URDA

Yaa leh qarankan naxashka saaran yaase saaray, yaase u maqan

QARAN LA DAYACAY

“Marka danta gaarka ahi ka weynaato danta guud, qaranku wuxuu noqdaa mid la dayacay.”

▪️ Colaado soo noqnoqda
▪️ Siyaasad aan xal dhalin
▪️ Dhaqaale tabar daran
▪️ Dhalinyaro rajo beelaysa
▪️ Adeegyo bulsho oo liita
▪️ Fursado horumar oo lumaya

Qaran la dayacay ma burburo hal maalin, balse wuxuu ku dumo dayac, kala qaybsanaan, iyo hoggaan aan mudnaanta siin shacabka.

Soomaaliya maanta waxay u baahan tahay:
✔️ Midnimo Qaran
✔️ Hoggaan daacad ah
✔️ Caddaalad iyo isla xisaabtan
✔️ Amni waara
✔️ Dhaqaale wax-soo-saar leh
✔️ Siyaasad ku dhisan danaha shacabka

Fariinta Maanta:

“Qaran la dayacay waxaa dib u dhisi kara dadkiisa marka ay danta guud ka hormariyaan danaha gaarka ah.”

— Mahad Abdikarim

Muqdisho — Xarunta Warshadaha Dalka

Muqdisho waxay ahayd xaruntii ugu weynayd ee warshadaha Soomaaliya. Waxaa ku yaallay:

* Warshaddii Baastada
* Warshaddii Sigaarka iyo Tubaakada
* Warshaddii Caanaha
* Warshaddii Kabaha
* Warshaddii Caagagga iyo Bacaha
* Warshaddii Daabacaadda Qaranka
* Warshaddii Biraha iyo farsamada gacanta
* Warshado kalluun iyo hilib lagu farsameeyo
* warshadii hargaha iyo saamaha
* warshadii Beyl ee Oomada
* warshadii Nac Nac
* warshadii Macdanta

Warshadahani waxay laf-dhabar u ahaayeen dhaqaalaha magaalada, waxaana kasoo bixi jiray badeecooyin gudaha dalka si weyn looga isticmaali jiray.

Siyaasada ma la Quuto Mise Siyaasad Qaran baa Lagu Dhiso?

Qore: Mahad Abdikarim
Muddo dheer shacabka Soomaaliyeed waxaa lagu mashquulinayey siyaasad aan ujeedkeedu ahayn badbaadinta qaran, balse noqotay dariiq lagu quuto, lagu kala qaybsamo, laguna ilaashado dano gaar ah. Dadkii waxay u kala safteen siyaasiyiin, halka ay ahayd inay u midoobaan qaranimo iyo horumar.

Maanta qof walba waxaa lagu mashquuliyey:

* yaa xil helaya,
* yaa kursi luminaya,
* yaa la safan,
* iyo yaa la mucaaradsan.

Laakiin su’aasha dhabta ahi waxay tahay:
Shacabka maxaa u qabsoomay?

Dhalinyaradii aqoonta lahayd waxay noqdeen kuwo waqtigooda ku lumiya dood siyaasadeed iyo qabyaalad. Ganacsigii wuxuu wajahaa hubanti la’aan. Shaqo la’aantii way sii korortay. Adeegyadii bulshada sida waxbarashada, caafimaadka, iyo amniga waxay noqdeen kuwo tabar daran. Haddana shacabka waxaa mar kasta lagu mashquuliyaa khilaaf siyaasadeed cusub.

Siyaasaddu asal ahaan waa inay noqotaa jid lagu hago bulshada, laguna ilaaliyo danta guud. Laakiin marka ay isu beddesho “wax lagu quuto,” waxay dishaa himiladii shacabka iyo jiritaankii dowladnimo.

Waxaa murugo leh in shacabka Soomaaliyeed mararka qaar loo adeegsado dareenkooda, saboolnimadooda, iyo qabyaaladdooda si loogu ilaashado kursi ama dano gaar ah. Halkii dadka lagu baraarujin lahaa wax-soo-saar, cilmi, iyo horumar, waxaa lagu mashquuliyaa buuq aan dhammaad lahayn.

