นพวกมันเลยด้วยซ้ำ

แม่จอมขวัญ แม่กระดังงาแและสมาชิกโขลงแม่ลำดวน
วันที่ 23 กรกฎาคม 2567
อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่

"ทุกคน เกิดมาล้วนมีปัญหาเป็นของตัวเอง พี่งาทอง ก็เช่นกัน"
ไม่ใช่แค่คนที่เมื่ออยู่ต่างที่ ต่างบริบท บทบาทก็ย่อมเปลี่ยนไป พี่งาทอง และช้างตัวอื่นๆ เองก็เช่นกัน

พลายงาทอง กับพลายสุ
วันที่ 20 กันยายน 2566
อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่

เมื่อสายฝนร่วงหล่นลงบนผืนป่าเขาใหญ่ ให้หวนคิดถึงภาพเหตุการณ์ในวันที่ 12 มิถุนายน 2566 ทุกครั้ง ภาพช้าง 3 ตัวเดินท่ามกลางสายฝน ความสัมพันธ์ พฤติกรรมที่แสดงถึงความรักความผูกพัน ของพวกเขา ซึ่งดูราวมนุษย์ผู้มีจิตใจ มีความรู้สึกลึกซึ้งไม่ต่างจากเราเลย
ภาพที่ 1 แม่ลำดวน(แม่ด้วน) กำลังกินโป่ง กม. 35 ท่ามกลางสายฝน รอแม่กระดังงา(หางยาวมีขนาย)และโอไรอ้อน ก่อนคลอดเวหา 3 วัน

ภาพที่ 2 บั้นท้ายของแม่ลำดวน กับคำตอบข้อสงสัยว่าทำไม D Jungle Man เรียก "แม่ลำดวน" แทนคำว่า "แม่ด้วน" เพราะ หางแม่ไม่ได้ด้วนอย่างที่ FC เข้าใจ แต่หางแค่สั้น และพู่หางขนหางยังอยู่ครบ แถมมีสีทองซะด้วย

ภาพที่ 3 แม่กระดังงา(หางยาวมีขนาย)กับลูกชาย พลายโอไรอ้อน เติมตามแม่ลำดวน เพื่อมาเป็นแม่รับดูแลการคลอดให้แม่ลำดวนกับน้องเวหา ในขณะที่ตัวเองก็อุ้มท้อง น้องโอเค มีอายุครรภ์ราว 14 เดือน ก่อนที่เวหาจะคลอดในวันที่ 15 มิถุนายน 2566 ก่อนจะดูแล คุ้มกันอยู่อีกหลายเดือน ก่อนจะแยกทางกลับเข้าโขลงใครโขลงมัน

แม่ลำดวน แม่กระดัง พลายโอไรอ้อน รวมถึง น้องเวหาและน้องโอไรอ้อน ที่อยู่ในท้องแม่พังทั้งคู่
วันที่ 12 มิถุนายน 2566
อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่

"ลูกชายและพี่ชายแห่งชาติเขาใหญ่" แม่ๆ Fc ช้างเขาใหญ่เค้าตั้งให้อย่างนั้น

พลายภูผา
วันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2569
อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่

"ช้างน้อย ที่ออกมาให้เราได้พบเห็นเพียงแค่ครั้งเดียว ก่อนหายไปแล้วกว่า 2 ปี" ในวันที่ 14 พฤษภาคม 2567 มีช้างโขลงหนึ่ง ออกปรากฎตัวช่วง หลักกิโลเมตรที่ 33 ฝั่งปราจีนบุรี โขลงดังกล่าวคือ ช้างพังสมาชิกจากโขลงแม่ลำดวน (แม่ด้วน) จำนวนทั้งสิ้น 5 ตัว ประกอบไปด้วย แม่สร้อยสุวรรณา ลูกช้างน้อยเกิดใหม่(ลูกของแม่ลำพู) แม่ฟ้าใส แม่ลำพู(หูรูเล็ก) และน้องอรอุมา(ลูกของแม่ลำพู) ก่อนที่ทั้ง 5 ตัวจะเข้าไปป่า และเมื่อแม่ลำพูปรากฏตัวอีกครั้งก็ไม่ปรากฏว่ามีลูกช้างเกิดใหม่อยู่ด้วยอีกเลยจวบจนปัจจุบันเป็นเวลาเกือบ 2 ปี ใครทันและยังจำเหตุการณ์นี้ได้บ้างครับ

ถ่ายเมื่อ 14 พฤษภาคม 2567
อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่

