Hamro Desh

"हाम्रो देश" अभियानको अर्को यात्रा: आजको गन्तव्य – छिन्नमस्ता गाउँपालिका, सप्तरी!

नमस्ते साथीहरू! "हाम्रो देश" चिन्ने यात्रामा आज हामी मधेश प्रदेशको सप्तरी जिल्लाको दक्षिणी भागमा अवस्थित, नेपाल र भारतका लाखौँ भक्तजनको आस्थाको केन्द्र, ५१ शक्तिपीठमध्ये एक — छिन्नमस्ता भगवतीको पावन नाम बोकेको — छिन्नमस्ता गाउँपालिका, सप्तरी आइपुगेका छौँ।

छिन्नमस्ता गाउँपालिका सप्तरी जिल्लाका १८ स्थानीय तहमध्ये एक हो — वि.सं. २०७३ मा साविकका ४ वटा गा.वि.स.हरू (बरही विरपुर, कोचाबखारी, छिन्नमस्ता र लालापट्टी) लाई एकीकृत गरी ७ वडासहित गठन भएको हो। ३८.७२ वर्गकिलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको यस गाउँपालिकाको जनसङ्ख्या (२०११ जनगणना अनुसार) १०,१३६ रहेको छ। नगरपालिकाको नामाकरण यहाँको **प्रसिद्ध धार्मिक शक्तिपीठ छिन्नमस्ता भगवतीको** नामबाट गरिएको हो।

यो गाउँपालिका दक्षिण, पूर्व र पश्चिम तीन तर्फबाट भारतीय सीमासँग जोडिएको छ भने उत्तरमा विष्णुपुर गाउँपालिका र पश्चिमोत्तरमा राजगढ गाउँपालिका छन्। राजविराजबाट १० किलोमिटर दक्षिण र काठमाडौँबाट ४८२ किलोमिटर पूर्व अवस्थित यस गाउँपालिकाको मुख्य भाषाहरू मैथिली, हिन्दी र नेपाली हुन्।

ट्राभल सम्भावना र प्रमुख आकर्षणहरू:

छिन्नमस्ता गाउँपालिका नेपालकै एक महत्त्वपूर्ण शक्तिपीठको भूमि, मैथिली संस्कृतिको जीवन्त केन्द्र, भारत–नेपाल सीमावर्ती व्यापारको थलो र छठ पर्वको भव्य उत्सवको भूमि हो। यहाँका मुख्य आकर्षणहरू:

१. छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर — ५१ शक्तिपीठमध्ये एक (Chhinnamasta Bhagawati Temple — One of the 51 Shakti Peeth): छिन्नमस्ता गाउँपालिकाको सखडा गाउँस्थित ठूलोपोखरीको उत्तरी डिलमा अवस्थित यो मन्दिर नेपालका प्रमुख ५१ शक्तिपीठमध्ये एक हो। प्यागोडा शैलीमा निर्माण गरिएको यस मन्दिरभित्र भैरवी, चामुण्डा, छिन्नमस्ता, दक्षिणकाली र महिषमर्दिनी गरी ५ वटा मूर्तिहरू लहरै राखिएका छन्। "सखडेश्वरीको मस्तक (शीर) नभएका कारण" भक्तजनले यस भगवतीलाई "छिन्नमस्ता" भनेर सम्बोधन गर्छन्। यो मन्दिर मनोकामना पूरा गर्ने शक्तिपीठको रूपमा नेपाल र भारतका भक्तजनमा विशेष आस्था राख्दछ।

२. ऐतिहासिक पृष्ठभूमि — राजा शक्रसिंह र सिम्रौनगढको सम्बन्ध (Historical Background — King Shakrasimha & Simraongarh): प्राचीन इतिहास र किम्वदन्तीअनुसार सन् १०९७ मा कर्नाटवंशी राजा नान्यदेव मुसलमानको आक्रमणबाट भागेर पाटलीपुत्र हुँदै मिथिला आई सिम्रौनगढ (बारा) मा राजधानी कायम गरेका थिए। उनकै वंशको पाँचौँ पुस्तामा राजा शक्रसिंह भए — जसले भाइ–भारदारको दबाबमा राजकाज छोरा कुमार हरिसिंहदेवलाई सुम्पेर शेष जीवन सप्तरीको सखडा क्षेत्रमा बिताए। यसरी यस शक्तिपीठको सम्बन्ध मैथिल राजवंशको गौरवशाली इतिहाससँग गहिरोसँग जोडिएको छ।

३. विजया दशमीको विशाल मेला — अनौठो चमत्कार (Vijaya Dashami Grand Mela — A Divine Miracle): दसैँको विजया दशमीमा यस मन्दिरमा हजारौँ बोका, राँगा, परेवा र कुखुराहरूको बलि दिइन्छ र विशाल मेला लाग्छ। यहाँको एक अनौठो चमत्कार के छ भने — बलिको रगतमा झिँगा नबस्ने जनविश्वास यहाँको एक विशेष रहस्यमय आकर्षण हो। नेपाल र भारतका हजारौँ तीर्थयात्री दशैँमा यस शक्तिपीठको दर्शनका लागि आउँछन्। साना–ठूला सवारी साधन खरिद गरेपछि पुजा गर्न यहाँ ल्याउने परम्परा पनि यस क्षेत्रमा व्यापक छ।

४. सखडा पोखरी — मन्दिरको पवित्र जलाशय (Sakhada Pokhari — Sacred Pond of the Temple): मन्दिर जुन ठूलो पोखरीको उत्तरी किनारमा अवस्थित छ — त्यो सखडा पोखरी आफैँमा एक पवित्र जलाशय हो। यस पोखरीले मन्दिरको धार्मिक वातावरणलाई थप गम्भीर र आस्थापूर्ण बनाउँछ। छठ पर्वमा यस पोखरीको किनारमा हजारौँ भक्तजनहरूको अर्घ्यको दृश्य अत्यन्त भव्य हुन्छ।

५. राष्ट्रपतिको दर्शनस्थल — राष्ट्रिय महत्त्वको शक्तिपीठ (Presidential Visit — Shakti Peetha of National Importance): नेपालका राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल स्वयम् यस मन्दिरमा दर्शन र पूजा अर्चना गर्न आउनुभएको छ — उहाँले यस मन्दिरलाई "तराई–मधेशको प्राचीन र ऐतिहासिक शक्तिपीठ" भन्नुभएको छ। यस तथ्यले यस शक्तिपीठको राष्ट्रिय धार्मिक महत्त्वलाई झल्काउँछ।

६. मैथिली–थारू लोकसंस्कृति र छठ पर्व (Maithili-Tharu Folk Culture & Chhath Festival): छिन्नमस्ता गाउँपालिकामा मैथिली भाषाभाषी समुदायको जीवन्त सांस्कृतिक उपस्थिति छ। छठ पूजा, सामा–चकेवा, जितिया, दशैँ, तिहार र होली विशेष उत्साहका साथ मनाइन्छन्। विशेष गरी सामा–चकेवा — भाइ–बहिनीको प्रेमको मैथिली पर्व — यहाँको एक विशेष सांस्कृतिक पहिचान हो।

