DB Publishing

W poprzednim poście pisałam o tym, dlaczego pacjent często wie, rozumie, a mimo to nie zmienia swojego zachowania.

Dziś łączę ten temat z przewlekłym bólem, rehabilitacją schorzeń i urazów mięśniowo szkieletowych (ang. musculoskeletal, MSK) oraz psychologią ekologiczną i modelem percepcji i działania (ang. perception action model).

W bólu przewlekłym pytanie nie brzmi już tylko „Co jest uszkodzone?”, ale:

„Jak pacjent postrzega swoje ciało, otoczenie i możliwości działania?”

Jeżeli ból zaczyna być odbierany jako zagrożenie, świat pacjenta stopniowo się zawęża:

Schody stają się ryzykiem.
Spacer staje się testem wytrzymałości.
Ruch staje się czymś, czego trzeba unikać.

Dlatego warto przeczytać razem te dwa artykuły:

📄 Vaz, D.V., Stilwell, P., Coninx, S., Low, M. and Liebenson, C. (2023) ‘Affordance based practice: An ecological enactive approach to chronic musculoskeletal pain management’, Brazilian Journal of Physical Therapy, 27, 100554.
🔗 https://doi.org/10.1016/j.bjpt.2023.100554

📄 Alaiti, R.K., Reis, F.J.J., Arruda Sanchez, T., Caneiro, J.P. and Meulders, A. (2025) ‘Unraveling the role of fear and avoidance behavior in chronic musculoskeletal pain: from theory to physical therapy clinical practice’, Brazilian Journal of Physical Therapy, 29, 101197.
🔗 https://doi.org/10.1016/j.bjpt.2025.101197

Vaz i wsp. piszą o afordancjach (ang. affordances), czyli możliwościach działania, które człowiek dostrzega w swoim środowisku. W bólu przewlekłym pacjent widzi ich coraz mniej: mniej ruchu, aktywności, uczestnictwa w życiu, zaufania własnemu ciału. Celem rehabilitacji nie powinno więc być tylko „zmniejszenie bólu”, lecz ponowne otwieranie pola możliwości działania.

Alaiti i wsp. pokazują, dlaczego te możliwości się zamykają: przez lęk, unikanie i wcześniejsze doświadczenia bólowe. Pacjent nie unika ruchu dlatego, że jest „leniwy” czy „niezmotywowany”. Jego układ nerwowy, przekonania i środowisko nauczyły go, że ruch oznacza zagrożenie.

Nie chodzi o odejście od anatomii, biomechaniki czy terapii manualnej. Chodzi o ich poszerzenie, o zobaczenie pacjenta jako osoby działającej w świecie, a nie tylko zbioru tkanek, stawów i mięśni. Bo dobra rehabilitacja MSK to także pomaganie pacjentowi wracać do świata, w którym ciało nie jest źródłem zagrożenia, ale narzędziem działania, uczestnictwa i życia.

📚 DB Publishing
https://dbpublishing.pl/

Interesująca praca dla każdego terapeuty pracującego długoterminowo z pacjentami. 🧠

📄 Wang i in. (2025) "Comprehending Health Behavior Change and Maintenance: A Systematic Review and Meta-Synthesis of Behavior Theories" American Journal of Health Education, 56(2), 119 133 🔗

Po polsku:
„Rozumienie zmiany i podtrzymania zachowań zdrowotnych — systematyczny przegląd i metasynteza teorii zachowania”

🔗 https://doi.org/10.1080/19325037.2024.2338465
(Open Access — bezpłatny dostęp)

Autorzy przeanalizowali ponad 170 teorii zmiany zachowań zdrowotnych, próbując odpowiedzieć na bardzo praktyczne pytanie:

Dlaczego pacjent wie, rozumie…
a mimo to często nie zmienia swojego zachowania?

Albo:
dlaczego początkowo zmienia je skutecznie, ale później wraca do dawnych schematów?

Autorzy przedstawiają bardziej zintegrowany model próbujący wyjaśnić:
jak i dlaczego ludzie zmieniają zachowania zdrowotne,
oraz dlaczego tak często nie potrafią tej zmiany utrzymać.