ครบรอบ 1 ปี พี่สีกับน้องเชียง
กับคำที่นักท่องเที่ยวตะโกนบอกว่า "ช้าง 2 แม่ลูก" 🤣🤣🤣

พลายศรีหนึ่ง(สีดอหนึ่ง) กับพลายกุนเชียง
วันที่ 7 พฤษภาคม 2568 ( 1 ปีที่แล้ว)
อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่

"หากแม่น้อยกำลังใกล้คลอด" ซึ่งนับวันยิ่งห่างจากแม่เปี๊ยะค่อนข้างมาก คิดแค่ว่าหากตกลูกในเดือนพฤษภาคมปีนี้ เท่ากับแม่เปี๊ยะตั้งท้องก่อนแม่น้อย กว่า 5 เดือน ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าสนใจมาก นั่นหมายความว่า พ่อ ของน้องโอดี้ กับช้างน้อยในครรภ์ของแม่น้อย มีความเป็นไปได้สูงว่า อาจเป็นคนละตัวคนละพ่อ และก็หมายความว่า นอกจาก โขลงตรอ. ที่ไม่ค่อยจะรวมกับใครไม่พอ แถมยังมีช่วงเวลาที่ ทั้ง 2 แม่ แยกกันใช้ชีวิตบางเวลาด้วย โดยส่วนใหญ่การตกมันของช้างตัวผู้ หากได้รับการยินยอมจากโขลงที่พร้อมผสมพันธุ์ โดยแม่แปรกและแม่ๆ ในโขลงพิจราณาแล้วว่าไม่ใช่ญาติ เลือดไม่ชิด และมีแม่พังพร้อมที่จะสานสัมพัน ส่วนใหญ่พ่อพลายก็จะผสมพันธุ์กับแม่พังหลายๆ ตัวในวันหรือห้วงเวลาใกล้กันที่ตกมัน ดังนั้น แม่พังที่ตั้งท้องในเวลาไล่เลี่ย และตกลูกในเวลาไล่เลี่ยกัน และไม่ห่างกันมากนัก มากสุดก็ไม่เกิน 2 เดือน (ระยะตั้งครรภ์ของช้าง 20-22 เดือน) ตัวอย่างเช่น โขลงแม่ลำดวน โดยมีแม่พังตกลูกเวลาไล่เลี่ยกัน ถึง 3 ตัว คือ แม่ลำไพคลอดน้องใบเฟิร์น แม่ลำพู(หูรูเล็ก) คลอดน้องที่หายไปตัวที่ 1และ แม่ลำเพย(ขนตายาว) คลอดน้องที่หายไปตัวที่ 2 ..ดังนั้น กรณีของแม่น้อยและแม่เปี๊ยะจึงน่าสนใจอย่างมากครับ

แม่น้อยสโรชากับโอมากาเสะ
วันที่ 5 เมษายน 2568
อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่

"ไม่มีอะไรเหมือนเดิมตลอดไป"
"แค่อาจใช้เวลาเปลี่ยนแปลงมากน้อย เร็วช้าต่างกัน"

พลายโอริโอ้เดินข้างๆ แม่เปี๊ยะในขณะนั้นตั้งท้องน้องโอดี๊(น้องกระทิง) ถึง 19 เดือน ก่อนจะตกลูก(คลอด) ในช่วงกลางเดือนธันวาคม 2568

พลายโอริโอ้กับแม่เปี๊ยะ
วันที่ 21 กันยายน 2568
อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่

"เมื่อบ้านหลังใหญ่ไม่อาจตอบโจทย์อีกต่อไป"

การที่ช้างและสัตว์ป่าหลายชนิดออกหากินนอกเขตอุทยานมากขึ้น และดูเหมือนจะมากขึ้นกว่าที่เคยเป็นมานับหลาย 10 ปี นั่นหมายความว่า
"ช้างและสัตว์กำลังจะบอกอะไรกับเรา"

"ป่าเขาใหญ่" และป่าเขตร้อนหลายแห่งในไทยหลายแห่ง แม้ว่ามองจากภาพถ่ายดาวเทียมป่าจะยังดูเขียว (Greenness) แต่ในเชิงคุณภาพหรือ "ความสมบูรณ์เชิงโครงสร้าง" นั้นกำลังเผชิญวิกฤตที่ซ่อนอยู่ครับ

ประเด็นเรื่องดินและสารอาหารที่ส่งผลกระทบต่อสัตว์ป่า สามารถวิเคราะห์ตามหลักการวิจัยได้ดังนี้ครับ:

1. วงจรสารอาหารที่หยุดชะงัก (Nutrient Cycling Disruption)
ในป่าธรรมชาติ สารอาหารควรจะหมุนเวียนจากดินสู่พืช และจากพืชกลับลงสู่ดินผ่านการเน่าเปื่อยหรือมูลสัตว์ แต่ปัจจุบันพบว่า:

การชะล้างพังทลาย: เมื่อโครงสร้างป่าเปลี่ยนไป หรือเกิดสภาวะอากาศสุดขั้ว (Extreme Weather) ฝนที่ตกหนักจะชะล้างหน้าดินที่มีแร่ธาตุออกไปเร็วขึ้น

ดินขาดความสามารถในการอุ้มน้ำ: เมื่ออินทรียวัตถุในดินลดลง ดินจะจับตัวเป็นก้อนแข็ง (Soil Compaction) ทำให้น้ำฝนไม่ซึมลงสู่ใต้ดิน แต่ไหลบ่าไปตามผิวหน้า (Runoff) ส่งผลให้พืชขาดน้ำในหน้าแล้งแม้ปริมาณฝนรวมจะปกติ

2. "ความหิวโหยที่มองไม่เห็น" (Hidden Hunger)
งานวิจัยหลายชิ้นระบุว่า พืชในป่าที่เติบโตในดินที่เสื่อมโทรมจะมี "ความหนาแน่นของสารอาหาร (Nutrient Density)" ลดลง:

พืชอาจจะมีใบเขียว แต่มีโซเดียม แคลเซียม หรือฟอสฟอรัสต่ำลง

เมื่อพืชซึ่งเป็นฐานของห่วงโซ่อาหารไม่มีคุณภาพ สัตว์กินพืชขนาดใหญ่เช่น ช้างป่า หรือกวาง จึงต้องกินในปริมาณที่มากขึ้น หรือต้องดิ้นรนออกไปหาแร่ธาตุทดลองจากภายนอก (เช่น เกลือหรือปุ๋ยในพื้นที่เกษตร) เพื่อทดแทนสิ่งที่ขาดหายไปในป่าลึก

Shutterstock
3. ผลกระทบลูกโซ่ (Cascade Effects)
เมื่อสัตว์ป่าขาดสารอาหาร สิ่งที่จะตามมาตามที่นักวิจัยพบคือ:

พฤติกรรมการหากินเปลี่ยน: สัตว์จะออกจากใจกลางป่า (Core Zone) มายังขอบป่ามากขึ้น เพราะพืชบริเวณขอบป่ามักได้รับแสงและแร่ธาตุจากการรบกวนของมนุษย์มากกว่า

สุขภาพและความต้านทานโรค: สัตว์ป่าอาจมีร่างกายที่อ่อนแอลง ส่งผลต่ออัตราการสืบพันธุ์และการรอดชีวิตของลูกสัตว์

ความหลากหลายทางชีวภาพลดลง: พืชบางชนิดที่ไม่ทนต่อดินเสื่อมโทรมจะค่อยๆ ตายไป และถูกแทนที่ด้วยพืชเบิกนำ (Pioneer species) ที่โตเร็วแต่ให้คุณค่าทางอาหารต่ำ

4. กรณีศึกษา "โป่ง" ในเขาใหญ่
ความเสื่อมโทรมของดินเห็นได้ชัดจากการที่ "โป่งธรรมชาติ" หลายแห่งเริ่มร้าง หรือมีแร่ธาตุจางลง จนเจ้าหน้าที่ต้องมีการทำ "โป่งเทียม" เพื่อเสริมแร่ธาตุที่จำเป็น (เช่น โซเดียม แคลเซียม) ให้กับสัตว์ป่า นี่คือหลักฐานเชิงประจักษ์ว่าระบบนิเวศดั้งเดิมเริ่มไม่สามารถเลี้ยงดูสัตว์ป่าได้อย่างสมบูรณ์ด้วยตัวมันเอง

ขอบคุณข้อมูล : สถาบัน GISTDA

ดังนั้น การแก้ไขที่ปลายเหตุด้วยการพลักดันให้ช้างกลับเข้าไปในป่าเพียงอย่างเดียวแน่นอนคงไม่ใช่คำตอบที่ดีที่สุด แต่ต้องเร่งหาวิธีจัดการแก้ไขให้ผืนป่ากลับมาเป็นบ้านหลังใหญ่ที่อุดมสมบูรณ์และน่าอยู่อย่างยั่งยืนให้เร็วที่สุดครับ...