Arewa Discuss

Shugaban Ƙasa, Bola Ahmed Tinubu, a jawabinsa na Ranar Dimokuraɗiyya ta 12 ga Yuni, ya amince cewa Najeriya na fuskantar ƙalubalen tsaro, yana mai cewa:

“Dimokuraɗiyya ba za ta yiwu ba idan babu tsaro.”

Shugaban ya ambaci hare-hare da sace-sacen mutane da s**a faru a sassa daban-daban na ƙasar nan, ciki har da sace ɗalibai a jihohin Oyo da Borno, tare da alƙawarin ƙara ƙaimi wajen yaƙi da ta’addanci, ’yan bindiga, masu garkuwa da mutane da sauran barazanar tsaro.

Ya ce gwamnatinsa ta ɗauki sama da jami’an ’yan sanda 50,000 aiki tare da ƙarfafa ayyukan rundunonin tsaro domin inganta tsaro a faɗin ƙasar.

Dangane da tattalin arziki kuwa, Tinubu ya kare sauye-sauyen tattalin arzikin da gwamnatinsa ke aiwatarwa duk da wahalhalun da ’yan Najeriya ke fuskanta.

Ya ce waɗannan matakai suna da muhimmanci wajen farfaɗo da tattalin arziki, ƙarfafa kuɗaɗen gwamnati, jawo masu zuba jari da kuma shimfiɗa tubalin ci gaba mai ɗorewa.

Shugaban ya jaddada cewa sauye-sauyen sun fara haifar da sak**ako mai kyau, tare da tabbatar da cewa gwamnatinsa za ta ci gaba da aiwatar da su yayin da take neman hanyoyin rage raɗaɗin da jama’a ke ciki.

Tinubu ya yi kira ga ’yan Najeriya da su ci gaba da nuna haƙuri da haɗin kai, yana mai cewa ingantaccen tsaro da ci gaba da gyaran tattalin arziki su ne ginshiƙan ci gaban ƙasa da dorewar dimokuraɗiyya.

Shugaban Ƙasa, Bola Ahmed Tinubu, ya bai wa ’yan Najeriya 34, waɗanda s**a haɗa da masu rai da kuma waɗanda s**a rasu, lambobin yabo na ƙasa.

Shugaba Tinubu ya ce:
“Sun sha tsangwama, sun jure wulaƙanci, gudun hijira, ɗaurin kurkuku, har ma da zaman kaɗaici a kurkuku, domin tabbatar da cewa dimokuraɗiyya ta samu gindin zama a Najeriya.”

Mutanen da aka karrama sun haɗa da:

Barrister Ayoka Lawani
Tunde Fagbenle
Oladele Alake
Olatunji Bello
Louis Odion
Segun Babatope
Sam Omatseye
Sir Ademola Osinubi
Bola Bolawole
Lade Bonuola
Femi Kusa
Debo Adeniran
Chief Ayo Opadokun
Chief Ralph Obiora
Ose Osayande
Barrister Osa Director
Farfesa Sylvester Odion-Akhaine
Dr. Arthur Nwankwo (marigayi)
Dr. Osagie Obayuwana
Dr. Joe Okei-Odumakin
Barrister Titus Mann
Joe Igbokwe
Richard Akinnola
Ben Charles-Obi (marigayi)
George Mbah
Dr. Niran Malaolu
Manjo Janar Ishola Williams (mai ritaya)
Femi Aborisade
Jenkins Alumona
Gbemiga Ogunleye
Muyiwa Adekeye
Babajide Kolade-Otitoju
Ike Okonta

Shugaban ya bayyana cewa an karrama su ne saboda rawar da s**a taka wajen fafutukar tabbatar da dimokuraɗiyya da kare haƙƙin jama'a a Najeriya.

Shout out to my newest followers! Excited to have you onboard! Comr Alhassan Aliyu Konkiyel, Aliyu Muhammed, Ibrahimm Dankaka Daurawa, Kwankwasiyya Ammana Hamza Gombe, Isiaka H Turaki, Abdulrazak Kabir, Mukhtar M K Love, Faisal Yusuf Adam, Najmuddeen Garba Dass, Sadeeq Abdullahi, SA Gweni

Tsohon Kwamishinan Yaɗa Labarai na Jihar Kano kuma jigo a jam’iyyar APC, Dawisu, ya soki mai sharhi kan al’amuran jama’a Abiodun bisa kalamansa da ya ce “ana iya zana madaidaiciyar layi daga almajiranci zuwa ta’addanci da fashin daji,” yana mai cewa wannan furuci babban kuskuren fahimta ne da kuma yin hukunci gaba ɗaya ba tare da la’akari da gaskiyar lamarin ba.