Trzy poziomy analizy:

Makro / poziom szeroki
— środowisko, kontekst społeczny, otoczenie pacjenta

Mezo / poziom pośredni
— jak zachowanie manifestuje się w czasie i w różnych sytuacjach

Mikro / poziom szczegółowy
— nawyk, impuls, emocja, świadomość i motywacja

I chyba właśnie tutaj pojawia się najważniejszy wniosek:

Ta sama zmiana.
Ten sam cel.
Ale zupełnie różne drogi prowadzące do niego u różnych pacjentów.

Autorzy opisują to jako:
„wiele różnych dróg prowadzących do tej samej zmiany zachowania”
(ang. multiplicity of behavior routes).

Dla każdego klinicysty pracującego długoterminowo z pacjentem zmienia to sposób myślenia o terapii, rehabilitacji i edukacji zdrowotnej.

Bo pytanie nie brzmi już tylko:

„Co pacjent powinien robić?”

Ale:

„Dlaczego ten pacjent tego nie robi, choć wie, że powinien?”

W ramach moich studiów z zakresu nauk behawioralnych oraz poszukiwania rozwiązań edukacyjno-pedagogicznych dla studentów ten artykuł był dla mnie szczególnie interesujący.

Im dłużej pracuję klinicznie, uczę studentów i rozwijam DB Publishing, tym bardziej widzę, że przyszłość nowoczesnej rehabilitacji nie leży wyłącznie w anatomii, biomechanice czy technikach terapii manualnej.

Leży również w zrozumieniu człowieka:
- jego środowiska,
- nawyków,
- emocji,
- motywacji
- i codziennego życia.

Sam artykuł jest świetny, bardzo aktualny i naprawdę wart przeczytania, choć oczywiście pozostawia również przestrzeń do dalszej dyskusji. Mam wrażenie, że wciąż zbyt mało miejsca poświęca się np. psychologii ekologicznej, połączeniu fizjologii i psychologii bólu oraz głębszej analizie relacji pomiędzy środowiskiem, kulturą, organizacją życia i ludzkim zachowaniem zdrowotnym.

Ale może właśnie dlatego ten temat jest tak fascynujący.

📚 DB Publishing
https://dbpublishing.pl/

Dziękuję za uwagę i zapraszam do dyskusji.

STAWY MIĘDZYWYROSTKOWE: MAŁE STRUKTURY, WIELKA BIOMECHANIKA

Czy wiesz, że w stawach międzywyrostkowych odcinka lędźwiowego znajdują się miniaturowe struktury działające jak „inteligentne poduszki ochronne”? 🧠✨

To meniskoidy włóknisto-tłuszczowe — niewielkie fałdy błony maziowej wypełnione tkanką tłuszczową i kolagenem. Mimo że mierzą zaledwie kilka milimetrów, ich rola jest kluczowa:

➡ chronią powierzchnie stawowe przed przeciążeniem,
➡ stabilizują ruch i kontrolują napięcie torebki,
➡ ułatwiają ślizg w trakcie zgięcia i wyprostu,
➡ wspierają nawilżenie i odżywienie chrząstki.

To jedno z tych rozwiązań, które pokazują, że w kręgosłupie nie ma nic przypadkowego — nawet najmniejsze elementy mają swoje biomechaniczne uzasadnienie.

📌 Rycina 3.5 — mechanika płaskich stawów lędźwiowych
Jak ustawienie powierzchni stawowych wpływa na opór wobec translacji przedniej i rotacji?
📌 Rycina 3.10 — staw międzywyrostkowy od tyłu

Połączenie tkanki tłuszczowej w kieszonkach podtorebkowych z tkanką zewnątrztorebkową widoczne po usunięciu fragmentów torebki stawowej.

📖 Fragment z rozdziału 3: Budowa szczegółowa stawów międzywyrostkowych
Bogduk N., Anatomia kliniczna i radiologiczna odcinka lędźwiowego kręgosłupa
(wyd. DB Publishing — w przygotowaniu)

👉 Co naprawdę dzieje się w Twoim kręgosłupie, kiedy się pochylasz?

Zobacz, jak tłumaczy to Bogduk.