Runtu waxay tahay:
Qaran siyaasadda lagu cuno ma hormaro.
Qaran wuxuu ku hormaraa shaqo, cadaalad, hoggaan daacad ah, iyo shacab la mideeyey.

Soomaaliya maanta waxay u baahan tahay in shacabka laga xoreeyo “quudinta siyaasadda,” loona jeediyo:

* waxbarasho,
* shaqo abuur,
* horumar dhaqaale,
* iyo dib u dhis qaran.

Haddii kale, jiilal badan ayaa ku lumi doona wareeg aan dhammaad lahayn oo kursi iyo khilaaf ku dhisan, halka dalkii iyo dadkiiba sii daalayaan.

Taariikhdu waxay xusi doontaa kuwii shacabka ku mashquuliyey siyaasadda lagu quuto, iyo kuwii shacabka ku baraarujiyey dhismaha qaran dhab ah.

Eid Mubarak dhamaan Muslimiinta , gaar ahaan ummada Soomaaliyeed

Dhaqaalaha Soomaaliya: Qaran Dhaqaale ahaan Dhaawac Culus Soo Gaaray

Soomaaliya maanta waxay wajahaysaa xaalad dhaqaale oo aad u adag, taas oo saameysay nolosha shacabka, ganacsiga, iyo rajadii jiilalka soo koraya. Waxaa muuqata in dhaqaalihii qaranku uu galay marxalad nugul oo u baahan badbaadin degdeg ah iyo hoggaan leh aragti fog.

Muddo dheer kadib burburkii dowladdii dhexe, dhaqaalaha Soomaaliya wuxuu ku tiirsanaa ganacsato gaar loo leeyahay, xawaalado, iyo kaalmo shisheeye. Inkastoo ay jireen dadaallo dib u dhis ah, haddana maanta shacabka Soomaaliyeed waxay la daalaa dhacayaan sicir barar joogto ah, shaqo la’aan baahsan, iyo hoos u dhac ku yimid awooddii wax iibsiga.

Shilinkii Soomaaliyeed oo ahaa astaanta qaranimada iyo madax-bannaanida dhaqaalaha dalka, maanta qiimihiisii wuu daciifay. Dad badan waxay ku qasbanaadeen inay isticmaalaan lacag qalaad, halka suuqyadii gudaha ay lumiyeen kalsoonidii lacagta qaranka. Tani waxay dhaawac weyn ku tahay madaxbannaanida dhaqaale ee Soomaaliya.

Dhalinyarada Soomaaliyeed oo ah laf dhabarta dalka, intooda badan waxay wajahayaan shaqo la’aan iyo mustaqbal aan muuqan. Qaar waxay naftooda ku haligaan tahriib, halka qaar kalena ay ku dhacaan niyad-jab iyo nolol adag. Hooyooyinka iyo qoysaska masaakiinta ahna waxay maalin kasta la tacaalayaan qiimaha maceeshadda oo cirka isku shareeray.

Dhanka kale, khayraadkii dalka — sida kalluunka, beeraha, xoolaha, iyo shidaalka la filayo — weli si dhab ah ugama faa’iideysan shacabka Soomaaliyeed. Waxaa jira cabashooyin badan oo sheegaya in dano gaar ah iyo musuqmaasuq ay caqabad ku noqdeen in dhaqaalaha dalka loo dhiso si caddaalad iyo hufnaan leh.

Dhaqaale adag laguma xallin karo hadal iyo ballanqaad keliya. Soomaaliya waxay u baahan tahay:

* dowladnimo hufan,
* maamul dhaqaale oo daacad ah,
* dib u soo nooleynta wax soo saarka gudaha,
* maalgelin dhalinyaro iyo shaqo abuur,
* iyo in shacabka lagu soo celiyo kalsoonida qaranka.

Qaran aan lahayn dhaqaale xooggan ma laha xasillooni dhab ah.
Haddii aan maanta la badbaadin dhaqaalaha Soomaaliya, berri waxaa sii adkaan doona dib u dhiska rajada shacabka.

Taariikhdu waxay qori doontaa:
in Soomaaliya ay ahayd dal hodan ah oo faqri la ildaran,
ama dal dhibaatadii ka kacay oo dib u helay sharaf iyo awood dhaqaale.

