NLP_AC

Ik voel het aan mijn theewater

Mooie uitdrukking en hij klopt nog half ook. Je lijf weet inderdaad iets eerder dan je hoofd. Alleen heeft dat theewater net zo vaak ongelijk en die keren tel je gewoon niet mee.

De treffers worden verhalen. "Ik wist het meteen toen die man binnenkwam." Die vertel je nog jaren aan tafel.

De missers verdwijnen uit je geheugen. Je hoort niemand opscheppen over de twintig keer dat hij een raar gevoel had bij iemand die achteraf gewoon aardig bleek. Zo werkt je geheugen nu eenmaal.

Dus wat is intuïtie dan wel.

Je brein slaat alles wat je meemaakt op als patronen. Duizenden ervan, zonder dat je er iets van merkt. Komt er iets binnen dat lijkt op eerder, dan is de herkenning er voordat je bewust iets hebt gedacht.

Je krijgt alleen de uitkomst te zien, nooit de berekening. Je maag trekt samen, je schouders gaan omhoog, je stem wordt net iets korter. En omdat de redenering ontbreekt voelt het als weten zonder reden.

Snelheid kost precisie. Het patroon hoeft maar een beetje te lijken en de ketel begint al te ruisen. Soms kookt het water echt en soms zit er een vlieg op het deksel.

En nu de kant waar het wel klopt.

Intuïtie wordt scherp op plekken waar je iets duizenden keren hebt gedaan met directe feedback erachteraan. De kok die ruikt dat de boter net te ver is. De monteur die aan het geluid van de motor hoort dat er iets niet lekker loopt en die binnen tien minuten weet of hij gelijk had.

Daar is je gevoel geoefend, want het kreeg elke keer te horen of het raak was.

Bij een nieuwe samenwerking, een aanname die je doet over een collega of een beslissing waarvan je de gevolgen pas over twee jaar ziet, krijgt je lijf die correctie nooit. Je blijft dan oefenen zonder ooit de uitslag te krijgen.

Intuïtie is daarmee een prima adviseur. Als rechter deugt hij niet.

Welk soort oordeel van jezelf vertrouw je blind terwijl je het eigenlijk nog nooit hebt nagerekend?

AI kan je alles over NLP vertellen behalve wat jij ermee doet.

En dat is minder vervelend dan het klinkt, want kennis over NLP is nooit het probleem geweest. Het staat al jaren in boeken en een boek in de kast doet uit zichzelf helemaal niks.

Vraag een chatbot naar ankeren, dus het koppelen van een prikkel aan een gevoelstoestand zodat je die later terug kunt halen en je krijgt binnen twee seconden een nette uitleg met stappen. Vraag om een oefening en je krijgt er een. Vraag om een betere en je krijgt er nog vijf.

Het is een kookboek dat terugpraat.

Best handig. Alleen staat de pan bij jou op het vuur. Je kunt vragen waarom je saus schift en je krijgt vier verklaringen, terwijl de hitte onder jouw pan door niemand wordt gevoeld behalve door jou.

Koken leer je door een keer een saus te laten schiften met iemand naast je die op tijd zegt dat het vuur l***r moet. Daarna weet je het in je handen.

Nou en toch doet AI hier iets wat ik serieus neem. Wie in 2005 een vraag had over submodaliteiten, dus de eigenschappen van een innerlijk beeld zoals groot of klein, dichtbij of ver weg, moest wachten tot de volgende trainingsdag. Nu kun je om drie uur 's nachts vragen om vijf verschillende uitleggen tot er eentje valt.

Die drempel is weg en dat is helemaal geweldig. Snel even een vraag stellen en direct een antwoord krijgen.

Wat er overblijft is oefenen en dat is precies wat altijd al het minst makkelijke deel was.

Dus wat ik je zou aanraden. Gebruik AI voor de voorbereiding en voor het nakijken en gebruik mensen voor het doen.

Praktisch: voer een echt gesprek, schrijf achteraf drie zinnen op die de ander letterlijk zei en leg die naast het metamodel, waarbij je kijkt wat er is weggelaten, wat er veralgemeniseerd is en wat er is vervormd. Laat AI meekijken op jouw drie zinnen, niet op een voorbeeldzin uit een boek.

Dan werk je met eigen materiaal en krijg je terugkoppeling op wat jij deed.

Het verschil zit erin dat een chatbot je kan vertellen hoe rapport werkt. Of jij het krijgt met de man tegenover je aan tafel, dat merk je pas aan tafel.

