BRAHMADIK ACADEMY

सबै शिक्षक मित्रहरु, बिद्यार्थी र अभिभावकले पढ्नु होला ।
मर्यादित शिक्षण र अनुशासित विद्यार्थी: सुरक्षित शैक्षिक वातावरणका लागि साझा पहल

१. परिचय:
शिक्षण पेशा केवल जीविकोपार्जनको माध्यम मात्र होइन, यो समाजको जग निर्माण गर्ने एक पवित्र सेवा हो। एउटा शिक्षकले समाजलाई दिशा दिन्छ भने विद्यार्थीले भविष्यको निर्माण गर्छ। तर, पछिल्लो समयमा विद्यालयहरूमा शिक्षक र विद्यार्थीबीच देखिएका द्वन्द्व र हिंसाका घटनाहरूले हाम्रो शिक्षा प्रणाली र सामाजिक मूल्य-मान्यतामाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ। विद्यालय ज्ञान र संस्कारको केन्द्र हुनुपर्नेमा डर र त्रासको थलो बन्नु दुर्भाग्यपूर्ण हो।

२. शिक्षक-विद्यार्थी सम्बन्ध:
मनोविज्ञान र संवेदनशीलताआजको युगमा विद्यार्थीहरूको मनोविज्ञान विगतको तुलनामा धेरै फरक छ। सूचना प्रविधिको पहुँच, सामाजिक सञ्जालको प्रभाव र बदलिँदो पारिवारिक परिवेशले उनीहरूको व्यवहारमा परिवर्तन ल्याएको छ। यस्तो अवस्थामा शिक्षकले केवल 'अनुशासक' को रूपमा मात्र नभई 'सहजकर्ता' र 'अभिभावक' को रूपमा आफूलाई प्रस्तुत गर्नुपर्छ।विद्यार्थीको मन नबुझी गरिने व्यवहारले उनीहरूमा विद्रोहको भावना पैदा गर्न सक्छ। अर्कोतर्फ, विद्यार्थीले पनि शिक्षकलाई ज्ञानको स्रोत र सम्मानको पात्रको रूपमा हेर्नु आवश्यक छ। जब दुवै पक्षले एकअर्काको अस्तित्व र आत्मसम्मानलाई स्वीकार गर्छन्, तब मात्र शिक्षण प्रक्रिया प्रभावकारी हुन्छ।

३. विद्यालयमा हुने हिंसा र द्वन्द्वका कारणहरू:
विद्यालयमा हुने अप्रिय घटनाहरूका पछाडि धेरै कारणहरू हुन सक्छन्:
•संवादको कमी: शिक्षक र विद्यार्थीबीच खुला र आत्मीय संवाद नहुनु।•आवेग नियन्त्रणमा समस्या: रिस र आवेगलाई व्यवस्थापन गर्न नसक्दा सानो कुराले पनि ठूलो रूप लिनु।
•दण्डको गलत अवधारणा: अझै पनि कतिपय ठाउँमा कुटपिट वा शारीरिक सजायलाई अनुशासनको माध्यम मान्ने गलत सोच।•पारिवारिक र सामाजिक तनाव: विद्यार्थी वा शिक्षकले घर वा समाजबाट बोकेर ल्याएको तनाव विद्यालयमा पोखिनु।

४. सम्बन्ध सुधारका व्यावहारिक उपायहरू:
क) शिक्षकका लागि सुझावहरू:
•सहानुभूतिपूर्ण व्यवहार: विद्यार्थीको गल्तीलाई गाली गर्नुअघि त्यसको कारण बुझ्ने प्रयास गर्नुहोस्।
•सकारात्मक सुदृढीकरण: विद्यार्थीको सानो राम्रो कामको पनि प्रशंसा गर्नुहोस्।
•आवेग व्यवस्थापन: जस्तोसुकै परिस्थितिमा पनि आफ्नो धैर्यता नगुमाउनुहोस्। हिंसा कहिल्यै पनि समाधान हुन सक्दैन।
•समान व्यवहार: सबै विद्यार्थीलाई समान दृष्टिले हेर्नुहोस् र उनीहरूको भावनाको कदर गर्नुहोस्।