Qoraalkan waa maqaal digniin iyo xusuusin leh oo leh dareen siyaasadeed iyo wacyigelin qaran:

Taariikhdu Ma Seexato — Waa Digniin iyo Xusuusin

Dal kasta oo burbur qarka u saaran waxaa jira laba nooc oo dad ah:
kuwa ka shaqeeya badbaadinta qaranka, iyo kuwa ka shaqeeya badbaadinta kursigooda.

Soomaaliya maanta waxay mareysaa marxalad xasaasi ah oo u baahan hoggaan leh aragti fog, dulqaad siyaasadeed, iyo qalbi u damqanaya shacabka dhibban. Laakiin waxaa muuqata in mararka qaar siyaasadda dalka loo wado si ku dhisan awood muujin, kala fogeyn iyo dano kooban oo aan tixgelin siinayn mustaqbalka qaranka.

Taariikhdu waxay ina bartay in hoggaamiyayaal badan oo dunida soo maray ay isku halleeyeen awood, taageero shisheeye iyo ciidan, balse markii xaaladdu adkaatay ay ka tageen kursigii iyo shacabka ay maamulayeen. Waxaa hadhay oo keliya magacii iyo raadkii ay ka tageen — mid sharaf leh ama mid murugo leh.

Mudane Madaxweyne
Hassan Sheikh Mohamud,
xusuusnow in shacabka Soomaaliyeed aysan u baahnayn hadallo badan iyo colaad siyaasadeed joogto noqota. Waxay u baahan yihiin dawladnimo caddaalad leh, amni, shaqo, iyo hoggaan mideeya ummadda kala daadsan.

Digniintu maanta ma aha mid lagu cabsi gelinayo qof ama koox; waa xusuusin ku socota cid kasta oo talada dalka gacanta ku haysa:
qaran dumay dib looma dhiso hal maalin, laakiin hal qalad siyaasadeed ayaa dhaawici kara rajadii shacabka.

Taariikhdu ma duugowdo.
Waxay qortaa:
kuwa dadka mideeyey,
iyo kuwa kala geeyey.
Kuwa qaranka badbaadiyey,
iyo kuwa dano gaar ah ku lumiyey.

Maanta waa fursad weli furan.
Fursad lagu noqon karo hoggaan lagu xusuusto samatabixin, halkii laga noqon lahaa magac lagu xuso kala daadasho iyo muran siyaasadeed.

Shacabka Soomaaliyeed: Ma Laga Tabcadaa Mise Waa Loo Tabcaa?

Waxa Qorey: Mahad Abdikarim

Soomaaliya waa dal Alle ku mannaystay bad, berri, khayraad iyo dad geesiyaal ah.
Waa dal ay awoowayaasheen naf iyo maal u hureen sidii calan xor ah hawada ugu baban lahaa.
Laakiin maanta su’aasha shacabka qalbigooda ka guuxaysa waxay noqotay:

“Shacabka Soomaaliyeed ma laga tabcadaa mise waa loo tabcaa?”

Muddo dheer shacabka Soomaaliyeed waxay ahaayeen kuwo u dulqaata silic, colaad, barakac, saboolnimo iyo hoggaan marar badan ka hormariya dano gaar ah danaha qaranka.
Hooyo Soomaaliyeed maanta waxay hurdada ka kacdaa iyadoo ka fikiraysa cunuggeeda waxa uu cuni doono.
Dhalinyaro badan waxay niyad-jab ka qaadeen mustaqbalkii dalkooda, qaarna badaha ayay naf ugu biimeeyaan rajo ay nolol ku raadinayaan.
Ganacsadaha yar waxaa cadaadis ku haya canshuuro iyo amni darro, halka shacabka caadiga ahi ay la ildaran yihiin adeeg la’aan iyo nolol adag.

Haddaba shacabkaas dhibban — ma yihiin kuwo loo shaqeeyo mise kuwo laga shaqaysto?