Wat heb je de afgelopen maand geoefend zonder eerst nog een uitleg te zoeken?

Heb ik er eigenlijk nog wel zin in?

Je zet de auto stil op de parkeerplaats en blijft nog even zitten. Motor uit, handen nog op het stuur. En dan die gedachte: heb ik hier eigenlijk nog zin in.

Vijf tellen later pak je je tas en loop je naar binnen, want zo'n gedachte komt gewoon ff niet uit op dinsdagochtend.

Die gedachte snel onder het tapijt willen stoppen snap ik wel. Het antwoord kan grote gevolgen hebben en je moet de dag ook nog door.

Alleen is die gedachte blijft in volle glorie onder het tapijt liggen maar met klein stukje wat zichtbaar blijft en dat gaat mateloos irriteren.

Heb ik hier nog wel zin in?

Stel je zelf drie simpele vragen voordat je iets drastisch onderneemt.

Uno. Waar precies verliest het zijn zin.

Niet "op het werk". In welk uur, bij welk soort gesprek, bij welke map die je opent.

Want in de praktijk hoor ik zelden dat een hele week van maandag tot vrijdag zijn zin verliest. Wat mensen noemen zijn een paar terugkerende momenten en die kleuren de rest mee. Daar moet je dus gaan kijken.

Twee. Wat doe je als je er wel zin in hebt.
Zin is een werkwoord dat is dichtgetimmerd tot een ding, alsof het in een pot in de kast staat en die van jou leeg is. Vertaal het terug naar gedrag. Wanneer leunde je voor het laatst naar voren in een overleg en wat gebeurde er toen.

Drie. Hoe ziet dat andere er van binnen uit.
Maak eens een beeld van een gewone werkdag over een jaar in dat andere vak. Niet de goede dag, gewoon een woensdag met regen. Let op wat je lichaam doet terwijl je dat beeld bekijkt, want je maag reageert op een beeld in je hoofd alsof het echt is.

Toepasbaar maken kost een week en een stukje papier in het handschoenenkastje. Elke keer dat die parkeerplaatsgedachte langskomt schrijf je het tijdstip op en wat je net had gedaan. Zeven dagen later heb je een lijstje.

Ik beloof je niet dat er dan een besluit uit rolt. Ik weet wel dat het verschil uitmaakt of je je hele carrière weegt of twee dinsdagen.

In welk deel van je werk raak je het kwijt en welk deel doe je nog steeds met aandacht?

Je zegt ja tegen iets waarvan je de afloop nog niet kunt zien en je maag draait zich om.

Vertrouwen voelt als iets wat je hebt, tot je merkt dat je het doet.

Want zo praten we erover. Alsof het in een pot in de kast staat en bij jou is hij net leeg, terwijl die ander er nog een voorraadje van heeft.

Ga zelf maar na wat je deze maand hebt gedaan zonder de uitkomst te kunnen overzien.

Je stapte bij iemand in de auto en keek uit het zijraam in plaats van naar de weg. Je stuurde een bericht zonder het drie keer over te lezen. Je zei aan tafel dat het goed zou komen terwijl niemand dat kon weten.

Dat is het. Vertrouwen is een handeling die je ergens al uitvoert. En het idee dat je er eerst genoeg van moet opbouwen voordat je iets aandurft, daar geloof ik niets van, want zolang je wacht tot je maag stil ligt gebeurt er niks.

En de vraag wordt dan interessant hoe je het daar precies doet. Waar je aandacht zit, wat je ademhaling doet, wat je tegen jezelf zegt terwijl je het nog niet zeker weet.

Meestal zit het verschil in het filmpje dat je vooraf maakt. Want je maakt er een, dat doet iedereen. In NLP heten de eigenschappen van dat innerlijke beeld submodaliteiten, dus hoe groot het is, hoe dichtbij, in kleur of in grijs, met geluid of zonder.

Zet het beeld van wat er mis kan gaan groot en pal voor je neus en je lijf reageert daarop. Je maag hoort niet het verschil tussen een echte auto en een auto in je hoofd.

Dus twee dingen die je deze week kunt doen.

Eerst dit en doe het vanavond nog met pen en papier: verzamel bewijs. Schrijf drie situaties op van de afgelopen maand waarin je iets deed zonder te weten hoe het zou aflopen en het ging prima. Niet als opsteker, gewoon als inventarisatie van wat je blijkbaar kunt.

Het tweede punt: pak dat filmpje van waar je nu tegenop ziet en schuif het beeld eens een paar meter naar achteren. Maak het kleiner. Kijk wat er in je lichaam verandert.

