Knowledge for Development Foundation

ชวนอ่าน "ธา ปกาเกอะญอ: ถ้อยทำนองแห่งชีวิต และสัจจะแห่งผืนป่า" 📖🌿

เมื่อ "ธา" 📯🎼 ไม่ได้เป็นเพียงบทขับร้อง หากแต่เป็นคลังความรู้ที่ถ่ายทอดความสัมพันธ์ระหว่างผู้คน ป่าไม้ และธรรมชาติจากรุ่นสู่รุ่น

บทความชิ้นนี้ชวนสำรวจว่า ภูมิปัญญาชนเผ่าพื้นเมืองปกาเกอะญอสะท้อนแนวคิดการอยู่ร่วมกับป่าอย่างยั่งยืนอย่างไร พร้อมตั้งคำถามต่อวาทกรรมที่มอง "การทำไร่หมุนเวียน" ว่าเป็นการทำลายป่า และเหตุใดเสียงของชนเผ่าพื้นเมืองจึงยังขาดหายไปจากเรื่องเล่ากระแสหลักเกี่ยวกับการอนุรักษ์และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

ขอขอบคุณ Lanner ที่เผยแพร่บทความนี้ และเปิดพื้นที่ให้เรื่องราวและองค์ความรู้ของชุมชนชนเผ่าพื้นเมืองได้ส่งเสียงสู่สาธารณะ

📖 อ่านบทความได้ที่: https://www.facebook.com/lanner2022

ถ้าคิดถึงฉันให้มองดูข้าว ข้าวเป็นฝีมือของฉัน ถ้าคิดถึงฉันให้มองดูข้าว ข้าวคือรอยมือที่ฉันทำ (“เมะยื่อญากว่าบือพิ บือพิ เจอจึล่อโอ๊ะดิ เมะยื่อญากว่าบือเคลอะ บือเคลอะ เจอจึลิอโอ๊ะทอ”)
​
เสียงท่องยานกังวานราวการขับอาขยานดังแทรกไปกับบรรยากาศการลงแขกเกี่ยวข้าวของชาวปกาเกอะญอ ท่วงทำนองที่เรียกว่า ‘ธา’ ไม่ได้มีไว้เพียงขับกล่อมผืนนา หากยังสะท้อนสายสัมพันธ์ระหว่างผู้คนและความผูกพันระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ
​
สำหรับชาวปกาเกอะญอในอดีต ธาไม่ใช่เพียงบทเพลงเพื่อความบันเทิง แต่คือบทสนทนาในชีวิตประจำวัน เป็นถ้อยคำจากใจที่ใช้สื่อสาร ถ่ายทอดคติ และเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิต ตั้งแต่เรื่องความรัก การดูแลครอบครัว การทำมาหากิน ไปจนถึงพิธีศพ ทุกช่วงชีวิตของผู้คนในบ้านแม่ยางมิ้น ตำบลศรีถ้อย จังหวัดเชียงราย ล้วนมีธาเป็นสื่อกลางในการถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น ซึ่ง มะลิวัลย์ เต๋จ๊ะ เติบโตมาพร้อมกับการได้ยินบทธาเหล่านี้มาตั้งแต่วัยเด็ก
​
“คุณยายเล่าว่า เมื่อก่อนธาคือภาษาปกติของผู้คน ใช้เหมือนการพูดคุยกัน ไม่มีกฎเกณฑ์ว่าต้องคล้องจองหรือมีทำนองไพเราะ เพราะออกมาจากใจและใช้เป็นแนวทางในการดำเนินชีวิต ธาจึงอยู่ในทุกเรื่องของชีวิต แต่ทุกวันนี้แทบไม่มีให้เห็นแล้ว”
​
ในวันที่โลกกำลังเผชิญวิกฤตสิ่งแวดล้อม และผู้คนที่อาศัยอยู่กับป่ามักถูกตีตราว่าเป็นต้นเหตุของการทำลายทรัพยากร ปัญญาที่ซ่อนอยู่ใน ธา อาจเป็นคำตอบเรียบง่ายแต่ยั่งยืนต่อการอยู่ร่วมกับธรรมชาติ ดังบทธาที่คนรุ่นก่อนถ่ายทอดไว้ว่า
​
“น้ำที่ดีจะอยู่ในป่า หนองน้ำที่ดีจะอยู่ในป่า อย่าโค่นต้นไม้อย่าตัดต้นไม้ ถ้าต้นไม้สูญพันธุ์จะอดอยากได้” (ทีแกรเอาะเปอต่าเตอแกร โน่แกรเอาะเปอต่าเตอแกร คุซีเกลาะซีแส่เตอแกร คุซีเดาะซีว่าเตอแกร แส่ว่าแมะเลออุเลอแพ เปอบะก่อวีเปอะบะก่อแช่)
​
คำสอนนี้ไม่ใช่เพียงข้อห้าม หากเป็นหลักคิดที่หล่อหลอมวิถีไร่หมุนเวียนของชุมชน ซึ่งตระหนักว่าการตัดต้นไม้แม้เพียงต้นเดียวก็อาจกระทบความสมดุลของผืนป่า บทธาจึงเปรียบเสมือนการกล่าวกับตอไม้ ให้แตกกิ่ง ผลิใบ และเติบโตหมุนเวียนกลับคืนสู่ธรรมชาติ เพื่อให้ทั้งป่าและผู้คนยังคงหล่อเลี้ยงกันได้อย่างยั่งยืน
​
บทความนี้จะพาผู้อ่านสำรวจภูมิปัญญาที่ซ่อนอยู่ในบทธา เพื่อชวนมองเห็นว่า วัฒนธรรมการสื่อสารของชาวปกาเกอะญอไม่ได้เป็นเพียงมรดกทางวัฒนธรรม หากยังเป็นจริยธรรมสิ่งแวดล้อมที่ย้ำเตือนว่า การรักษาป่า คือการรักษาชีวิตและอนาคตของผู้คนเอง
​
อ่านในรูปแบบเว็บไซต์ที่ Comment
​
เรื่อง: ณัฐชา เจริญสุข และ มะลิวัลย์ เต๋จ๊ะ
​
#บทธา #ปกาเกอะญอ #บ้านแม่ยางมิ้น #ไร่หมุนเวียน #ชาติพันธุ์ #สื่อออนไลน์ภาคเหนือเพื่อคุณภาพชีวิตของทุกคน