ख) विद्यार्थीका लागि सुझावहरू:
•सम्मान र अनुशासन: शिक्षकलाई आफ्नो भविष्य निर्माण गर्ने मार्गदर्शकको रूपमा सम्मान गर्नुहोस्।
•जिम्मेवारी बोध: विद्यालयको नियम र अनुशासन पालना गर्नु आफ्नो कर्तव्य हो भन्ने बुझ्नुहोस्।
•संवादको माध्यम: यदि कुनै कुरा चित्त बुझेको छैन भने रिस देखाउनुको सट्टा नम्र भएर आफ्नो कुरा राख्नुहोस्।

ग) अभिभावकको भूमिका:
•नियमित सम्पर्क: विद्यालयमा आफ्नो बच्चाको व्यवहार र पढाइबारे शिक्षकसँग नियमित संवाद गर्नुहोस्।
•घरको वातावरण: बच्चालाई घरमा पनि अनुशासन र सम्मानको संस्कार सिकाउनुहोस्।
•शिक्षकप्रति सम्मान: बच्चाको अगाडि शिक्षकको आलोचना नगर्नुहोस्, यसले बच्चाको मनमा शिक्षकप्रति अनादर पैदा गर्छ।

५. विद्यालय प्रशासन र नीतिगत व्यवस्थाविद्यालय प्रशासनले विद्यालयलाई हिंसामुक्त क्षेत्र घोषणा गरी स्पष्ट आचारसंहिता लागू गर्नुपर्छ। शिक्षक र विद्यार्थी दुवैका लागि मानसिक स्वास्थ्य परामर्श र 'एङ्गर म्यानेजमेन्ट' (Anger Management) सम्बन्धी तालिमहरू सञ्चालन गरिनुपर्छ। कुनै पनि समस्यालाई समयमै संवादको माध्यमबाट समाधान गर्ने संयन्त्र विद्यालयमा हुनुपर्छ।

६. निष्कर्ष:
"विद्यार्थीको मन जित्ने शिक्षक र शिक्षकको सम्मान गर्ने विद्यार्थी नै गुणस्तरीय शिक्षाको आधार हुन्।" यो भनाइलाई व्यवहारमा उतार्न हामी सबैको साझा प्रयास आवश्यक छ। हिंसाले कहिल्यै पनि अनुशासन ल्याउन सक्दैन, यसले केवल दूरी बढाउँछ। आउनुहोस्, विद्यालयलाई यस्तो ठाउँ बनाऔं जहाँ डर होइन, माया र सम्मानको माध्यमबाट सिकाइ हुन्छ।शिक्षा क्षेत्रलाई सुरक्षित, सम्मानित र सकारात्मक बनाउनु हामी सबैको सामूहिक जिम्मेवारी हो।

आज २०८३ जेठ २७ गते जिल्ला शिक्षा समिति र शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई मकवानपुरको आयोजनामा सम्पन्न SEE-2082 मा जी. पि.ए. ४ सहित उत्कृष्ट नतिजा ल्याइ विद्यालयलाई सम्मानित गराउनु हुने मेधावी छात्रछात्राहरूलाई हार्दिक बधाई तथा कार्यक्रम आयाेजकप्रति हार्दिक धन्यवाद व्यक्त गर्दछाैँ ।