Ik beloof je niet dat het dan weg is. Ik weet wel dat mensen vaak iets anders voelen bij een beeld dat op tien meter afstand hangt dan bij eentje dat tegen hun gezicht aan plakt.

Kijk zelf maar wat het bij jou doet.

Waarom de NLP Academie geen app heeft. Ja joh, die hebben we wel alleen het werkte voor geen centimeter.

Er was niks kapot. Alles deed wat het moest doen en toch kwam ik nergens.

Want we hebben al bijna tweeënhalf jaar een eigen app. Alleen intern, alleen voor ons en hij wisselde steeds van onderwerp. De ene periode ging hij over het ene stuk, de periode daarna over iets anders.

Het is zoals die lade in de keuken waar alles in ligt. De appelsnijder, twee flessenopeners, een klemmetje, dat ding waarvan niemand meer weet waarvoor het ooit is gekocht.

Elk voorwerp is op zich handig. En toch staat er iemand te vloeken omdat hij de kaasschaaf niet kan vinden.

Onze app was die lade. Nuttige dingen, netjes naast elkaar, geen richting.

En toen viel het kwartje dat het niet over de app ging.

Want zo wordt NLP meestal aangeboden. Een ankertje hier, iets met taal daar, een oefening die je één keer doet in een zaal en daarna nooit meer. Losse trucjes in een lade. En dan is iedereen verbaasd dat er in een echt gesprek, met een echte klant of je eigen kind aan tafel, niets van terugkomt.

Ik snap het wel. Losse stukjes zijn makkelijker te maken en makkelijker te verkopen. Ik heb er zelf tweeënhalf jaar aan meegewerkt zonder het te zien.

Dus toen iemand me laatst vroeg waarom de NLP Academie geen eigen app heeft, was het antwoord eigenlijk: die hebben we en hij moest eerst één ding gaan worden voordat ik hem aan iemand durfde te laten zien.

We zitten nu in de laatste fase van UNLOOP. Wat het precies is vertel ik nog niet, deels omdat het nog net niet helemaal klaar is en deels omdat ik het liever laat zien dan uitleg. Het is different. En het gaat over NLP zoals het volgens mij echt hoort te werken, doorlopend in plaats van per losse truc.

Meer heb ik er nu niet over te zeggen. Behalve dan dat ik de lade heb leeggegooid.

Welke NLP-techniek ligt bij jou ergens in die lade en komt er eigenlijk nooit meer uit?

Wat je begint, dat maak je ook af.

Die zin komt bij de meeste mensen niet uit een boek. Die komt van de keukentafel, met een bord waar nog iets op lag dat je eigenlijk niet lustte.

En je at door. Want opstaan met een half bord erop was geen optie en er hing iets in de lucht waarvan je aanvoelde dat je het beter niet moest opzoeken.

Dus je leerde doorbijten. En het werkte ook, want het leverde rust op aan tafel, een tevreden blik, misschien een toetje. Dat is nogal wat voor een kind van zes.

Dertig jaar later zit je in een baan waar je al twee jaar klaar mee bent. Of in een relatie waarin het gesprek al een tijd niet meer over de toekomst gaat. En je gaat door.

Doorzetten is voor de meeste mensen een gewoonte met een lange geschiedenis. Je besluit het niet elke ochtend opnieuw, je doet het gewoon, zoals je je jas aan de linkerhaak hangt omdat dat altijd zo was.

Luister eens naar de toon waarin dat in je hoofd klinkt. Klinkt het als jou? Of klinkt het als iemand die het goed met je bedoelde en het zelf ook zo had meegekregen?

In NLP werken we vanuit de aanname dat elk gedrag ergens ooit nuttig is geweest. Dus doorzetten hoeft er niet uit. Het mag alleen een keuze worden in plaats van een reflex.

En dan wordt de vraag interessant: waaraan zou jij merken dat iets klaar is? Wat zie je, wat klinkt er, wat voel je dan?

Kun je daar geen antwoord op geven, dan is de kans groot dat je zit te wachten tot iemand anders het bord weghaalt.

Dat gaat niet gebeuren.

"Ik heb geen geduld." Die zin klinkt alsof je in de voorraadkast hebt gekeken en de pot leeg was.

Alleen staat geduld nergens in een pot. Er is geen schap in de supermarkt waar je het even per kilo kunt kopen.