Każdego dnia wykonujemy setki mikroruchów w obrębie kręgosłupa lędźwiowego – podczas siedzenia, chodzenia, wstawania czy sięgania po przedmiot.
Rozdział 8 książki, Anatomia kliniczna i radiologiczna odcinka lędźwiowego kręgosłupa, autorstwa N. Bogduka pokazuje, jak subtelne i precyzyjne są to zjawiska biomechaniczne.

💡 Ciekawe fakty z badań:
• W ciągu dnia tracimy nawet 1–2% wzrostu na skutek odwodnienia krążków międzykręgowych.
• W pozycji stojącej z lordozą stawy międzywyrostkowe przejmują nawet 16–19% obciążenia osiowego.
• Podczas zgięcia i rotacji przekraczających kilka stopni włókna pierścienia włóknistego ulegają mikrourazom – to jeden z mechanizmów rozpoczynających proces zwyrodnieniowy krążka.
• Stabilność zgiętego kręgosłupa zapewnia mechanizm kostnego blokowania, czyli zwarcie wyrostków stawowych, które działa jak naturalna bariera przed ślizgiem segmentów.

🔍 Oś rotacji strzałkowej – ukryta mapa stabilności
Podczas każdego zgięcia i wyprostu kręgosłupa istnieje chwilowa oś rotacji - IOR (z ang. Instantaneous Axis of Rotation), zlokalizowana tuż pod górną płytką trzonu kręgu.
W zdrowym kręgosłupie oś ta przebiega regularnie, natomiast w krążkach zwyrodniałych przesuwa się i ulega rozproszeniu.
To tłumaczy, dlaczego nawet drobne zmiany strukturalne mogą znacząco zaburzyć wzorce ruchu i wywołać ból.

⚕️ Znaczenie kliniczne:
• Zmiany w osi rotacji strzałkowej mogą być wczesnym wskaźnikiem niestabilności segmentarnej.
• Utrata wysokości krążka i wzrost naprężeń w części tylnej zwiększają ryzyko podrażnienia struktur nerwowych.
• Mechanizm kostnego blokowania działa jak naturalny „bezpiecznik”, ale jego przeciążenie może prowadzić do spondyloartropatii i bólu stawowego.

📚 Więcej znajdziesz w polskim wydaniu:
„Bogduk – Anatomia kliniczna i radiologiczna odcinka lędźwiowego kręgosłupa”
wyd. DB Publishing

Ryc. 8.3 W warunkach kompresji segmentu ruchowego (1) wyrostki stawowe dolne kręgu położonego wyżej ulegają zwarciu z blaszkami łuku kręgu leżącego poniżej (2), co umożliwia przenoszenie części obciążenia osiowego przez wyrostki stawowe dolne (3).

Rycina 8.5 Składowe ruchu zgięcia w stawie międzykręgowym odcinka lędźwiowego:
(B) Rotacja strzałkowa powoduje uniesienie wyrostków stawowych dolnych ku górze, co skutkuje powstaniem szczeliny między nimi a wyrostkami stawowymi górnymi. Szczelina ta umożliwia translację strzałkową ku przodowi.

👩‍⚕️👨‍⚕️ Jak sprawić, żeby pacjent naprawdę zaczął się ruszać – i nie przestał po tygodniu?

Nie wystarczy powiedzieć „proszę więcej ćwiczyć”.

Skuteczne „przepisywanie aktywności fizycznej” wymaga połączenia aktualnej wiedzy naukowej z zakresu medycyny i fizjologii wysiłku, psychologii motywacji oraz praktyki klinicznej.
🩺 rzetelnej oceny stylu życia pacjenta (Model 5A),
💬 rozmowy opartej na empatii i wywiadzie motywacyjnym,
🎯 wspólnego ustalenia celów, które są realne, ważne i osiągalne.
➡ Rycina 3.3 – Model 5A do modyfikacji zachowań zdrowotnych.

👉 To właśnie w książce „Bruknera i Khana, Kliniczna Medycyna Sportowa. Tom 2: Medycyna Ćwiczeń” znajdziesz praktyczne narzędzia, sprawdzone modele i inspirujące przykłady rozmów z pacjentami, które pokazują, jak przekuć teorię w realną zmianę zachowań zdrowotnych.