อยากชวนอ่านงานเขียนชิ้นนี้ และชวนคิดวิเคราะห์ทุกครั้งเมื่อพบเนื้อหาข่าวที่เกี่ยวข้องกับชนเผ่าพื้นเมือง
บ่อยครั้ง การเล่าข่าวของสื่อกระแสหลักอาจผลิตซ้ำภาพจำและอคติเดิม ๆ จนนำไปสู่การบิดเบือน หรือที่ปัจจุบันเรียกว่า ข้อมูลเท็จทางสภาพภูมิอากาศ (Climate Disinformation)

ทุกปี เรามักเห็นข่าวและคำสำคัญเดิม ๆ ถูกหยิบยกขึ้นมาซ้ำแล้วซ้ำเล่า ตอกย้ำ โยนความผิด...
🔥 "เผาป่า"
👩🏻‍🌾 "ไร่เลื่อนลอย"
😷 "ต้นเหตุของ PM2.5"
พี่น้องชนเผ่าพื้นเมืองคือ ผู้ที่มีวิถีชีวิต ที่อยู่อาศัย และที่ทำกินร่วมกับป่ามาหลายชั่วอายุคน อีกทั้งยังเป็นผู้ได้รับผลกระทบจากไฟป่า ฝุ่นควัน ภัยแล้ง และวิกฤตสภาพภูมิอากาศ แต่กลับมักถูกมองว่าเป็น “ผู้กระทำ” หรือ “ต้นเหตุ” ของปัญหา
งานเขียนนี้ชวนเรากลับมาตั้งคำถามว่า เรื่องเล่าเกี่ยวกับชนเผ่าพื้นเมืองในข่าวสิ่งแวดล้อมกำลังอธิบายปัญหาอย่างรอบด้านแต่เล่าความจริงเพียงครึ่งเดียว หรือกำลังสร้างความเข้าใจผิด และโยนความผิดให้กับชุมชน

📖 อ่านบทความภาษาไทย:
https://imnvoices.com/?p=6904
📄 อ่านรายงานต้นฉบับภาษาอังกฤษ:
https://asiacentre.org/climate-disinformation-in-thailand-negating-indigenous-peoples-identity/