Een van de NLP vooronderstellingen zegt :"Je hebt alle hulpbronnen al in huis" . Die zin wordt meestal gelezen als een aardig bedoelde opsteker, als een soort vergoelijking als je weer eens zegt "Ik heb gewoon geen zelfvertrouwen"

Maar het is gewoon een feitelijke constatering.

Want kijk eens waar dat geduld wel opduikt. Ga zelf maar na waar jij het wel deed. Een half uur een kettinkje uit de knoop peuteren, of voor de derde keer hetzelfde uitleggen aan een kind met dezelfde rustige stem als de eerste keer.

Dus het gedrag is er. Het staat alleen in de verkeerde kamer.

En dan dit. Geduld, moed en rust zijn woorden die zich gedragen als bezit, iets wat je hebt of niet hebt.

In NLP heet dat een nominalisatie, een werkwoord dat is dichtgetimmerd tot zelfstandig naamwoord. Je krijgt het weer in beweging door het terug te vertalen naar wie wat doet.

Dus: wie is er geduldig, met wie, waar, waarmee en tot wanneer. Zodra je die zin probeert af te maken merk je dat het antwoord per situatie verschilt.

"Ik heb geen geduld" wordt dan bijvoorbeeld "ik word ongeduldig zodra iemand in een overleg voor de derde keer hetzelfde punt maakt terwijl ik mijn antwoord al klaar heb liggen".

Het eerste laat zich nergens aanpakken. Het tweede gebeurt op dinsdagochtend om kwart over tien, in een kamer, met mensen die je bij naam kent. Daar kun je iets mee.

En dan wordt de vraag interessant hoe je het bij dat kettinkje eigenlijk doet. Wat je ademhaling doet, waar je aandacht zit, wat je tegen jezelf zegt terwijl het nog niet lukt.

Dat is precies wat die vooronderstelling bedoelt. Je hoeft niets bij te kopen, je moet het verhuizen.

Een oefening voor deze week: schrijf één zin op die begint met "ik ben nou eenmaal niet zo..." en zoek er dan één plek bij waar je het vorige maand wel deed. Ik weet zeker dat je zo iets kunt vinden.

Waar ben jij geduldig zonder dat het je moeite kost?

Ik was vroeger heel goed in beginnen. Stoppen leerde ik pas veel later.

Ik had elk jaar wel een nieuw plan. Een nieuw ritme, een nieuw schrift, een nieuwe indeling van mijn week. Wat ik nooit deed was iets afsluiten.

Dus stapelde het. Het oude plan liep op de achtergrond nog door, half en op de automatische piloot en daar kwam het nieuwe bovenop.

Je kunt je voorstellen hoe dat gaat op een kookplaat met vier pitten. Er staan al vier pannen op laag vuur. Niets kookt en niets gaat eraf.

Dan bedenk je iets nieuws en je zet een vijfde pan erbij. Er is geen pit vrij, dus hij staat ernaast te wachten tot er ruimte komt.

Drie weken later sta je in dezelfde keuken met dezelfde vier pannen die nog steeds niet koken. Het nieuwe hoofdstuk blijkt het oude hoofdstuk met een pan erbij.

Een begin krijgt pas ruimte als er ergens iets ophoudt.

Wat mij jarenlang in de weg zat, was dat beginnen aanvoelt als winst en stoppen als toegeven dat iets niet is geworden wat ik ervan hoopte. Beginnen mag je aankondigen. Stoppen betekent opruimen en opruimen is werk met koude restjes.

In NLP komen we veel van dit soort taalpatronen tegen. "Ik ga een nieuw hoofdstuk beginnen" klinkt als een besluit, alleen staat er niet wie wat afsluit. Er is iets weggelaten en juist dat weggelaten stuk is het werk.

Een concrete oefening die je deze week kunt doen is opschrijven wat er bij jou nog aan staat. Een project dat je stil hebt laten sterven zonder het ergens te melden, een gewoonte die je even pauzeerde en nooit weer oppakte, een voornemen van vorig jaar dat nog steeds meeverhuist naar elke nieuwe lijst.

En zet er dan één echt af. Met een datum en een zin waarin je hardop zegt dat het klaar is.

Bij mij stonden er meer pannen op laag vuur dan ik in de gaten had. De afwas bleek minder erg dan hij jaren had aangevoeld.

Stoppen moet je uitleggen en volhouden niet. Dat verschil alleen al kan je jaren aan de gang houden.

Doorzetten laat zich tellen. Hoeveel jaar je het al doet, hoeveel keer je toch weer bent opgestaan, hoeveel mensen je niet hebt laten zitten. Dat is geweldig materiaal voor een verjaardag en voor een sollicitatiegesprek.

