Caruana Roderick

One should consider the following

Bongu, jekk ma niddefendux dak li nemmnu fih, irridu nistaqsu x’sens għandha l-eżistenza tagħna. Meta naraw inġustizzja, huwa d-dmir tagħna li nitkellmu, għax ma nistgħux nibqgħu passivi fil-waqt li l-ħażen jinfirex.

There are crooks everywhere you look now. The situation is desperate.

Some people, after knowingly doing wrong, will lie and even compel their children to lie for them. This shows a deep lack of integrity and a troubling disrespect for their children’s values. By prioritizing self-interest, they risk damaging their children’s sense of right and wrong.

F'dinja minsuġa mill-ħolm u l-immaġinazzjoni, fejn xejn ma kien marbut mar-realtà, kien jeżisti post li ebda mappa ma setgħet tfassal, miraġġ magħmul mill-qiegħ il-moħħ. F’dan id-deżert stramb u surreali mexa raġel waħdu, mitluf u ddisprat, bla ilma, ixxekkel taħt it-toqol tal-vjaġġ tiegħu. Kien ilu miexi għal ġranet sħaħ, is-saħħa tiegħu kienet qed tonqos ma’ kull pass, griżmejh imnixxfin u l-vista imċajpra. Kien qed jaħseb; ‘Forsi nagħlaq għajnejja, ħalli x-xemx tagħmel il-bqija’.

Iżda hekk kif beda jċedi, dehret xi ħaġa fil-bogħod—forma żgħira u tteptep li donna kienet tidher qisha bandiera. Kienet font ta’ tama jew sempliċiment miraġġ? Kien donnu biżżejjed biex titqanqal il-ħajja f’riġlejh. U allura kompla, pass pass, sakemm il-forma ta' kastell antik dehret quddiemu. Iżda dan ma kienx kastell ordinarju—deher stramb, bħal xi ħaġa minn video game antika ta' żgħożitu. Il-ħitan kienu għoljin, u l-kastell kellu b***a bibien, uħud iwasslu 'l fuq, fuq slielem, oħrajn jinżlu bit-taraġ, u aktar u aktar imqiegħda sempliċiment fil-livell tal-art. F’dik is-sħana u xemx tiżreġ tad-deżert, bħal donnu l-kastell beda jsejjaħlu.

Hekk kif eżita, ħaseb; ‘Dan huwa kollu veru jew sempliċiment logħba ta’moħħi? Imma ma kellu xejn x’jitlef, għalhekk għażel l-eqreb bieb u daħal.

Ġewwa, il-passaġġ kien mudlam, kurutur twil jiġġebbed fid-dellijiet. Huwa ħa ftit passi kawti, passi li ħolqu eku sproporzjonat, u mbagħad ra xi ħaġa tleqq ħdejn saqajh. Niżel għarkubbtejh u ġabar munita ċkejkna tad-deheb, bilkemm akbar minn buttuna. Fit-truf tagħha, kien hemm il-linji, u ż-żewġ uċuħ kienu differenti minn xulxin. Meta daħħalha fil-but, kompla miexi fil-kuritur . Il-ħitan bi frak ta’ mirja miksura, li jirriflettuh min-naħa għall-oħra, qasmu x-xbieha tiegħu bħal ħolma miksura. Il-mirja tbiddlu fi skrins, u bdew juru l-ħajja b’xeni mill-passat tiegħu: memorji tat-tfulija, suċċessi u fallimenti, mumenti ta’ ferħ u dispjaċir. Il-kurutur ħareġ ħajtu f biċiet żgħar, kull skrin iġib miegħu ċertu memorji, kull pass iħossu bħal vjaġġ fiż-żmien.

Fl-aħħar, ra xaqq ta’ dawl tax-xemx u ħass daqqa ta’ solliev mhux mistennija. Hekk kif ħareġ 'il quddiem, ħareġ fid-dawl qawwi tad-deżert, ħass ferħ tant pur li fakkru fit-tfulija. Imma mbagħad ħares' il fuq, induna li kien lura fid-daħla tal-kastell, jiffaċċja l-istess bibien li ħawwduh. Biss issa, ra għadam mifrux mal-art, tfakkiriet qawwijin ta’ dawk li kienu daħlu hawn u qatt ma reġgħu lura.