ปีแล้วปีเล่า เมื่อฤดูฝุ่นมาเยือน ภาพจำชุดเดิมก็มักเดินทางกลับมาพร้อมกัน

ภูเขาที่เคยเขียวกลายเป็นเงาสลัวหลังม่านควัน เมืองถูกคลุมด้วยฝุ่นสีเทา ข่าวเช้ารายงานค่า PM2.5 พุ่งสูง หน้ากากอนามัยกลับมาอยู่บนใบหน้า และคำบางคำก็วนกลับมาในพื้นที่สาธารณะอย่างคุ้นหู

เผาป่า, ไร่เลื่อนลอย, ชาวบ้านเผาไร่, คนบนดอยทำให้คนเมืองสูดฝุ่นพิษ

เรื่องเล่ามักเริ่มต้นง่ายๆ แบบนี้ เมื่อมีควันก็ต้องมีคนจุดไฟ เมื่อมีไฟก็ต้องมีคนผิด และเมื่อสายตาของรัฐ สื่อ และคนเมืองมองขึ้นไปบนภูเขา คนกลุ่มแรกที่มักถูกลากลงมานั่งบนเก้าอี้จำเลย ก็คือคนที่อยู่บนภูเขานั้นมาตลอด ราวกับว่าสังคมไทยมีผู้ต้องสงสัยสำเร็จรูปรออยู่แล้ว

รายงาน Climate Disinformation in Thailand: Negating Indigenous Peoples’ Identity ของสถาบันวิจัย Asia Centre หรือ ‘ข้อมูลบิดเบือนด้านภูมิอากาศในประเทศไทย: การลบเลือนตัวตนของชนเผ่าพื้นเมือง’ ชวนเรากลับมาทบทวนว่า เรื่องเล่าที่ผูกไฟป่า ฝุ่นควัน การทำลายป่า และวิกฤตภูมิอากาศเข้ากับชนเผ่าพื้นเมืองนั้น อาจไม่ใช่ความจริงทั้งก้อน แต่อาจเป็นภาพจำที่ถูกผลิตซ้ำจน ‘กลายเป็นความจริง’ ในสายตาของผู้คน

บทความถัดจากนี้จะพาผู้อ่านไปดูว่า ข้อมูลบิดเบือนด้านภูมิอากาศทำงานอย่างไร ทำไมชนเผ่าพื้นเมืองจึงถูกทำให้เป็นผู้ร้ายของวิกฤตสิ่งแวดล้อม และใครได้ประโยชน์จากเรื่องเล่าแบบนั้นกันแน่?

อ่านบทความฉบับเต็มที่เรียบเรียงจากรายงาน Climate Disinformation in Thailand: Negating Indigenous Peoples’ Identity โดย Asia Centre ได้ที่: https://imnvoices.com/?p=6904

แปล/เรียบเรียง: อรสา ศรีดาวเรือง
____
IMN-เครือข่ายสื่อชนเผ่าฯ
:สื่อสารประเด็นชนเผ่าพื้นเมืองและกลุ่มชาติพันธุ์
| วิถีชีวิต | ภาษา | วัฒนธรรม | สิ่งแวดล้อม |

#ชนเผ่าพื้นเมือง #ข้อมูลบิดเบือนภูมิอากาศ #ชนเผ่าพื้นเมือง #สิทธิกลุ่มชาติพันธุ์ #ไร่หมุนเวียน #ฝุ่นPM25 #ฟอกเขียว #คืนสิทธิชุมชน #ความยุติธรรมทางภูมิอากาศ #สิ่งแวดล้อม

🎉 จบลงอย่างประทับใจกับเวิร์กช็อป "สื่อชนเผ่าพื้นเมืองเพื่อรับมือกับข้อมูลเท็จด้านสภาพภูมิอากาศ" ครั้งที่ 2!