De prijs van stoppen staat meteen op tafel. Je zegt hardop dat het voorbij is, je inkomen verandert, je titel klopt niet meer en de eerste vraag die je krijgt is wat je nu dan gaat doen. Of elke keer de opmerking :"Het ging zeker niet goed".

De prijs van doorgaan komt in termijnen. Aandacht die ergens anders had kunnen liggen, energie die er 's avonds niet meer is en jaren die voorbijgaan terwijl je wacht tot het vanzelf beter wordt.

Het lijkt op een auto die elk jaar net door de keuring komt. Eerst de uitlaat, dan de remmen, dan iets aan de koppeling en elke afzonderlijke beslissing is verstandig te verdedigen. Pas als je alle bonnetjes naast elkaar legt zie je dat je al twee jaar onderhoudt wat je eigenlijk niet meer wil rijden.

En dan dit. Doorzettingsvermogen is een woord dat zich gedraagt als bezit, iets wat je hebt of niet hebt. In NLP heet dat een nominalisatie, een werkwoord dat is dichtgetimmerd tot zelfstandig naamwoord en je krijgt het weer in beweging door het terug te vertalen.

Dus: wie zet wat door, waarheen en tot wanneer. Zodra je die zin probeert af te maken merk je of er nog een richting achter zit of alleen nog gewoonte.

Soms is doorgaan precies goed en ik vind volhouden oprecht iets waard, alleen wel zolang het een keuze blijft die je aan jezelf kunt uitleggen. Het verschil zit in de vraag of je het nog kiest of alleen nog uitvoert omdat stoppen zich moeilijker laat uitleggen aan de mensen om je heen.

Wat voor mij werkt, is vooraf opschrijven waaraan je zou merken dat het klaar is. Een datum, een grens, iets wat je aan de keukentafel kunt navertellen zonder er drie alinea's bij nodig te hebben.

Zolang dat criterium ontbreekt is volhouden gratis en stoppen duur en dat is een rekensom die zichzelf vaak wint.

Wanneer heb jij voor het laatst hardop gezegd tot wanneer je iets zou doen?

Vraag je je weleens af waarom het samenzijn met iemand telkens vastloopt zodra de verliefdheid eraf is?

In het begin lees je de ander als een gebruiksaanwijzing. Je let op wat hij leuk vindt, wanneer ze stil wordt, welk woord net verkeerd valt. Je vraagt door en je past je aan en dat kost je geen enkele moeite, want je wilt het gewoon weten.

En dan wordt het gewoon. De gebruiksaanwijzing gaat de la in, tussen de bon van de wasmachine en het boekje van de afzuigkap. Je gaat ervan uit dat je hem uit je hoofd kent.

Wat er dan gebeurt is dat je terugvalt op je eigen handleiding. Jij weet hoe jij bedoeld bent, dus je verwacht dat de ander die leest. En de ander doet op precies hetzelfde moment precies hetzelfde.

Twee mensen die allebei hun eigen handleiding voorlezen en zich verbazen dat het apparaat het niet doet.

In NLP heet dat het model van de wereld. Dat is de verzameling ervaringen, aannames en betekenissen waarmee iemand kijkt. Twee mensen maken hetzelfde mee en maken er iets totaal anders van en allebei hebben ze het idee dat hun versie de gewone is.

Je hoort het terug in de taal zodra het pijn begint te doen.

Je doet ook nooit eens iets uit jezelf. Je luistert niet. Zo ben jij nou eenmaal.

Dat zijn generalisaties, één keer iets meemaken en er een altijd van maken. In het metamodel gaat het om die drie dingen: weglaten, generaliseren en vervormen. Je laat weg wanneer het wel goed ging, je maakt er een regel van en je vult in wat de ander bedoelde.

En hier zit wat mij betreft de kern. Wat slijt is niet de liefde, het is de aandacht voor de gebruiksaanwijzing van de ander. Die aandacht was er in het begin volop, alleen kwam hij toen gratis mee met de verliefdheid.

Daarna moet je hem zelf organiseren. Dat is minder romantisch en het werkt wel.

Eerlijk gezegd valt dat in de praktijk best mee qua werk. Vragen wat er precies gebeurde in plaats van waarom iemand zo doet. Vragen wat iets voor de ander betekende, want dat is bijna nooit wat het voor jou betekende.

Wanneer heb jij voor het laatst iets nieuws ontdekt over hoe je partner in elkaar zit?