७. भारत–नेपाल सीमावर्ती पर्यटन (Indo-Nepal Border Tourism): छिन्नमस्ता गाउँपालिका तीन तर्फबाट भारतीय सीमासँग जोडिएको भएकाले यहाँ भारतको बिहार र उत्तर प्रदेशका तीर्थयात्री र पर्यटकहरूको सहज आवागमन छ। यस सीमावर्ती अवस्थानले यस गाउँपालिकालाई एक अन्तर्राष्ट्रिय धार्मिक पर्यटन गन्तव्यको रूपमा विकसित गर्ने ठूलो सम्भावना राख्दछ।

सम्भावना: छिन्नमस्ता गाउँपालिकाको ५१ शक्तिपीठमध्ये एक को गर्वशाली धार्मिक सम्पदा, मैथिल राजवंशको ऐतिहासिक सम्बन्ध, सखडा पोखरीको प्राकृतिक सौन्दर्य र भारतीय सीमासँगको निकटताले यस गाउँपालिकालाई सप्तरीकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण धार्मिक पर्यटन गन्तव्य बनाउँछ। मन्दिर परिसरको पूर्वाधार विकास, आवास सुविधाको विस्तार र छठ घाटको सुधारले यस शक्तिपीठमा आउने भक्तजनको संख्या झन् बढाउन सक्छ।

छिन्नमस्तालाई "सप्तरीको दिव्य शक्तिभूमि — जहाँ ५१ शक्तिपीठमध्ये एक छिन्नमस्ता भगवतीको दैवी चमत्कार, मैथिल राजवंशको गौरवशाली ऐतिहासिक सम्बन्ध, सखडा पोखरीको पावन वातावरण र नेपाल–भारतको संगमस्थलमा लाखौँ भक्तजनको अटूट आस्था मिलेर एक अनुपम आध्यात्मिक अनुभव दिन्छ" भन्न सकिन्छ।

के तपाईँले छिन्नमस्ता भगवतीको दर्शन गर्नुभएको छ? दशैँको विशाल मेला वा सखडा पोखरीको छठ पर्वको भव्य दृश्य अनुभव गर्नुभएको छ? आफ्नो अनुभव कमेन्टमा सेयर गर्नुहोला!

#हाम्रोदेश #छिन्नमस्ता

"हाम्रो देश" अभियानको अर्को यात्रा: आजको गन्तव्य – विष्णुपुर गाउँपालिका, सप्तरी!

नमस्ते साथीहरू! "हाम्रो देश" चिन्ने यात्रामा आज हामी मधेश प्रदेशको सप्तरी जिल्लाको दक्षिणी भागमा अवस्थित, "विष्णुपुर" — भगवान विष्णुको नाम बोकेको पावन भूमि, इटहरी विष्णुपुरको "माछापालन केन्द्र"को विशेष पहिचान राख्ने र छिन्नमस्ता शक्तिपीठको नजिकमा रहेको — विष्णुपुर गाउँपालिका, सप्तरी आइपुगेका छौँ।

विष्णुपुर गाउँपालिका सप्तरी जिल्लाको मधेश प्रदेशमा अवस्थित एक गाउँपालिका हो जुन १० मार्च २०१७ मा नेपालको संघीय स्थानीय सरकार पुनर्संरचनाको क्रममा साविका गा.वि.स.हरू एकीकृत गरी स्थापित भएको हो। यो ३६.६१ वर्गकिलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको छ र ७ वडाहरूमा विभाजित छ। २०२१ को जनगणनाअनुसार यस गाउँपालिकाको जनसङ्ख्या २७,७०३ र घरधुरी ५,४६५ रहेको छ।

साक्षरता दर ६८.४% रहेको छ र प्रति वर्गकिलोमिटर ७५७ जनाको जनघनत्व भएको यस गाउँपालिकाको अर्थतन्त्र मुख्यतः कृषिमा आधारित छ — धान, मकै र तरकारी मुख्य बाली हुन् र गृह बगैँचा पनि सामान्य छ।

इटहरी विष्णुपुर स्थानीय सरकारको "माछापालन केन्द्र" भएको साना शहरहरूमध्ये एक हो। यो विशेष पहिचान विष्णुपुर गाउँपालिकाको आर्थिक र पर्यटकीय महत्त्वको एक अनुपम पाटो हो।

ट्राभल सम्भावना र प्रमुख आकर्षणहरू:

विष्णुपुर गाउँपालिका भगवान विष्णुको नाम बोकेको धार्मिक भूमि, माछापालनको प्रसिद्धि, मैथिली–यादव–मुसहर सांस्कृतिक विविधता, छठ पर्वको भव्य उत्सव र छिन्नमस्ता शक्तिपीठको नजिकियतले सुसज्जित एक विशेष गन्तव्य हो। यहाँका मुख्य आकर्षणहरू:

१. इटहरी विष्णुपुर माछापालन केन्द्र (Itahari Bishnupur Fish Farming Centre): इटहरी विष्णुपुर क्षेत्रमा स्थानीय सरकारको "माछापालन केन्द्र" रहेको छ। सप्तरी जिल्ला माछापालन केन्द्रका लागि पनि प्रसिद्ध छ। विष्णुपुरको माछापालन उद्योग यहाँको आर्थिक जीवनको एक महत्वपूर्ण स्तम्भ हो र ताजा माछाको स्वाद पर्यटकहरूका लागि एक विशेष आकर्षण हो।

२. भगवान विष्णुको नाम र वैष्णव परम्परा (Lord Vishnu's Name & Vaishnava Tradition): "विष्णुपुर" — भगवान विष्णुको नाम बोकेको यो भूमि वैष्णव परम्पराको एक जीवन्त केन्द्र हो। मैथिली, यादव र अन्य समुदायहरूको वैष्णव आस्था यस गाउँपालिकाको धार्मिक जीवनको आधार हो। जन्माष्टमी, राम नवमी र अन्य वैष्णव पर्वहरूमा यहाँका मन्दिरहरूमा भक्तजनहरूको भिड लाग्दछ।

३. छिन्नमस्ता भगवती मन्दिरको नजिकियत (Proximity to Chhinnamasta Bhagawati Temple): प्रसिद्ध छिन्नमस्ता मन्दिर सप्तरीको एक शक्तिपीठ हो — यो राजविराजबाट १० किलोमिटर र भारतीय सीमाको नजिकमा छ र भारतीय तीर्थयात्रीहरूका लागि एक मुख्य आकर्षण हो। बडा दशैँमा यहाँ हजारौँ भक्तजनहरू आउँछन्। विष्णुपुरबाट यस शक्तिपीठको भ्रमण सहजै गर्न सकिन्छ।

४. मैथिली, यादव, मुसहर — सांस्कृतिक विविधता (Cultural Diversity — Maithili, Yadav, Musahar): विष्णुपुर गाउँपालिकाले तराई क्षेत्रको विशिष्ट समृद्ध जातीय विविधता प्रदर्शन गर्दछ — मैथिली भाषाभाषी समुदायहरू, यादव, मुसहर र अन्य समुदायहरूले यस गाउँपालिकाको बहुसांस्कृतिक पहिचान बनाएका छन्। यी विविध समुदायहरूको साझा जीवनशैली, खानपान र पर्वहरूको अनुभव एक विशेष आकर्षण हो।