ระหว่างวันที่ 17–19 มิถุนายน 2569 มูลนิธิองค์ความรู้เพื่อการพัฒนาร่วมกับ เครือข่ายสื่อชนเผ่าพื้นเมือง จัดกิจกรรม "เวิร์กช็อปสื่อชนเผ่าพื้นเมืองเพื่อรับมือกับข้อมูลเท็จด้านสภาพภูมิอากาศ" ครั้งที่ 2 ณ จังหวัดลำพูน

ตลอด 3 วัน ผู้เข้าร่วมซึ่งเป็นเยาวชนและนักสื่อสารชนเผ่าพื้นเมืองได้พัฒนาทักษะด้านการรับมือกับข้อมูลเท็จด้านสภาพภูมิอากาศ ผ่านการเรียนรู้เรื่องการตรวจสอบข้อเท็จจริง และเทคนิคการเล่าเรื่องอย่างมีจริยธรรม

กิจกรรมประกอบด้วยการดูพื้นที่ภาคสนาม ณ ชุมชนดอยช้างป๋าแป๋ การฝึกปฏิบัติ การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และการผลิตสื่อร่วมกัน เพื่อเสริมสร้างศักยภาพในการตรวจสอบข้อมูลออนไลน์ ใช้เครื่องมือสืบค้นข้อมูลดิจิทัล และถ่ายทอดเรื่องราวด้านสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อมจากมุมมองของชนเผ่าพื้นเมืองอย่างถูกต้องและน่าเชื่อถือ

เวิร์กช็อปครั้งนี้ยังเป็นเวทีให้ นักสื่อสารชนเผ่าพื้นเมืองจากเวิร์กช็อปครั้งที่ 1 ได้นำเสนอผลงานที่พัฒนา แลกเปลี่ยนประสบการณ์และบทเรียนจากการทำงาน พร้อมร่วมสร้างเครือข่ายนักสื่อสารชนเผ่าพื้นเมืองที่มุ่งส่งเสริมความถูกต้องของข้อมูล และขยายเสียงของชุมชนสู่สาธารณะ

ขอขอบคุณวิทยากร พี่เลี้ยง และภาคีในพื้นที่ทุกท่าน ที่ร่วมแบ่งปันองค์ความรู้และประสบการณ์ รวมถึง IMS (International Media Support) ที่สนับสนุนโครงการอย่างต่อเนื่อง เพื่อเสริมสร้างศักยภาพของสื่อชนเผ่าพื้นเมืองและสร้างภูมิคุ้มกันต่อข้อมูลเท็จด้านสภาพภูมิอากาศ

📸 ชวนรับชมภาพบรรยากาศการเรียนรู้และการลงพื้นที่ตลอดทั้ง 3 วัน บันทึกภาพโดย IMN เครือข่ายสื่อชนเผ่าพื้นเมือง

กิจกรรมธรรมยาตรา ณ ท่าตอน เริ่มแล้ว 🚶‍♀️🚶‍♂️🚶‍♀️🚶‍♂️
#ทวงคืนสายน้ำกก
#เสียงเยาวชนลุ่มน้ำกก
#เสียงผู้หญิงชนเผ่าจากลุ่มน้ำกก

📢 ขอเชิญชวนมาร่วมเวิร์กช็อปสื่อชนเผ่าพื้นเมืองเพื่อรับมือกับข้อมูลเท็จด้านสภาพภูมิอากาศ ครั้งที่ 2
“Indigenous Media for Climate Disinformation Workshop EP. #2”
เมื่อข้อมูลเท็จเรื่องสภาพภูมิอากาศกำลังส่งผลต่อชีวิตผู้คน - ชนเผ่าพื้นเมือง ... แล้วคนทำสื่อจะรับมือเรื่องนี้อย่างไร? IMN เครือข่ายสื่อชนเผ่าพื้นเมือง ร่วมกับ Knowledge for Development Foundation และ IMS (International Media Support) จัดเวิร์กช็อปนี้เพื่อเป็นพื้นที่ปลอดภัยในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ที่จะทำให้คุณได้พบประสบการณ์ทำงานกับเยาวชนนักสื่อสารจากหลากหลายชาติพันธุ์ และทดลองสร้างผลงานสื่อที่เชื่อมโยงผู้คนกับวิกฤตสิ่งแวดล้อมอย่างรอบด้าน
🗓️ วันที่: 17–19 มิถุนายน 2569 (3 วัน)
📍 สถานที่: ร้านจ้าวเหนือ อ.บ้านโฮ่ง จ.ลำพูน (จุดรวมพลจังหวัดเชียงใหม่)
🕓 เปิดรับสมัครถึง 8 มิถุนายน 2569
🔗 กรอกใบสมัครที่นี่ https://forms.gle/qCAhZowgLk3hyJJn9
อ่านรายละเอียดเพิ่มเติม 👇
#สื่อชนเผ่าพื้นเมือง #ข้อมูลเท็จด้านสภาพภูมิอากาศ #ความยุติธรรมด้านสภาพภูมิอากาศ