Kien determinat u qal lilu nnifsu; ‘Għandu jkun hemm bieb mingħajr għadam biex nidħol u noħroġ’. Innota tieqa żgħira fuq naħa waħda, mingħajr għadam fil-qrib. Tela’ sellum, imbotta triqtu minn ġo fiha. U għal darb’oħra, sab ruħu f’kurutur mudlam, iltaqa’ ma’ mirja u moniters, kull wieħed juri xeni minn ħajtu. . Imma bħal qabel, fl-art tal-kurutur sab munita oħra żgħira tad-deheb, identika għal tal-ewwel. Daħħalha fil-but, ħass il-piż frisk tagħhau, u mexa 'l quddiem lejn id-dawl.

Reġa għal darb' oħra fid-dawl tal-ġurnata, sab ruħu barra l-kastell, il-vjaġġ tiegħu wasal ċirku sħiħ. Huwa ħaseb biex jipprova bieb ieħor, iżda s-sħana tisreġ tad-deżert issa ħassitha aktar intensa, tagħfas fuqu bil-forza bla ħniena tar-realtà. Huwa waqaf, u ħsieb stramb laqtu : ‘Dan il-kastell... huwa moħħi u qed jilgħab logħba taċ-ċajt, jaqbadni f'linja bla tarf. Jekk irrid naħrab, ikolli neħles mill-illużjoni ta’ moħħi.

B’nifs profond, għalaq għajnejh u ried lilu nnifsu jqum.

Meta fetaħ għajnejh, il-kastell kien telaq. Id-deżert jiġġebbed quddiemu, u fuq l-orizzont, ra s-siluwett ta' karavan, iġmla u figuri libsa jitfgħu dellijiet twal. Daħal idu fil-but, u subgħajh ħass xi ħaġa friska. Bil-mod, ħareġ iż-żewġ muniti ċkejkna tad-deheb, kull waħda tleqq fix-xemx tad-deżert.

Ħares lejhom, imwerwer. Kienet ħolma, jew xi ħaġa aktar? Ma kellu l-ebda tweġiba, iżda għall-ewwel darba f’jiem sħaħ, ħass tama. Il-muniti kienu reali, rigal stramb minn post li ma kienx jeżisti—u forsi dik kienet prova biżżejjed li, b’xi mod, kien sab triqtu permezz tal-miraġġ. In-nies tal-karvan salvawh u reġa’ mar lura għall-ħajja normali tiegħu u xi kultant iħares lejn dawk il-muniti u jħalli l-immaġinazzjoni tiġri bih.

F’razzett kwiet fil-Qrendi, imdawwar b’għoljiet ħodor u għelieqi, u fjuri selvaġġi ikkuluriti, kien hemm bidwi, martu, u ż-żewġt itfal tagħhom. Ix-xemx kienet kważi dejjem tiddi fuq dan ir-razzett li kien l-għaxqa tal-familja. Kull filgħodu, it-tfal kienu jiġru ġol-ħaxix u l-mara tal-bidwi, bil-kappell tax-xemx u l-fardal tagħha, kienet taħdem fl-għelieqi tal-patata fil-qrib.

Fin-nofs ta’ din l-art, kien hemm gallinar ta’ tiġieġ , fejn kien hemm wieħed u ħamsin tiġieġa, serduk kbir u kburi bih nnifsu, u fellus żgħir. Ġurnata waħda, wara l-kolazzjon, il-bidwi resaq lejn is-serduk bi ftehim. Ulied il-bidwi kienu qed jilagħbu bejniethom fil-viċin, jiġru wara xulxin. “Ħabib tiegħi,” qal il-bidwi lis-serduk, “kull ġimgħa, inkun qed inġib tiġieġ żgħir ġdid fil-gallinar għalik. Bi ftehim li inti żżomm l-ordni fil-gallinar kif dejjem għamel missierek”. Is-serduk semaʼ b’attenzjoni, u għoġob il-ftehim il-bidwi żied, “U għandi bżonnok li tħarreġ lil ibnek, il-fellus, biex tkun mexxej tajjeb—bħalek,” id-dinja tas-serduk inbidlet mil-lejl għal nar.