५. छठ पूजा — मैथिली र थारू समुदायको महापर्व (Chhath Puja — Grand Festival): विष्णुपुर गाउँपालिकामा छठ पूजा एक प्रमुख पर्व हो — मैथिली, थारू, यादव र मुसहर समुदायहरू नदीकिनार र स्थानीय जलाशयहरूमा सूर्यदेव र छठी माईयाको पूजा गर्न एकत्रित हुन्छन्। भक्तजनहरूले कडा उपवास बस्छन्, थेकुवा मिठाई र फलफूलको अर्घ्य तयार गर्छन् र चार दिनसम्म उदाउँदो र अस्ताउँदो सूर्यको अर्घ्य गर्छन् — शुद्धता, कृतज्ञता र सामुदायिक सद्भाव झल्काउँदै।

६. कृषि पर्यटन र ग्रामीण जीवन (Agro Tourism & Rural Life): यस गाउँपालिकाको अर्थतन्त्र मुख्यतः कृषिमा आधारित छ — धान, मकै र तरकारीको खेती र गृह बगैँचा यहाँको जीविकाको मुख्य आधार हो। रोपाइँ र कटनीको मौसममा हरियाली खेतबारीमा हिँड्नु, किसानहरूसँग संवाद गर्नु र ग्रामीण तराईको असली जीवनको नजिकबाट अनुभव गर्नु एक अतुलनीय अनुभव हो।

७. सामा–चकेवा र जितिया पर्व (Sama-Chakeva & Jitiya Festival): सामा–चकेवा — मैथिली परम्पराको भाइबहिनीको पावन पर्व — र जितिया यहाँ विशेष भावनाका साथ मनाइन्छन्। सप्तरी जिल्लाका धार्मिक, ऐतिहासिक र परम्परागत सम्पदाहरूले अनेक महान् मन्दिर र सांस्कृतिक आकर्षणहरू समेटेका छन्।

सम्भावना: सप्तरी जिल्ला आफ्नो महान् कृषि उत्पादनका लागि प्रसिद्ध छ। यो जिल्ला धार्मिक, ऐतिहासिक र परम्परागत मूल्यहरूसहित केही महान् स्मारक र मन्दिरहरू बोकेको छ र भारतलगायत छिमेकी देशबाट हजारौँ तीर्थयात्रीहरू प्रत्येक वर्ष यहाँ आउँछन्। विष्णुपुरको माछापालन केन्द्रको विकास, भगवान विष्णुको नाम बोकेको धार्मिक पर्यटन र छिन्नमस्ता शक्तिपीठको नजिकियतलाई एकसाथ प्रवर्धन गरियो भने यो गाउँपालिका सप्तरीको एक विशेष बहुआयामिक पर्यटन गन्तव्य बन्न सक्छ।

विष्णुपुरलाई "सप्तरीको वैष्णव भूमि — जहाँ भगवान विष्णुको पावन नाम, माछापालन केन्द्रको अनुपम आर्थिक पहिचान, मैथिली–यादव–थारूको बहुसांस्कृतिक सद्भाव र छठ पर्वको भव्य उत्सवले एक विशेष तराई अनुभव दिन्छ" भन्न सकिन्छ।

के तपाईँले विष्णुपुर गाउँपालिकाको माछापालन केन्द्र वा छठ पर्वको भव्य उत्सव अनुभव गर्नुभएको छ? यहाँको मैथिली संस्कृति र ग्रामीण तराई जीवनको अनुभव कस्तो रह्यो? आफ्नो अनुभव कमेन्टमा सेयर गर्नुहोला!

#हाम्रोदेश

"हाम्रो देश" अभियानको अर्को यात्रा: आजको गन्तव्य – राजगढ गाउँपालिका!

नमस्ते साथीहरू! "हाम्रो देश" चिन्ने यात्रामा आज हामी मधेश प्रदेशको सप्तरी जिल्लाको दक्षिणी भागमा अवस्थित, "राजगढ" — अर्थात् राजाको गढी — को गौरवशाली नाम बोकेको, भारतसँग सोझो सीमा जोडिएको र मैथिली–थारू संस्कृतिको जीवन्त मिलनस्थल — राजगढ गाउँपालिका आइपुगेका छौँ।

राजगढ सप्तरी जिल्लाको दक्षिण–पूर्वी नेपालमा अवस्थित एक गाउँपालिका हो। २०२१ को जनगणनाअनुसार यस गाउँपालिकाको जनसङ्ख्या ३२,९७५ र घरधुरी ५,६८७ रहेको छ। ४७.९२ वर्गकिलोमिटरमा फैलिएको यस गाउँपालिकाको ६ वडाहरू छन् र साक्षरता दर ६२.२२% रहेको छ।

राजगढ गाउँपालिका पूर्वमा छिन्नमस्ता र विष्णुपुर गाउँपालिका, पश्चिममा दक्नेश्वरी नगरपालिका, उत्तरमा रूपनी गाउँपालिका र दक्षिणमा भारतसँग अन्तर्राष्ट्रिय सीमा जोडिएको छ। यस गाउँपालिकामा हिन्दू, मुस्लिम र क्रिस्चियन धर्मावलम्बीहरू बस्छन् र मैथिली, हिन्दी, थारू, नेपाली र मगही प्रमुख भाषाहरू हुन्।

राजगढ गाउँपालिका नेपालको संघीय प्रशासनिक पुनर्संरचनाको क्रममा २०१७ मा स्थापित भएको हो। "राजगढ" — "राजाको गढी" — यो नाम नै यस भूमिको ऐतिहासिक गौरव र पुरातन शासकीय सम्बन्धको सङ्केत हो।

ट्राभल सम्भावना र प्रमुख आकर्षणहरू:

राजगढ गाउँपालिका ऐतिहासिक नामको गौरव, मैथिली–थारू–मगही त्रिसांस्कृतिक संगम, कोशी नदी प्रणालीको जलस्रोत, हाटबजारको व्यापारिक जीवन्तता र नेपाल–भारत सीमावर्ती जीवनको अनुपम अनुभव दिने गन्तव्य हो। यहाँका मुख्य आकर्षणहरू:

१. "राजगढ" — राजाको गढीको गौरवशाली विरासत (Rajgadh — Legacy of Royal Fortress): सप्तरी क्षेत्रमा कोशी नदी र यसका सहायक नदीहरूले प्रारम्भिक बसोबासलाई महत्वपूर्ण रूपमा प्रभावित गर्‍यो — कृषि र यातायातका लागि महत्वपूर्ण जलस्रोत प्रदान गर्दै मलेरियाग्रस्त वनहरूको क्रमिक सफाइलाई सक्षम बनायो। "राजाको गढी"को नाम बोकेको यस भूमिमा हिँड्दा एक ऐतिहासिक गौरवको अनुभव हुन्छ।

२. हाटबजारहरू — कृषि र सीमापार व्यापारको केन्द्र (Haat Bazaars — Hub of Agriculture & Cross-border Trade): राजगढका वडाहरूमा हाटबजारहरू छन् जुन कृषि उपजको महत्वपूर्ण संकलन केन्द्र हुन् — साना किसानहरूलाई क्षेत्रीय खरिदकर्तासम्म पहुँच दिलाउँछन् र उर्वर तराई भूभागमा सीमापार व्यापारलाई सहयोग गर्छन्। सप्तरी जिल्लामा २८ भन्दा बढी हाटबजारहरू छन् जसले चामल र मौसमी तरकारी लगायतका वस्तुहरू एकत्रित र वितरण गर्छन् र उल्लेखनीय परिमाणमा बिहारका भारतीय बजारतर्फ निर्यात हुन्छन्। यस व्यापारिक सक्रियताको अनुभव एक विशेष आकर्षण हो।