เมื่อข้อมูลเท็จเรื่องสภาพภูมิอากาศกำลังส่งผลต่อชีวิตผู้คน - ชนเผ่าพื้นเมือง ... แล้วคนทำสื่อจะรับมือเรื่องนี้อย่างไร ?

ชวนมาร่วมเวิร์กช็อปสื่อชนเผ่าพื้นเมืองเพื่อรับมือกับข้อมูลเท็จด้านสภาพภูมิอากาศ
“INDIGENOUS MEDIA FOR CLIMATE DISINFORMATION WORKSHOP EP #2”

พื้นที่ปลอดภัยในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ที่จะทำให้คุณได้พบประสบการณ์ทำงานกับเยาวชนนักสื่อสารจากหลากหลายชาติพันธุ์ และทดลองสร้างผลงานสื่อที่เชื่อมโยงผู้คนกับวิกฤตสิ่งแวดล้อมอย่างรอบด้าน

17 – 19 มิถุนายน 2569
ณ ร้านจ้าวเหนือ อำเภอบ้านโฮ่ง จังหวัดลำพูน (จุดรวมพลจังหวัดเชียงใหม่)

ไฮไลท์กิจกรรม
•Inspired Corner - พูดคุยกับผู้รับทุนสื่อชนเผ่ารุ่น 1 ซึ่งเป็นนักสื่อสารที่ความสามารถรอบด้านทั้ง Sunaree Travel Alone, Hello From Tai, ชาวเลเกาะหลีเป๊ะ, Rad ri Lab และ Rotate Creator
•Fact Checking Tools รับมือข่าวปลอมและข้อมูลบิดเบือนด้านสิ่งแวดล้อม
•ลงพื้นที่ “ดอยช้างป่าแป๋” ตำบลป่าพลู อำเภอบ้านโฮ่ง จังหวัดลำพูน เรียนรู้กรณีศึกษาการจัดการไฟป่า ฝุ่นควัน และการสื่อสารของชุมชนกะเหรี่ยง
•World Café ฐานเรียนรู้แลกเปลี่ยนกระบวนการทำสื่อ
•Board Game Party & ราตรีแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม
•พิเศษสุด ! ร่วมเสนอไอเดียผลิตผลงานต่อเนื่องเพื่อรับทุนสนับสนุน

บางครั้ง การเข้าใจวิกฤตสภาพภูมิอากาศ อาจเริ่มจากการได้ฟังเสียงของผู้คนที่อยู่กับมันจริง ๆ แล้วเริ่มต้นสื่อสารเพื่อไม่ให้มีใครตกเป็นผู้ได้รับความเดือดร้อนจากข้อมูลเท็จ
กิจกรรมนี้เหมาะสำหรับ ผู้ผลิตสื่อ ผู้ปฏิบัติงานด้านสื่อในองค์กรสื่อ องค์กรภาคประชาสังคม ที่เบื่อหน่ายกับข่าวลือ ข้อมูลบิดเบือน และการตีตราเรื่องสิ่งแวดล้อมที่มักโยนบาปมาให้คนบางกลุ่ม ถ้าท่านคือคนนั้นอย่าลังเลที่จะมาร่วมกัน

ฟรีตลอดกิจกรรม

สมัครได้แล้วตั้งแต่วันนี้ ถึง 8 มิถุนายน 69
ได้ที่: https://forms.gle/qCAhZowgLk3hyJJn9

ประกาศรายชื่อผู้มีสิทธิร่วมกิจกรรมในวันที่ 10 มิถุนายน 2569 ทางแฟนเพจ IMN-เครือข่ายสื่อชนเผ่าพื้นเมือง

#สื่อชนเผ่าพื้นเมือง #ข้อมูลเท็จด้านสภาพภูมิอากาศ #ความยุติธรรมด้านสภาพภูมิอากาศ