A martaninsa, Dawisu ya tambayi ko da irin wannan tunanin za a iya cewa almajiranci ne ke haddasa damfara, fashi da makami, garkuwa da mutane, ƙungiyoyin asiri ko kuma sauran laifuffukan da ake samu a Kudancin Najeriya.

Ya bayyana cewa haɗa duk almajirai da ‘yan ta’adda ko ‘yan fashin daji alama ce ta rashin fahimtar ainihin matsalolin tsaron da Najeriya ke fuskanta.
Dawisu ya ce tsarin almajiranci na asali ba a ƙirƙire shi domin samar da masu aikata laifi ba. Ya kawo misalin mahaifinsa wanda ya yi almajiranci a Hardawa da ke Jihar Bauchi sama da shekaru 90 da s**a gabata, inda ya haddace Alkur’ani mai girma baki ɗaya.

Haka kuma ya tuna da wani almajiri da ya taɓa taimaka masa da ayyukan gida, wanda daga baya ya koma Kaduna ya samu halalcin sana’a har ya zama ɗan kasuwa mai nasara.

A cewarsa, waɗannan misalai sun nuna cewa almajiranci ba ya nufin mutum zai zama mai laifi kai tsaye, duk da cewa ya amince cewa tsarin almajiranci na yanzu na buƙatar gagarumin gyara.

Game da ƙungiyoyin ta’addanci irin su Boko Haram da Lakurawa, Dawisu ya ce akidu ne ke jan hankalin mambobinsu, kuma suna ɗaukar mutane daga fannoni daban-daban na rayuwa, ciki har da masu digiri, ƙwararru, malamai da kuma waɗanda ba su da ilimin boko.

Ya kuma bayyana cewa fashin daji wata matsala ce ta daban wadda galibi ke da alaƙa da neman kuɗi ta hanyar garkuwa da mutane domin karɓar kuɗin fansa, satar shanu, karɓar haraji ba bisa ƙa’ida ba da kuma mamaye yankuna. Ya ce tsarin su da hanyoyin ɗaukar mambobi sun bambanta da na ƙungiyoyin masu akidar ta’addanci.

Dawisu ya kammala da cewa matsalar tsaro a Najeriya tana da tushe da yawa, ciki har da talauci, rashawa, gazawar shugabanci, rashin aikin yi, rikice-rikicen al’umma, iyakoki marasa tsaro, tattalin arzikin laifuffuka da kuma tsattsauran ra’ayi.

Saboda haka, ya ce ɗora laifin matsalar tsaro gaba ɗaya a kan almajiranci kuskure ne da kuma sauƙaƙe wata matsala mai sarkakiya.

“Manyan matsaloli suna buƙatar tattaunawa mai zurfi da fahimta, ba hukunci da zato ko son zuciya ba,” in ji Dawisu.

Sanata Adams Oshiomhole ya buƙaci a k**a tsohon Babban Daraktan Kamfanin Mai na Ƙasa (NNPCL), Mele Kyari, domin ya bayyana gaban Majalisar Dattawa ya yi bayani kan zargin gibin kuɗaɗe da ya kai kusan Naira tiriliyan 210 a cikin asusun kamfanin tsakanin shekarun 2017 zuwa 2023.

Buƙatar ta fito ne a zaman Kwamitin Kula da Asusun Jama’a na Majalisar Dattawa, wanda ke binciken rahoton Babban Mai Binciken Kuɗaɗen Gwamnatin Tarayya kan wasu tambayoyi da aka taso dangane da kuɗaɗen NNPCL.

Oshiomhole ya nuna rashin jin daɗinsa kan yadda Mele Kyari ya kasa amsa gayyatar kwamitin sau da dama, yana mai cewa babu wanda ya fi ƙasar Najeriya ƙarfin doka.

Ya ce:
“Wasu suna ganin sun fi Najeriya ƙarfi. Doka ba ta k**ata ta yi aiki ne kawai ga marasa ƙarfi ba, dole ne ta yi aiki ga kowa.”

A yayin zaman, wasu sanatoci sun bayyana cewa an sanar da su Kyari yana ƙasar Jamus domin jinya. Sai dai hakan bai hana wasu mambobin kwamitin dagewa cewa dole ne ya bayyana domin ya amsa tambayoyin da ake yi masa ba.

Daga ƙarshe, kwamitin ya yanke shawarar neman a k**a Mele Kyari tare da tilasta masa bayyana a gabansa domin amsa tambayoyi kan zargin da ake bincike.

Sai dai tsohon Babban Jami’in Kuɗi na NNPCL, Umar Ajiya, ya musanta cewa an ɓatar da Naira tiriliyan 210.