३. मैथिली, मगही र थारू — त्रिभाषिक सांस्कृतिक संगम (Tri-lingual Cultural Confluence): मैथिली, हिन्दी, थारू, नेपाली र मगही यस गाउँपालिकाका प्रमुख भाषाहरू हुन्। विशेषगरी मगही भाषाको उपस्थिति यस गाउँपालिकालाई भारतको बिहारसँग गहिरो सांस्कृतिक सम्बन्ध भएको क्षेत्र बनाउँछ। मैथिली लोकगीत, मगही लोकसंस्कृति र थारूहरूको परम्परागत जीवनशैलीको यो अनुपम मेल यहाँको सबैभन्दा ठूलो सम्पदा हो।

४. कोशी नदी प्रणाली र थारू बसोबासको इतिहास (Koshi River System & Tharu Settlement History): थारू बसोबासकारहरूले धानखेती र बस्ती विस्तारका लागि वनक्षेत्र सफाइ गरे — यद्यपि व्यापक रोगव्याधि र कठिन भूभागका कारण प्रगति सुस्त थियो। थारू समुदायको यो ऐतिहासिक श्रम र परिश्रमको कथा राजगढको भूमिसँग अन्तरङ्ग रूपमा जोडिएको छ।

५. सीमावर्ती जनजीवन र नेपाल–भारत साझा संस्कृति (Border Life & Nepal-India Shared Culture): राजगढको दक्षिणी भाग भारतसँग अन्तर्राष्ट्रिय सीमा जोडिएको छ। दुई देशका मानिसहरूबीचको साझा मैथिली र मगही भाषा, साझा चाडपर्व र सांस्कृतिक परम्परा यस सीमावर्ती क्षेत्रको एक अनुपम आकर्षण हो।

६. छठ पूजा र धार्मिक चाडपर्वहरू (Chhath Puja & Festivals): छठ पर्व यहाँ मैथिली र थारू दुवै समुदायहरूले विशेष श्रद्धाका साथ मनाउँछन्। स्थानीय नदी र पोखरीका घाटहरूमा अस्ताउँदो र उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिँदाको दृश्य अत्यन्त भव्य हुन्छ। सामा–चकेवा, जितिया, रक्षाबन्धन र ईद पनि यहाँ उत्साहका साथ मनाइन्छन्।

७. कृषि पर्यटन — धान, गहुँ र मौसमी तरकारी (Agro Tourism): यस नदीय निर्भरताले बसोबासको ढाँचा निर्धारण गर्‍यो र आज पनि राजगढको अर्थतन्त्र कृषिमा आधारित छ। हरियाली धानखेती, गहुँका फाँट र मौसमी तरकारी बगैँचाहरूमा हिँड्नु र स्थानीय किसानसँगको संवाद कृषि पर्यटनको एक अनुपम अनुभव हो।

सम्भावना: सप्तरीका ग्रामीण गाउँपालिकाहरू जिल्लाको ग्रामीण सारको प्रतिनिधित्व गर्छन् — जहाँ कृषि फस्टाउँछ र परम्परागत जीवनशैलीहरू प्रचलित छन्। यी गाउँपालिकाहरू विकासतर्फ अग्रसर हुँदा पनि सप्तरीको विशेषता भएको ग्रामीण आकर्षणको संरक्षण गर्दछन्। राजगढको "राजाको गढी"को ऐतिहासिक नाम, मैथिली–मगही–थारूको त्रिसांस्कृतिक सम्पदा र सक्रिय हाटबजार व्यवस्थालाई पर्यटनमा रूपान्तरण गर्न सकियो भने यो गाउँपालिका सप्तरीको एक विशेष सीमावर्ती ग्रामीण पर्यटन गन्तव्य बन्न सक्छ।

राजगढलाई "सप्तरीको ऐतिहासिक गढी — जहाँ राजाको नामको गौरव, मैथिली–मगही–थारूको त्रिसांस्कृतिक जीवन्त संगम, हाटबजारको व्यापारिक चहलपहल र नेपाल–भारत सीमाको साझा सांस्कृतिक धागोले एक अनुपम तराई अनुभव दिन्छ" भन्न सकिन्छ।

के तपाईँले राजगढ गाउँपालिका भ्रमण गर्नुभएको छ? यहाँको हाटबजार र सीमावर्ती मैथिली–मगही जीवनको अनुभव कस्तो रह्यो? आफ्नो अनुभव कमेन्टमा सेयर गर्नुहोला!

#हाम्रोदेश

"हाम्रो देश" अभियानको अर्को यात्रा: आजको गन्तव्य – बलान–बिहुल गाउँपालिका!

नमस्ते साथीहरू! "हाम्रो देश" चिन्ने यात्रामा आज हामी मधेश प्रदेशको सप्तरी जिल्लाको दक्षिण–पूर्वी भागमा अवस्थित, भारतसँग सोझो सीमा जोडिएको, मैथिली संस्कृतिको सजीव धड्कन र मलहनिया, मौहा, सेहरा जस्ता ऐतिहासिक बस्तीहरूको भूमि — बलान–बिहुल गाउँपालिका आइपुगेका छौँ।

बलान–बिहुल सप्तरी जिल्लाको दक्षिण–पूर्वी नेपालमा अवस्थित एक गाउँपालिका हो। २०२१ को जनगणनाअनुसार यस गाउँपालिकाको जनसङ्ख्या २३,५२७ रहेको छ — जसमा ११,८२३ पुरुष र ११,७०४ महिला छन्। साक्षरता दर ६३.७८% रहेको छ। ३३.०४ वर्गकिलोमिटरमा फैलिएको यस गाउँपालिकाको ६ वडाहरू छन्।

बलान–बिहुल गाउँपालिका पूर्वमा बाराही नगरपालिका, पश्चिममा सिराहा जिल्ला, उत्तरमा सुरुङ्गा नगरपालिका र दक्षिणमा भारतसँग अन्तर्राष्ट्रिय सीमा जोडिएको छ। यस गाउँपालिकामा हिन्दू, मुस्लिम र क्रिस्चियन धर्मावलम्बीहरू बस्छन् र मैथिली, हिन्दी, थारू, नेपाली र मगही प्रमुख भाषाहरू हुन्।

यस गाउँपालिकामा यादव समुदाय सबैभन्दा बढी — ६,५६९ जना — रहेको छ। यसका अलावा धानुक, तेली, तत्मा/तत्वा, दुसाध/पासवान, मुस्लिम, चमार/हरिजन, कथबनियाँ, खटवे, मुसहर, तराई ब्राह्मण, थारू, हजाम/ठाकुर, मल्लाह, राजपूत, बराई, कामी, मगर, डोम, कुम्हार लगायत विविध समुदायहरूको बसोबास यहाँ छ। यस गाउँपालिकामा मलहनिया, मौहा, सेहरा, मदिरवाला टोल जस्ता बस्तीहरू पर्छन्।

ट्राभल सम्भावना र प्रमुख आकर्षणहरू:

बलान–बिहुल गाउँपालिका मैथिली संस्कृतिको जीवन्त धड्कन, यादव समुदायको कृष्ण भक्ति परम्परा, हिन्दू–मुस्लिम सद्भावको अनुपम मिसाल र नेपाल–भारत सीमावर्ती जीवनको अनुभव दिने एक विशेष तराई गन्तव्य हो। यहाँका मुख्य आकर्षणहरू:

१. मलहनिया गाउँ र हन्सु मियाँको ऐतिहासिक सम्झना (Malhaniya Village & Historical Legacy): यस गाउँपालिकाको बेल्ही मुस्लिम टोल — जुन पहिले हन्सु मियाँले शासन गर्दथे — मलहनिया गाउँपालिकाअन्तर्गत पर्दछ। यस ऐतिहासिक स्थानले यस क्षेत्रको हिन्दू–मुस्लिम साझा इतिहास र सद्भावको एक रोचक अध्याय बोकेको छ।

२. मैथिली संस्कृति र सामा–चकेवा पर्व (Maithili Culture & Sama-Chakeva Festival): मैथिली यस गाउँपालिकाको सबैभन्दा बढी बोलिने भाषा हो — १०,६१९ महिला र १०,३९४ पुरुष गरी झण्डै सम्पूर्ण जनसङ्ख्याले मैथिली बोल्छन्। सामा–चकेवा — भाइबहिनीको अनुपम मैथिली पर्व — यहाँ विशेष भव्यताका साथ मनाइन्छ। मिथिला चित्रकला, मैथिली लोकगीत र विवाह संस्कारका परम्पराहरू यहाँको सांस्कृतिक जीवनको मुटु हो।

३. यादव समुदायको कृष्णभक्ति र जन्माष्टमी (Yadav Community's Krishna Devotion & Janmashtami): यादव, सह (तेली), मण्डल (धानुक), मुस्लिम, दास (बनिया), मेहता, मुशर र मैथिल ब्राह्मण यस गाउँपालिकाका प्रमुख समुदायहरू हुन्। यादव समुदायको कृष्णप्रति गहरो भक्ति र जन्माष्टमी उत्सव यहाँको एक विशेष सांस्कृतिक आकर्षण हो।

४. छठ पूजा र धार्मिक पर्वहरू (Chhath Puja & Religious Festivals): छठ पर्व यहाँ विशेष भव्यताका साथ मनाइन्छ। स्थानीय नदी र पोखरीका घाटहरूमा अस्ताउँदो र उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिँदाको दृश्य अत्यन्त मनमोहक हुन्छ। हिन्दू, मुस्लिम र क्रिस्चियन तीनै धर्मका अनुयायीहरूको बसोबास भएको यस गाउँपालिकामा ईद, दशैँ र तिहार सबै मिलेर मनाइन्छन् — साम्प्रदायिक सद्भावको अनुपम प्रमाण।

५. नेपाल–भारत सीमावर्ती संस्कृति र व्यापार (Nepal-India Border Culture & Trade): यस गाउँपालिकाको दक्षिणी भाग भारतसँग अन्तर्राष्ट्रिय सीमा जोडिएको छ। दुई देशबीचको साझा मैथिली भाषा, संस्कृति र व्यापारिक आदानप्रदानले यस सीमावर्ती क्षेत्रको जीवनलाई झनै जीवन्त र रोचक बनाउँछ। सीमावर्ती बजारहरूमा दुई देशका व्यापारी र किसानहरूको मेलमिलाप एक अनुपम अनुभव हो।

६. मगही र थारू संस्कृतिको अनुभव (Magahi & Tharu Cultural Experience): मगही भाषा पनि यस गाउँपालिकामा बोलिन्छ — जुन भारतको बिहार राज्यसँगको सांस्कृतिक जोडाइको प्रमाण हो। थारू समुदायको परम्परागत जीवनशैली र माघी पर्वले यस गाउँपालिकाको सांस्कृतिक विविधतालाई झनै समृद्ध बनाउँछ।

७. कृषि पर्यटन र ग्रामीण जीवन (Agro Tourism & Rural Life): सप्तरीका ग्रामीण गाउँपालिकाहरू जिल्लाको ग्रामीण सार हुन् — जहाँ कृषि फस्टाउँछ र परम्परागत जीवनशैलीहरू प्रचलित छन्। बलान–बिहुलका हरियाली धानखेती, गहुँका फाँट र ग्रामीण जनजीवनको नजिकबाट अवलोकन गर्दा तराईको असली सौन्दर्य अनुभव हुन्छ।

सम्भावना: सप्तरीका ग्रामीण गाउँपालिकाहरू विकासको दिशामा अघि बढ्दै पनि ग्रामीण आकर्षण र परम्पराको संरक्षण गर्दछन्। बलान–बिहुलको मैथिली सांस्कृतिक विरासत, भारतसँगको सीमावर्ती अवस्थान र यादव–धानुक–मुस्लिम समुदायहरूको बहुसांस्कृतिक सद्भावलाई पर्यटनमा रूपान्तरण गरियो भने यो गाउँपालिका सप्तरीको एक विशेष सीमावर्ती सांस्कृतिक गन्तव्य बन्न सक्छ। मैथिली होमस्टे, सामा–चकेवा सांस्कृतिक कार्यक्रम र कृषि पर्यटनले स्थानीय समुदायको आर्थिक जीवन सुधार्न सक्छ।

बलान–बिहुललाई "सप्तरीको सीमावर्ती मैथिली गाउँ — जहाँ यादव समुदायको कृष्णभक्ति, मैथिली संस्कृतिको जीवन्त प्रवाह, हिन्दू–मुस्लिमको सद्भावपूर्ण सहअस्तित्व र नेपाल–भारत सीमाको साझा सांस्कृतिक धागोले एक अनुपम तराई अनुभव दिन्छ" भन्न सकिन्छ।

के तपाईँले बलान–बिहुल गाउँपालिका भ्रमण गर्नुभएको छ? यहाँको मैथिली सामा–चकेवा पर्व र सीमावर्ती जनजीवनको अनुभव कस्तो रह्यो? आफ्नो अनुभव कमेन्टमा सेयर गर्नुहोला!

#हाम्रोदेश

"हाम्रो देश" अभियानको अर्को यात्रा: आजको गन्तव्य – अग्निसाइर कृष्णसवरन गाउँपालिका!