Dal waxaa dhisa hoggaan leh damiir qaran, aragti fog, iyo qalbi dareemaya xanuunka dadkiisa.
Hoggaamiye dhab ahi shacabka uma arko jaranjaro kursi lagu gaaro; wuxuu u arkaa amanada Alle iyo masuuliyad taariikhda geli doonta.
Qaran laguma ilaaliyo cabsi, qabyaalad iyo dano gaaban.
Waxaa lagu ilaaliyaa caddaalad, wadajir, iyo in shacabka la dareensiiyo inay leeyihiin dowlad u adeegaysa.

Maanta shacabka Soomaaliyeed waxay u baahan yihiin:

* Hoggaan ka hormariya dalka danihiisa gaarka ah,
* Siyaasad mideysa shacabka halkii kala qaybin lahayd,
* Dhaqaale dadka loo siman yahay,
* Iyo dawlad dadka ka shaqaysa, aan dadka ka shaqaysan.

Taariikhdu mar walba way xusuusataa laba nooc oo hoggaan:
kuwa qaranka badbaadiya iyo kuwa kursiga dartii ummadda u kala dira.
Sidaas darteed maanta waa maalin damiir lagu xisaabtamayo.

Shacabka Soomaaliyeed ma aha dad loo abuuray silic iyo saboolnimo joogto ah.
Waa ummad sharaf leh oo mudan nolol, nabad, iyo dowladnimo dhab ah.
Haddii shacabka loo shaqeeyo — Soomaaliya way soo kaban kartaa.
Haddii laga tabcado se, dhaawaca qaranku sii qoto dheeraan doonaa.

Ugu dambayn, dal iyo dad midna ma badbaadaan marka kursi laga hormariyo qaranimada.
Soomaaliya waxay maanta u baahan tahay hoggaan xusuusta:

“Kursi waa yimaadaa oo tagaa, laakiin qaran dumaa dib u dhiskiisu aad buu u adag yahay.”

Soomaaliya: Shalay, Maanta iyo Berri

“Shalay ma aha maanta, maantana bari ma aha.”
Waa eray kooban, balse xambaarsan cashar siyaasadeed oo qoto dheer. Dalalka iyo dadkuba ma joogaan hal xaalad; waqtigu wuu socdaa, duruufuhuna way is beddelaan. Soomaaliya maanta waxay taagan tahay meel u baahan in laga fahmo khaladaadkii shalay, lana badbaadiyo rajada berri.

Muddo dheer shacabka Soomaaliyeed waxay la daalaa dhacayeen colaado, kala qaybsanaan siyaasadeed, musuqmaasuq iyo hoggaan mararka qaar ka hormariyey dano gaar ah danta qaranka. Waxaa la arkay fursado badan oo lumay, halka shacabka caadiga ahi ay weli la tacaalayaan nolol adag, amni darro iyo rajo-beel siyaasadeed.

Laakiin xaqiiqdu waxay tahay in aan la sii wadi karin siyaasad ku dhisan qabyaalad, kursi jacayl iyo colaad joogto ah. Qaran ma dhismo haddii siyaasiyiintu ku mashquulaan cidda talada leh halkii ay ka eegi lahaayeen halka dalka loo socodsiinayo. Hoggaanka wanaagsan waa mid fahma in kursigu yahay masuuliyad ku meel gaar ah, halka dalka iyo dadku ay yihiin kuwo sii jira.

Soomaaliya maanta waxay u baahan tahay:

* siyaasad ku dhisan wada-tashi iyo tanaasul,
* hoggaan leh damiir qaran,
* iyo dhalinyaro ka shaqeysa mideynta iyo horumarka dalka.

Taariikhdu mar walba way xusuusataa hoggaamiyeyaasha xaaladda dejiyey iyo kuwa sii huriyey. Sidaas darteed, maanta waa in laga shaqeeyo badbaadinta qaranka, si berri jiilasha Soomaaliyeed ay u helaan dal nabdoon, mideysan, oo sharaf leh.

Waayo:
“Shalay way tagtay, maanta waa imtixaan, berrina waxay noqon doontaa taariikh.”

Waxaa Qoray: Dr Mahad Abdikarim

“Soomaali waa ummad leh qab, gobannimo iyo taariikh dheer. Qof kasta oo u maleeya in dano dhaqaale ama siyaasadeed lagu aamusiin karo shacabka, wuxuu si khaldan u fahmay ruuxa Soomaaliyeed.”