Ya bayyana cewa jimillar kuɗaɗen da kamfanin ya samu a lokacin da ake magana a kai kusan Naira tiriliyan 54.5 ne kawai, yana mai cewa ba zai yiwu a ce an rasa tiriliyan 210 ba.

Ya kuma buƙaci a gudanar da cikakken bincike domin gano gaskiyar lamarin.
Binciken dai na ci gaba, yayin da Majalisar Dattawa ke neman karin bayani kan rahotannin kuɗaɗe da aka gabatar game da NNPCL.

Lokacin da Sir Ahmadu Bello ya zama Firimiya na Arewacin Najeriya a shekarar 1954, ya tarar da Arewa na fama da babban ƙalubale a fannin ilimi.

A wancan lokaci, Arewa tana baya idan aka kwatanta da sauran yankunan ƙasar wajen ilimin zamani. Malamai, likitoci, injiniyoyi, lauyoyi da ma'aikatan gwamnati masu ilimi sun yi ƙaranci sosai.

Ahmadu Bello ya fahimci cewa idan ba a inganta ilimi ba, Arewa za ta yi wahala ta yi gogayya da sauran yankuna a fannin siyasa, tattalin arziki da ci gaban al'umma bayan samun 'yancin kai.

Saboda haka, ya sanya ilimi a gaba cikin manufofin gwamnatinsa.

Maimakon ya mayar da hankali ga siyasa kaɗai, Sardauna ya ɗauki ilimi a matsayin makamin canza rayuwar al'umma. Gwamnatinsa ta faɗaɗa makarantun firamare da sakandare a sassa daban-daban na Arewa, tare da kafa da bunƙasa kwalejojin horas da malamai.

Manufarsa ba kawai gina makarantu ba ce, har ma da samar da malamai da za su koyar da dubban yara a nan gaba.

Daya daga cikin manyan nasarorin gwamnatinsa shi ne shirin bayar da tallafin karatu. Dubban matasa daga Arewa sun samu damar yin karatu a Najeriya da kuma ƙasashen waje ta hanyar tallafin gwamnati.

Da yawa daga cikinsu sun zama likitoci, injiniyoyi, malamai, alkalai, manyan ma'aikatan gwamnati da shugabanni da s**a taka muhimmiyar rawa wajen ci gaban Arewa.

Ahmadu Bello ya kuma fahimci muhimmancin haɗa ilimin addini da na zamani. Maimakon watsi da tsarin karatun Alƙur'ani, gwamnatinsa ta ƙarfafa gyare-gyaren da s**a haɗa darussan Turanci, lissafi da kimiyya cikin tsarin ilimin addini.

Wannan ya taimaka wajen rage tazara tsakanin ilimin addini da ilimin zamani.

Babbar alamar hangen nesansa a fannin ilimi ita ce kafa Jami'ar Ahmadu Bello da ke Zariya a shekarar 1962. A lokacin, jami'ar ba wurin karatu kawai ba ce.

An kafa ta ne domin samar da ƙwararrun ma'aikata da masana da za su taimaka wajen bunƙasa Arewa.
Daga baya jami'ar ta zama daya daga cikin manyan jami'o'i mafi girma kuma mafi tasiri a Afirka.

Ilimi kuwa wani ɓangare ne kawai na babban shirin ci gaba da Sardauna ya tsara. Ya yi imanin cewa makarantu kaɗai ba za su wadatar ba idan babu cibiyoyi masu ƙarfi da za su ba masu ilimi damar amfani da iliminsu.

Wannan ne ya sa aka bunƙasa cibiyoyi k**ar Northern Nigeria Development Corporation (NNDC), Bank of the North da New Nigerian Newspapers.
Waɗannan cibiyoyi sun taimaka wajen ƙarfafa tattalin arziki da samar da ayyukan yi ga mutanen Arewa.

Ba kowa ne ya amince da dukkan manufofinsa ba. Wasu na ganin cewa wasu daga cikin shirye-shiryensa sun taimaka wajen tabbatar da cewa 'yan Arewa sun samu ƙarin wakilci a ma'aikatun gwamnati da cibiyoyin gwamnati. Amma masu goyon bayansa suna ganin hakan ya zama dole saboda Arewa tana da gibi a fannin ilimi a lokacin.

Fiye da shekaru sittin bayan rasuwarsa, har yanzu ana ganin tasirin jarin da Ahmadu Bello ya zuba a ilimi a sassa daban-daban na Arewa. Makarantu, jami'o'i da dubban ƙwararrun ma'aikata da s**a fito daga Arewa sun samo asali ne daga manufofin da aka kafa a zamaninsa.