नमस्ते साथीहरू! "हाम्रो देश" चिन्ने यात्रामा आज हामी मधेश प्रदेशको सप्तरी जिल्लामा अवस्थित, "अग्निसाइर" र "कृष्णसवरन" — दुई पौराणिक नामहरूको अनुपम संयोजन बोकेको, थारू र मैथिली संस्कृतिको जीवन्त मिलनस्थल र चार नदीहरूको संगमभूमि — अग्निसाइर कृष्णसवरन गाउँपालिका आइपुगेका छौँ।

अग्निसाइर कृष्णसवरन सप्तरी जिल्लाको दक्षिण–पूर्वी नेपालमा अवस्थित एक गाउँपालिका हो। २०२१ को जनगणनाअनुसार यस गाउँपालिकाको जनसङ्ख्या ३१,६३४ रहेको छ — जसमा १५,४१० पुरुष र १६,२२४ महिला छन्। साक्षरता दर ६९.१४% रहेको छ। १०३.०८ वर्गकिलोमिटरमा फैलिएको यस गाउँपालिकाको ६ वडाहरू छन्।

यो काठमाडौँबाट ४६२ किलोमिटर पूर्वमा र राजविराजबाट १८ किलोमिटर उत्तरमा अवस्थित छ। यस गाउँपालिकामा सबैभन्दा बढी बोलिने भाषा मैथिली हो — १२,२५९ जनाले मैथिली बोल्छन्। यसका अलावा थारू, नेपाली, उर्दू, दानुवार, तामाङ, राई, मगर, भुजेल, हिन्दी, भोजपुरी लगायत अनेक भाषाहरू पनि यहाँ सुनिन्छन्। थारू समुदाय यस गाउँपालिकामा सबैभन्दा बढी — ९,०३० जना — रहेको छ।

यस गाउँपालिकामा अग्निसाइर, कृष्णसवरन, काजरादह र गोर्मुराइन प्रमुख बस्तीहरू छन्। गाउँपालिकाको नाम बोकेका "अग्निसाइर" र "कृष्णसवरन" — यी दुई नाम नै यस भूमिको धार्मिक र सांस्कृतिक महत्त्वको परिचय दिन्छन्।

ट्राभल सम्भावना र प्रमुख आकर्षणहरू:

अग्निसाइर कृष्णसवरन गाउँपालिका थारू–मैथिली सांस्कृतिक संगम, चार नदीहरूको प्राकृतिक सौन्दर्य, विविध हाटबजारको चहलपहल र जुर सीतल लगायत अनेक लोकपर्वहरूको जीवन्त भूमि हो। यहाँका मुख्य आकर्षणहरू:

१. चार नदीहरूको संगमभूमि — महुली, गेहरी, दुमर्जोर र अम्सोत (Four Rivers — Mahuli, Gehari, Dumarjor & Amsot): महुली नदी, गेहरी नदी, दुमर्जोर नदी र अम्सोत नदी यस गाउँपालिकाका प्रमुख नदीहरू हुन्। चार नदीहरूले घेरिएको यो भूमि प्राकृतिक दृष्टिले अत्यन्त सम्पन्न छ। नदीहरूको किनारमा हिँड्दा, छठ पर्वमा अर्घ्य दिँदा र पुरुकुटवा, हेर्ना र दुधेला पुलहरूबाट नदीको विशाल जलराशि हेर्दा एक अनुपम प्राकृतिक अनुभव हुन्छ।

२. जुर सीतल — सप्तरीको अनुपम मैथिली लोकपर्व (Jur Sital — Unique Maithili Folk Festival): जुर सीतल यस गाउँपालिकामा मनाइने एक विशेष लोकपर्व हो। मैथिली परम्पराको यो पावन पर्व जहाँ बाँस, माटा र प्रकृतिको पूजा गरिन्छ — यो अग्निसाइर कृष्णसवरनको सबैभन्दा अनुपम सांस्कृतिक आकर्षणहरूमध्ये एक हो।

३. थारू आदिवासी संस्कृति (Tharu Indigenous Culture): थारू समुदाय यस गाउँपालिकाको सबैभन्दा ठूलो समुदाय हो — ९,०३० जना। छठ पूजा यस क्षेत्रका मैथिली र थारू समुदायहरूद्वारा विशेष श्रद्धाका साथ मनाइन्छ। थारूहरूको माघी पर्व, परम्परागत नृत्य, माटाका घर र प्रकृतिसँगको जीवन्त सम्बन्ध यहाँको एक अनुपम सांस्कृतिक सम्पदा हो।

४. महुली बजार र बाह्र हाटबजारहरू (Mahuli Bazaar & Twelve Haat Bazaars): यस गाउँपालिकामा तपेश्वरी हाटबजार, इटहरवा सीतापुर कोलोनी हाटबजार, जन्दौल हाटबजार, रघुनाथपुर हाटबजार, श्री राम जानकी हाटबजार, बर्गछ्ही हाटबजार, रखधाटी कृषि हाटबजार, विशालचोक हाटबजार, प्रसबनी हाटबजार, बनौली हाटबजार, महुली बजार र भीमरैता हाटबजार — बाह्र ओटा जीवन्त हाटबजारहरू छन्। यी बजारहरूले यस गाउँपालिकाको आर्थिक र सामाजिक जनजीवनको धड्कन बनेका छन्।

५. सामा–चकेवा र जितिया पर्व (Sama-Chakeva & Jitiya Festival): सामा–चकेवा र जितिया यस गाउँपालिकाका विशेष पर्वहरू हुन्। जितिया पर्वमा आमाहरूले आफ्ना सन्तानहरूको सुखस्वास्थ्यका लागि उपवास बस्छन्। सामा–चकेवा — भाइबहिनीको अनुपम मैथिली पर्व — र जितियाको सांस्कृतिक महत्त्व यस गाउँपालिकाको पहिचानको अभिन्न अङ्ग हो।

६. छठ पूजा र विविध धार्मिक पर्वहरू (Chhath Puja & Diverse Festivals): छठ पूजा एक चार दिने कृतज्ञता पर्व हो जुन सूर्यदेवलाई समर्पित छ — यसमा कडा उपवास, नदी किनारमा प्रार्थना र फलफूल तथा थेकुवाको अर्घ्य दिइन्छ। रक्षाबन्धन, दशैँ, दीपावली, होली, सीरुवा, रमजान, ईद र बकर ईद — यी पर्वहरूले यस गाउँपालिकाको बहुसांस्कृतिक पहिचानलाई झनै समृद्ध बनाउँछन्।

७. शैक्षिक समृद्धि र मुरुकुटवा–हेर्ना–दुधेला पुलहरू (Educational Development & Bridges): यस गाउँपालिकामा २५ विद्यालयहरू छन् जसमध्ये ७ निजी र १७ सरकारी विद्यालयहरू छन्। मुरुकुटवा पुल, हेर्ना पुल र दुधेला पुल यस गाउँपालिकाको यातायात पूर्वाधारका महत्वपूर्ण अङ्गहरू हुन् जसले नदीहरू पार गर्न र जनजीवन सहज बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछन्।

सम्भावना: अग्निसाइर कृष्णसवरन गाउँपालिकाको चार नदीहरूको प्राकृतिक सौन्दर्य, थारू आदिवासी संस्कृतिको अनुपम विरासत, जुर सीतल र सामा–चकेवाजस्ता विशेष मैथिली पर्वहरू र बाह्र हाटबजारहरूको चहलपहललाई पर्यटनमा रूपान्तरण गरियो भने यो गाउँपालिका सप्तरी जिल्लाको एक विशेष ग्रामीण सांस्कृतिक गन्तव्य बन्न सक्छ। नदी किनारको इको–पार्क, थारू होमस्टे र मैथिली सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूले स्थानीय रोजगारी र आयमा उल्लेखनीय वृद्धि ल्याउन सक्छ।

अग्निसाइर कृष्णसवरनलाई "सप्तरीको चार नदीको संगमभूमि — जहाँ थारू आदिवासी संस्कृतिको अनुपम विरासत, जुर सीतल र सामा–चकेवाको मैथिली लोकपर्व, बाह्र हाटबजारको जीवन्त चहलपहल र महुली–गेहरी–दुमर्जोर–अम्सोत नदीहरूको प्राकृतिक सौन्दर्य मिलेर एक अनुपम तराई अनुभव दिन्छ" भन्न सकिन्छ।

के तपाईँले अग्निसाइर कृष्णसवरन गाउँपालिका भ्रमण गर्नुभएको छ? यहाँको जुर सीतल पर्व वा थारू समुदायको माघी उत्सवको अनुभव कस्तो रह्यो? आफ्नो अनुभव कमेन्टमा सेयर गर्नुहोला!