„Ćwiczenia można przepisać – jak lek.”
Ale tylko wtedy, gdy towarzyszy im dialog, zrozumienie, empatia i wsparcie.
➡ Rycina 5.3 – Empatia w praktyce klinicznej.

📚 Książka już dostępna:
🌐 www.dbpublishing.pl

📘 PREMIERA JUŻ WKRÓTCE!

🇵🇱 Anatomia kliniczna i radiologiczna kręgosłupa lędźwiowego
Autor: Prof. Nikolai Bogduk
Wydawnictwo: DB Publishing
To pełnokolorowe, zaktualizowane wydanie klasycznej publikacji, uznawanej na całym świecie za jedno z najważniejszych źródeł wiedzy o anatomii, biomechanice i neurofizjologii bólu kręgosłupa.

💻 Dowiedz się więcej: www.dbpublishing.pl
🔭 Obserwuj nas, aby nie przegapić premiery!
________________________________________
Na przykład, w rozdziale 13 prof. Bogduk pokazuje, jak zrozumienie budowy i funkcji kręgosłupa pozwala odróżnić fizjologiczne procesy starzenia od zmian patologicznych.
To jedno z wielu miejsc w książce, gdzie naukowe dowody rzucają nowe światło na powszechnie utrwalone mity dotyczące tzw. „zwyrodnień”.

🦴 Starzenie się kręgosłupa – adaptacja czy choroba!
Czy Twój kręgosłup naprawdę się „zużywa”?
Nowoczesne badania, które prof. Bogduk omawia w nowym wydaniu książki, pokazują coś zupełnie innego. Wiele zmian, które w badaniach MRI opisuje się jako „zwyrodnieniowe”, to w rzeczywistości naturalne procesy adaptacyjne – wynik ruchu, obciążenia i przebudowy tkanek w miarę upływu lat.

🧠 Co wiemy dziś o starzeniu się kręgosłupa:
• Krążki międzykręgowe z wiekiem tracą wodę i stają się bardziej włókniste – to adaptacja do obciążenia, a nie choroba.
• Trzony kręgów przebudowują się i wzmacniają, aby skuteczniej przenosić siły.
• Osteofity to nie „zwyrodnienia”, lecz mechanizmy ochronne stabilizujące kręgosłup.
• Mniejsza ruchomość = większa odporność na mikrourazy i uszkodzenia.
Jak podkreśla prof. Bogduk:
“Często, Spondyloza nie jest chorobą. To oczekiwany efekt morfologiczny starzenia się.”

💡 W kolejnych postach będziemy publikować ciekawostki, fragmenty i najnowsze wnioski naukowe z książki Anatomia kliniczna i radiologiczna kręgosłupa lędźwiowego oraz z nadchodzących publikacji DB Publishing.
💻 Dowiedz się więcej: www.dbpublishing.pl
🔭 Obserwuj nas, aby nie przegapić premiery i kolejnych materiałów!

❄️ TRENING W CHŁODZIE – KIEDY ORGANIZM WALCZY O CIEPŁO

Sport w niskich temperaturach to nie tylko kwestia odporności psychicznej.
To fizjologiczna walka o utrzymanie równowagi cieplnej i ochronę narządów.

Nawet niewielki spadek temperatury ciała lub kończyn może prowadzić do:
❤️ skurczu naczyń i zmniejszenia ukrwienia,
💪 spadku siły i szybkości mięśni,
🧠 zaburzeń koordynacji i koncentracji,
🏃‍♂️⚠️ a w skrajnych przypadkach – do hipotermii i odmrożeń.

Z rozdziału 24 książki 📖 „Brukner & Khan: Kliniczna Medycyna Sportowa, Tom 2 – Medycyna Ćwiczeń” dowiesz się,
jak organizm reaguje na zimno, jak chronić się przed utratą ciepła i jak bezpiecznie trenować w chłodnym środowisku.

📘 Naukowe podstawy, praktyczne strategie, kliniczne przykłady.
To lektura obowiązkowa dla fizjoterapeutów, trenerów i lekarzy sportowych.