A wurin masana tarihi da dama, babbar gadon da Ahmadu Bello ya bari ba muk**an da ya riƙe ba ne ko ƙarfin siyasar da yake da shi. Babbar gadonsa ita ce hangen nesan da ya yi wajen amfani da ilimi da gina cibiyoyi domin shirya makomar al'ummomin Arewa.

A taƙaice, Ahmadu Bello bai gina makarantu kawai ba — ya taimaka wajen gina tubalin Arewar da muke gani a yau.

Mutane da yawa sun san Sir Ahmadu Bello a matsayin Sardaunan Sakkwato kuma jagoran Arewacin Najeriya.

Amma ba kowa ne ya san cewa yana da damar zama Firayim Ministan Najeriya bayan zaɓen 1959 ba.

A lokacin da ƙarfinsa na siyasa ya yi yawa, Ahmadu Bello ya ƙi zuwa Legas domin jagorantar gwamnatin tarayya.

Maimakon haka, ya zauna a Kaduna yana ci gaba da jagorantar Arewacin Najeriya, sannan ya zaɓi Abubakar Tafawa Balewa ya zama Firayim Ministan ƙasar.

Masu goyon bayansa suna cewa ya yi hakan ne saboda ya fi son ya ci gaba da kula da ci gaban Arewa.

Amma wasu suna ganin cewa wannan shawara tasa ta ƙara ƙarfafa siyasar yankuna a Najeriya.

Har yanzu, bayan shekaru sama da 60, mutane na ci gaba da muhawara kan ko Ahmadu Bello ya yi abin da ya fi dacewa ko kuma ya rasa damar da za ta iya canza tarihin Najeriya.

Abu ɗaya dai a bayyane yake: da Ahmadu Bello ya karɓi wannan muƙami, watakila tarihin Najeriya zai kasance daban da yadda muka sani a yau.

Rahotanni sun nuna cewa an samu takaddama mai zafi tsakanin Sanata Tony Nwoye da Sanata Nwebonyi kan rashin bayyanar tsohon shugaban NNPCL, Mele Kyari, a gaban kwamitin Majalisar Dattawa.

An ce rikicin ya ɓarke ne yayin zaman kwamitin, inda bangarorin biyu s**a musanta juna kan matakin da ya k**ata a dauka bayan Kyari bai halarci zaman da aka gayyace shi ba.

Takaddamar ta haifar da ɗan tashin hankali a cikin kwamitin, yayin da sauran ‘yan majalisa ke ƙoƙarin kwantar da lamarin domin ci gaba da aikin majalisar.

Lamarin ya sake jaddada irin yadda batutuwan sa ido da bincike ke haifar da muhawara mai zafi a Majalisar Dattawa.

Majalisar Wakilai ta Najeriya na shirin kada kuri’a cikin kasa da awanni 24 kan kudurin kafa ‘yan sandan jihohi (State Police) da sauran muhimman kudurorin gyaran kundin tsarin mulki.

Mataimakin Shugaban Majalisar kuma Shugaban Kwamitin Bitar Kundin Tsarin Mulki, Benjamin Kalu, ne ya bayyana haka yayin ganawa da manema labarai a Abuja tare da shugabannin majalisar daga shiyyoyi da jihohi.

Kalu ya bayyana kwarin gwiwa cewa kudurin kafa ‘yan sandan jihohi da aka dade ana muhawara a kai zai samu amincewar ‘yan majalisa, yana mai cewa hakan zai taimaka wajen inganta tsaro a fadin kasar.

Ya ce duk da cewa bangaren zartaswa ne ke da babban alhakin kare rayuka da dukiyoyi, majalisa ma na da rawar da ya k**ata ta taka wajen samar da dokoki da za su magance kalubalen tsaro.

A cewarsa, kwamitin gyaran kundin tsarin mulki ya yi aiki sosai kan gyare-gyare da nufin samar da tsarin doka da zai ba jihohi damar kafa rundunar ‘yan sanda, yana mai cewa tsarin da ake da shi na tsakiya bai isa ba wajen tunkarar matsalolin tsaro da ke karuwa a fadin kasar.

Ya kuma ce manyan masu ruwa da tsaki ciki har da Sufeto Janar na ‘Yan Sanda, gwamnoni da bangaren zartaswa sun nuna goyon baya ga kudurin.

Kalu ya kara da cewa idan majalisar tarayya ta amince, za a tura kudurin zuwa majalisun jihohi sannan daga bisani ga Shugaban Ƙasa, Bola Tinubu, domin sanya hannu.

Ya kuma yi kira ga ‘yan majalisa da ke kan aikin sa ido a sassa daban-daban su dawo Abuja domin kada kuri’ar, yana mai cewa matsalar tsaro ta kai matakin gaggawa.