#हाम्रोदेश

"हाम्रो देश" अभियानको अर्को यात्रा: आजको गन्तव्य – राजविराज नगरपालिका!

नमस्ते साथीहरू! "हाम्रो देश" चिन्ने यात्रामा आज हामी मधेश प्रदेशको सप्तरी जिल्लाको सदरमुकाम, "नेपालको गुलाबी शहर", पूर्वी नेपालको शैक्षिक राजधानी र रामायणकालीन कुशध्वजको ऐतिहासिक राजधानी — राजविराज नगरपालिका आइपुगेका छौँ।

राजविराज मधेश प्रदेशको सप्तरी जिल्लाको सदरमुकाम हो। यो शहर "नेपालको गुलाबी शहर" को नामले पनि चिनिन्छ किनभने यो शहर १९३८ मा भारतको "पिंक सिटी" जयपुरको प्रेरणाबाट नियोजित गरिएको थियो — यसरी यो नेपालको पहिलो नगर नियोजन प्राप्त गर्ने शहर बन्यो। २०२१ को जनगणनाअनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ७०,८०३ र साक्षरता दर ७६.६०% रहेको छ।

यो शहर जनकपुरको ऐतिहासिक जुम्ल्याहा शहरको रूपमा पनि चिनिन्छ — यो कुशध्वज राजाको राजधानी मानिन्छ जो राजा जनकका भाइ थिए र जसका दुई पुत्रीहरू माण्डवी र श्रुतकीर्ति क्रमशः भरत र शत्रुघ्नसँग विवाह भएका थिए। शहरको नाम राजदेवी मन्दिरको नामबाट राखिएको हो — "राज" अर्थात् राज्य र "विराज" अर्थात् बस्नु वा निवास गर्नु।

मुख्य व्यापार मार्गहरू बिराटनगर (पूर्वमा ७८ किलोमिटर) र भारत–नेपाल सीमाको कुनौली (दक्षिणमा १० किलोमिटर) बाट प्रदान गरिन्छन्।

ट्राभल सम्भावना र प्रमुख आकर्षणहरू:

राजविराज नगरपालिका रामायणकालीन विरासत, छिन्नमस्ता भगवतीको शक्तिपीठ, नेपालको पहिलो नियोजित शहरको ऐतिहासिक गर्व, मिथिला कला र कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्षको प्रवेशद्वार — सबैको अनुपम संगम हो। यहाँका मुख्य आकर्षणहरू:

१. राजदेवी मन्दिर — कुशध्वजको पारिवारिक मन्दिर (Rajdevi Temple): राजदेवी मन्दिर शहरको पूर्वमा अवस्थित एक ऐतिहासिक पूर्व–१४औँ शताब्दीको हिन्दू मन्दिर हो जुन राजदेवी देवीलाई समर्पित छ। यो मन्दिर १४औँ शताब्दीको सुरुमा सेन राजाले पुनर्निर्माण गरेका थिए र कुशध्वजको पारिवारिक मन्दिर पनि मानिन्छ। यो शहरको सबैभन्दा प्रमुख धार्मिक र ऐतिहासिक स्थल हो।

२. छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर — कर्नाट वंशकालीन शक्तिपीठ (Chhinnamasta Bhagawati Temple): कर्नाट वंशका पाँचौँ राजा शक्तिसिंह देवले (शासनकाल १२८५–१२९५ ईस्वी) यस क्षेत्रबाट गुज्रँदा प्रसिद्ध र प्राचीन छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर र यसको नजिकमा किल्ला बनाएका थिए। यो ७०० वर्षभन्दा पुरानो शक्तिपीठ राजविराजको सबैभन्दा शक्तिशाली धार्मिक आकर्षण हो।

३. नेपालको पहिलो नियोजित शहर — "नेपालको जयपुर" (Nepal's First Planned City): १९३८–३९ मा तत्कालीन पूर्वी कमान्डका प्रमुख बाबर शमशेर जंगबहादुर राणाले राजविराजलाई सप्तरी जिल्लाको सदरमुकामको रूपमा स्वीकृत गरे। राजविराज शहर तत्कालीन मुख्य वास्तुकार एवं इन्जिनियर दिल्लीजंग थापाले ६० बिगाह जमिनमा भारतीय शहर जयपुरको आधारमा व्यवस्थित रूपमा डिजाइन गरेका थिए। यो ऐतिहासिक नगर नियोजनको अनुभव आफैँमा एक अनुपम सांस्कृतिक यात्रा हो।

४. कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष — जंगली भैँसीको अन्तिम आश्रय (Koshi Tappu Wildlife Reserve): कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष आफ्नो वन्यजन्तुका लागि प्रसिद्ध छ र शहरबाट ४० मिनेटको दूरीमा छ। नेपालमा जंगली एसियाली भैँसीको अन्तिम बाँकी बथान र ५०० भन्दा बढी प्रजातिका चराहरूको घर यो आरक्ष पक्षी अवलोकनकर्ताहरूको स्वर्ग हो।

५. कोशी ब्यारेज — नेपाल–भारत संयुक्त इन्जिनियरिङको प्रतीक (Koshi Barrage): कोशी ब्यारेज शहरबाट मात्र २५ किलोमिटर टाढा अवस्थित छ। नेपाल र भारतले संयुक्त रूपमा निर्माण गरेको यो ऐतिहासिक ब्यारेज कोशी नदीको विशाल जलराशि र पूर्वाधार इन्जिनियरिङको एक अनुपम दृश्य हो।

६. मिथिला कला र मैथिली संस्कृति (Mithila Art & Maithili Culture): राजविराज ऐतिहासिक रूपमा मिथिला संस्कृतिको एक महान् केन्द्र मानिन्छ। यहाँ कृषि उत्पादन, मसला र हस्तशिल्पका लागि प्रसिद्ध छ। मिथिला चित्रकला र मैथिली संस्कृति पर्यटनको मुख्य अङ्ग हो। अन्तर्राष्ट्रिय मैथिली सम्मेलन राजविराजमा आयोजना हुने गर्छ।

७. सामा–चकेवा र छठ पर्व (Sama-Chakeva & Chhath Festival): प्रमुख धार्मिक उत्सवहरूमा विजयादशमी, दीपावली, छठ, होली, सामा–चकेवा र विश्वकर्मा पूजा समावेश छन्। छठ र होली उत्सवमय वातावरणमा मनाइन्छ। सामा–चकेवा — भाइबहिनीको अनुपम मैथिली पर्व — राजविराजको सबैभन्दा विशेष सांस्कृतिक पहिचान हो।