Bruknera i Khana, Kliniczna Medycyna Sportowa, Tom 2: Medycyna Ćwiczeń
📖 Cztery darmowe rozdziały na https://tiny.pl/f_k3mv7z

➡ www.dbpublishing.pl

* Rycina 24.1: Wpływ ćwiczeń (podwyższonej głębokiej temperatury ciała) na przepływ krwi do rąk i utrzymanie temperatury skóry dłoni (wraz z tym unikanie urazów wywołanych zimnem).

❗️ZMĘCZONY SPORTOWIEC – KIEDY ORGANIZM MÓWI „DOŚĆ”?

Czy Twoi zawodnicy mimo treningu tracą formę zamiast ją budować?
To może być syndrom przetrenowania – stan, w którym ciało nie nadąża z regeneracją.
Czasem jednak przyczyna sięga głębiej – do niedoboru energii i zaburzeń metabolicznych znanych jako zespół RED-S (z ang. Relative Energy Deficiency in Sport).
Ten stan wpływa nie tylko na wydolność, ale także na odporność, gospodarkę hormonalną i ryzyko kontuzji.
Dlatego rozpoznanie i wczesna interwencja są kluczowe.
W rozdziale 19 książki, „Bruknera i Khana, Kliniczna Medycyna Sportowa, Tom 2: Medycyna Ćwiczeń” znajdziesz:
💡 naukowe wyjaśnienie mechanizmów zmęczenia i RED-S,
⚙️ różnice między funkcjonalnym zmęczeniem, przetrenowaniem a deficytem energetycznym,
📈 strategie regeneracji, odżywiania i monitorowania obciążenia treningowego.

⚠️ REDS – gdy trening przewyższa możliwości organizmu
Niewystarczająca energia = spadek wydolności, kontuzje, zaburzenia hormonalne.

📖 Darmowe rozdziały na https://tiny.pl/f_k3mv7z

📖 Kliniczna Medycyna Sportowa, Tom 2: Medycyna Ćwiczeń – to ponad 40 rozdziałów wiedzy o wpływie ćwiczeń na zdrowie i terapię.
👉 Dla wszystkich zainteresowanych przygotowaliśmy darmowy dostęp do 4 rozdziałów:
✔ Rozdział 1
✔ Rozdział 7
✔ Rozdział 33
✔ Rozdział 39
• Pełny spis treści, aby zobaczyć zakres całej publikacji.
🌐 Pobierz materiały bezpłatnie tutaj: 📚 https://dbpublishing.pl/ksiazki/bruknera-i-khana-kliniczna-medycyna-sportowa-tom-2-medycyna-cwiczen-wydanie-piate

💡 To idealna okazja, aby sprawdzić zawartość książki jeszcze przed zakupem i przekonać się, dlaczego to najważniejsza publikacja w dziedzinie Medycyny Ćwiczeń.

Premiera!📣

📕Z przyjemnością ogłaszamy wydanie „Klinicznej Medycyny Sportowej” autorstwa Bruknera i Khana, Tom 2: Medycyna Ćwiczeń, 5. edycja!

To światowy bestseller, który kompleksowo omawia:

⏩fizjologię wysiłku,
⏩zastosowanie ćwiczeń w terapii,
⏩profilaktykę i leczenie chorób przewlekłych poprzez aktywność fizyczną,
⏩rolę ćwiczeń w zdrowiu psychicznym i dobrostanie.

Darmowy dostęp do materiałów!
Na stronie https://tiny.pl/f_k3mv7z znajdziecie aż cztery pełne rozdziały do pobrania:

Rozdział 1: Brak aktywności fizycznej: globalny problem zdrowia publicznego
Rozdział 7: Otyłość
Rozdział 33: Maksymalizacja osiągnięć sportowych: odżywianie
Rozdział 39: Opieka medyczna podczas zawodów wytrzymałość
Pełny spis treści.

To wyjątkowa okazja, by zapoznać się z zawartością tej unikatowej publikacji przed zakupem.

📚Książka jest już dostępna na naszej stronie www.dbpublishing.pl