❤️ बच्चाको भविष्य सुन्दर बनाउन अभिभावकले ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू
१. बेलुका ८:००बजे-सम्ममा टिभी बन्द गर्नुहोस्, मोबाइल नचलाउनुहोस् ! टिभीमा ८ बजे भन्दा पछाडि आफ्नो बच्चा भन्दा महत्त्वपूर्ण केही आउँदैन ।
२. बच्चालाई रातको १० बजे भित्र सुत्न र बिहान ६ बजे अघि उठ्नको लागि बानी बाल्नुहोस् ।
३. आफ्नो बच्चाको स्कूलको कापी किताब हेर्नको लागि ३०/४५ मिनेट समय निकाल्नुहोस् । उसको गृहकार्य पूरा गर्न सहयोग गर्नुहोस् ।
४. हरेक दिन विद्यार्थीको लेखाइ र पढाइलाई ध्यान दिनुहोस्, अनि उ जुन विषयमा कमजोर छ त्यसमा बढी सिक्नमा सहयोग गर्नुहोस् ।
५. यदि तपाईं कुनै पार्टी/सामाजिक कार्यमा बच्चाको साथमा जानुहुन्छ भने धेरै रातसम्म घर फर्कनुहुदैन भने भोलिपल्ट बच्चाहरूलाई आराम गर्न दिनुहोस् ( स्कुल नपठाउनुहोस् ) यदि तपाईं भोलि बच्चा स्कुल पठाउन चाहनुहुन्छ भने रातको १० बजेभित्र घर फर्कनुहोस !
६. आफ्नो बच्चालाई बिरुवा लगाउन र उसलाई हेरचाह गर्नको लागि बानी बसाल्नुहोस !
७. सुत्ने समय आफ्नो बच्चालाई दन्त्यकथा, बालकथा, देशको इतिहास इत्यादी सुनाउनुहोस् ।
८. हरेक वर्षको दशैँ-तिहार छुट्टिमा कुनै न कुनै ठाउँमा घुमाउन लैजानुहोस्, कम्तिमा पनि आफ्नो गाउँमा भए पनि लैजानुहोस् । यसले नयाँ मान्छे र परिवेश बुझ्न मद्दत गर्छ ।
९. आफ्नो बच्चाको प्यासन के छ, उसको प्रतिभाको पत्ता लगाउनुहोस् ! र त्यसलाई तिखार्न साहायता गर्नुहोस् । (बच्चा कुनै विषय संगीत, खेल, अभिनय , चित्रकला, नृत्य , आदिमा रुचि राख्न सक्छन् यसले उनीहरूको जीवन रमाइलो बनाउँछ ।)
१०. बच्चालाई प्लास्टिक प्रयोग नगर्नको लागि सिकाउनुहोस ! तातो खाना र पानी प्लास्टिकमा प्रयोग नगर्नको लागि भन्नुहोस् !
११. भान्सा कोठामा खाना बनाउने समयमा सानातिना काम पानी अर्हाउनुहोस् । यसले सानोतिनो कसरत पनि हुन्छ, जगरिलो बनाउँछ, अनि टिमवर्कको पनि आभाष हुन्छ ।
१२. प्रत्येक बच्चा जन्मदा नै बैज्ञानिक हुन्छन् ! उनिहरु संग धेरै प्रश्न हुन्छन् , यो सबै प्रश्नको जवाफ हामी दिन सक्छौं ! हामी सचेत हुनुपर्छ बच्चाको प्रश्नमा रिसाउनु हुँदैन ! उसको प्रश्नको जवाफ तुरुन्त दिनुहोस् जवाफ् थाहा छैन भने सोधपुछ गरेर दिनुहोस् !
१३. पाँच बर्ष मुनीका बच्चालाई अनुशासनमा राख्ने नाममा चर्को स्वरले कराउने वा पिट्ने गर्नु हुँदैन । तर पाँच वर्ष पछि भने उसलाई अनुसाशन सिकाउनु अति आवश्यक हुन्छ ।
१४. बच्चालाई भर्नाको लागि कुनै सर्वश्रेष्ठ स्कूल खोज्नु भन्दा सबैभन्दा राम्रो स्कूल त्यो हो जहाँ तपाईंको बजेटको लागि उपयुक्त छ । यस्तो अवस्थामा घरमै पनि सहयोग गर्न सकिन्छ । यसैले बढी पैसा तिर्दैमा बच्चाले धेरै जान्छ भन्ने होइन, सरकारी स्कूल पढेकाले पनि टप गरेको उदाहरण धेरै छन् ।
१५. बच्चालाई मोबाइल फ़ोन प्रयोग गर्न नदिनुहोस् । आवश्यक हुँदा आफ्नो निगरानीमा मोबाइल प्रयोग गर्न दिनुहोस् ।
१६. बच्चालाई आफ्नो काममा सहायता गर्नको लागि भन्नुहोस् ! जस्तै खाना बनाउन, सरसफाइ गर्न, सामान व्यवस्थित गरि राख्न सिकाउनुहोस् !
१७. र, सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण चिज हामीले आफ्नो बच्चालाई शिक्षाको साथमा राम्रो संस्कार पनि दिनुपर्छ । ताकी उनीहरू जीवनमा सफल र सहि मानिस बन्न सकुन । हामिले आफ्नो अनुभव को आधारमा आफ्नो सन्तानको जिबनलाई सुन्दर र स्वास्थ्य राख्नलाई बच्चाको मद्दत गर्नुपर्छ ! यदि यो लेख अर्थपूर्ण छ भने कृपया सेयर गर्नुहोस् ।