८. राजविराज विमानस्थल र उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू (Rajbiraj Airport & Notable Persons): राजविराजमा नेपालका सबैभन्दा पुराना हवाई मैदानहरूमध्ये एक राजविराज विमानस्थल (IATA: RJB) छ जुन तत्कालीन यातायातमन्त्री गणेशमान सिंहले १९५९ मा उद्घाटन गरेका थिए। नेपालका पहिलो उपराष्ट्रपति परमानन्द झा, जनमत पार्टीका अध्यक्ष सीके राउट, नेपाल सद्भावना पार्टीका संस्थापक गजेन्द्रनारायण सिंह र नेपालका पूर्व विदेशमन्त्री उपेन्द्र यादव — यी सबै राजविराजका गौरव हुन्।

सम्भावना: नेपाल सरकारले यसलाई मोडल सिटीको रूपमा विकास गर्ने योजना बनाएको छ। "नेपालको गुलाबी शहर"को ऐतिहासिक नगर नियोजन, रामायणकालीन विरासत, छिन्नमस्ता शक्तिपीठ, कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष र मिथिला कलाको संयोजनले राजविराजलाई पूर्वी नेपालको एक प्रमुख पर्यटन गन्तव्यको रूपमा स्थापित गर्न सक्छ।

राजविराजलाई "सप्तरीको गुलाबी गौरव — जहाँ कुशध्वजको रामायणकालीन विरासत, छिन्नमस्ताको शक्तिशाली आशीर्वाद, नेपालको पहिलो नियोजित शहरको अनुपम वास्तु र कोशी टप्पुको वन्य सम्पदा मिलेर पूर्वी नेपालको एक अलौकिक अनुभव दिन्छ" भन्न सकिन्छ।

के तपाईँले राजविराजको छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर वा कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष भ्रमण गर्नुभएको छ? "नेपालको गुलाबी शहर"को ऐतिहासिक गल्लीहरूमा हिँड्नुको अनुभव कस्तो रह्यो? आफ्नो अनुभव कमेन्टमा सेयर गर्नुहोला!

#हाम्रोदेश

"हाम्रो देश" अभियानको अर्को यात्रा: आजको गन्तव्य – सुरुङ्गा नगरपालिका!

नमस्ते साथीहरू! "हाम्रो देश" चिन्ने यात्रामा आज हामी मधेश प्रदेशको सप्तरी जिल्लामा रहेको, क्षेत्रभित्र अवस्थित ऐतिहासिक सुरुङ्गा पहाडको नाममा नामाकरण गरिएको — सुरुङ्गा नगरपालिका आइपुगेका छौँ!

नगरपालिका घोषणा गर्दा पिप्रापश्चिम, हर्दिया, दौलतपुर, मधुपट्टी, कुसाहा, हरिपुर, मलहनमा, टिकुलिया, पटेर्वा र मल्हनिया गाविसहरू यसमा गाभिएका थिए। राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार सुरुङ्गा नगरपालिकाको कुल जनसंख्या ४९ हजार ४ सय ६० रहेको छ र यहाँ १० हजार ४ सय ८७ घरधुरी रहेका छन्। यो नगरपालिका सगरमाथा राजमार्ग तथा पूर्व–पश्चिम राजमार्गसँग उत्तर–दक्षिण तर्फ फैलिएर रहेको छ। बहुभाषिक, बहुजातीय यस नगरपालिकामा थारु, तेली, यादव, मुसलमान, बनिया, कलवार, मलाह, ब्राह्मण, क्षेत्री, मगर, राई लगायत अनेक जाति–जनजातिको बसोबास छ। "शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, पर्यटन र खानेपानी — सुशासित, सुन्दर, समृद्ध सुरुङ्गा बनाउछौँ हामी" — यही नै यस नगरपालिकाको मूल नारा हो।

ट्राभल सम्भावना र प्रमुख आकर्षणहरू:

सुरुङ्गा नगरपालिका ऐतिहासिक पहाड, पवित्र दह, धार्मिक मन्दिर र बहुसांस्कृतिक जनजीवनको अनुपम संगमस्थल हो। यहाँका मुख्य आकर्षणहरू:

१. बिसनरिया दह (Bisanriya Daha): सुरुङ्गा नगरपालिकाको एक प्रमुख पर्यटकीय स्थल बिसनरिया दह प्राकृतिक सुन्दरता र धार्मिक आस्थाको एक अनुपम संगम हो। शान्त वातावरण र हरियाली परिवेशले यस दहलाई एक विशेष आकर्षण बनाएको छ।

२. सेती देवी मन्दिर (Seti Devi Temple): वडा नं. ४ मा रहेको यो मन्दिर स्थानीय हिन्दु भक्तजनको विशेष आस्थाको केन्द्र हो। सेती — अर्थात् शुभ्र देवीको यो मन्दिरमा नवरात्रि र विशेष पर्वहरूमा भव्य पूजाआजा हुने गर्छ।

३. सुरुङ्गा बाबा मन्दिर (Surunga Baba Temple): यस नगरपालिकाकै नाम जुन ऐतिहासिक पहाडको नाममा रहन गएको छ — त्यस सुरुङ्गा पहाडसँग जोडिएको सुरुङ्गा बाबा मन्दिर यस क्षेत्रको आस्थाको एक महत्वपूर्ण केन्द्र हो।

४. मुसहरनिया दह र भेडिया चिल्ड्रेन पार्क: मुसहरनिया दह यस नगरपालिकाको अर्को एक पर्यटकीय दह हो। भेडिया चिल्ड्रेन पार्क परिवार र बालबालिकाका लागि एक विशेष मनोरञ्जन स्थल हो।

५. थारु–मैथिली बहुसांस्कृतिक सम्पदा: थारु जनसंख्याको बाहुल्य रहेको सुरुङ्गामा माघी पर्व, थारु नृत्य र परम्परागत जीवनशैलीको जीवन्त झलक पाउन सकिन्छ। मैथिली समुदायको छठ पूजा, मिथिला चित्रकला र मलाह (माझी) समुदायको नदीसँग जोडिएको परम्परागत जीवन — यी सबैको एकसाथ अनुभव यस नगरलाई विशेष बनाउँछ।

सम्भावना: यस नगरपालिकाभित्र प्राकृतिक स्रोतसाधन पर्याप्त रहेको छ — बिसनरिया दह र मुसहरनिया दहको पर्यटकीय विकास, सेती देवी मन्दिरको धार्मिक प्रवर्धन र थारु सांस्कृतिक होमस्टेको विस्तारले सुरुङ्गालाई सप्तरी जिल्लाको एक अनौठो पर्यटन गन्तव्यको रूपमा स्थापित गर्न सकिन्छ।

सुरुङ्गालाई "सप्तरीको ऐतिहासिक नगरी — जहाँ पहाडको नामले पहिचान पाएको यस नगरमा बिसनरिया दहको शान्त पानी, सेती देवीको दिव्य आशिष, थारुको माघी नाच र मैथिलीको छठ दियो एकसाथ मिलेर एउटा जीवन्त तराई संसार रचिएको छ" भन्न सकिन्छ।

के तपाईँले सुरुङ्गाको बिसनरिया दहको सौन्दर्य अनुभव गर्नुभएको छ? वा यहाँको थारु–मैथिली सांस्कृतिक मेलको आनन्द लिनुभएको छ? आफ्नो अनुभव कमेन्टमा सेयर गर्नुहोला!

#हाम्रोदेश