Dak il-ħin is-serduq kien qiegħed wieqaf dritt, dritt, ħdejn il-kanċell tal-gallinar. Il-kliem tal-bidwi beda jhewden ġo moħħu. Beda jaħseb dwar tiġieġ il-ġodda. Widnejh ħarġu il-barra, bl-immaġinazzjoni u bl-eċċitament. Tiġieġ żgħar friski, vivaċi u enerġetiċi, dalwaqt kienu ġejjin fil-gallinar għalih. Is- serduq nefaħ sidru, u ħsibijietu taru bil-possibbiltajiet bla tarf li donnu ser ikollu.

B’din l-enerġija ġdida, is-serduk beda jaqdi dmirijietu b’entużjażmu. Kuljum, bil-paċenzja għallem il- fellus dak kollu li kien jaf—kif jiddi mas-sebħ, kif iżomm it-tiġieġ kalmi, kif jipproteġi l-gallinar mill-periklu, u kif imexxi b’kunfidenza. Il-fellus kurjuż u mimli enerġija, dejjem jistaqsi mistoqsijiet waqt li t-tnejn kienu għaddejjin mill-gallinar lil kien miżbugħ bil-fjuri fill-kantunieri.

Darba waħda wara nofsinhar, il-fellus staqsa "għalfejn nidnu fl-istess ħin kull filgħodu?" “Biex il-bidwi jkun jaf li l-ġurnata bdiet,” spjega s-serduk. Is-serduk għadu jiftakar li kien mgħallem dawn il-lezzjonijiet minn missieru stess. Is-serduk ħares lejn ibnu u ra x-xrara ta’ tmexxija f’għajnejh, l-istess xrara li kellu hu stess meta kien żgħir. Il-kburija kibret fis-serduk, għalkemm feġġ dell żgħir ta’ dwejjaq ġewwa fih ukoll.

Hekk kif għaddew il-ġimgħat, il-fellus sar serduk żagħżugħ b’saħħtu. Beda jinnota xi ħaġa mhux tas-soltu: kull ġimgħa, tiġieġa ġdida kienet tasal, u waħda mit-tiġieġ anzjani kienet tisparixxi. "Għaliex qed jiġri dan?" staqsa s-serduk żagħżugħ.

Is-serduk anzjan waqaf, mhux ċert kif iwieġeb. Kien jaf il-verità, imma ma kienx lest li jiżvelaha. "Huwa biss kif inhuma l-affarijiet," qal bil-mod, filwaqt li evita l-mistoqsija. “Iffoka fuq it-taħriġ tiegħek. Maż-żmien, tifhem.” Is-serduk żagħżugħ ċċaqlaq rasu għalkemm żerriegħa ta’ dubju tħawwlet f’moħħu.

Għaddew il-ġimgħat, mimlijin lezzjonijiet u eċċitament, sakemm il-bidwi daħal fil-gallinar u sejjaħ għas-serduk żagħżugħ. "Ejja miegħi," qal il-bidwi, leħnu ġentili iżda sod. "Hemm xi ħaġa li għandi bżonn ngħidlek."

Qalb is-serduk l-anzjan għerqet hekk kif ra lis-serduk iż-żagħżugħ isegwi lill-bidwi. Mill-bogħod, is-serduk l-anzjan ra kif il-bidwi tkellem bil-kwiet mas-serduk żagħżugħ. Ra lil ibnu wieqaf, jisma’, il-kburija u l-kurżità tleqq f’għajnejh. Imbagħad, il-bidwi mar lura waħdu viċin il-gallinar. Il-bidwi resaq lejn is-serduk anzjan, leħnu kalm u sod. “Ejja miegħi.”

Ir-rix tas-serduk l-anzjan telgħalu xewk, xewk, hekk kif induna x’kien qed jiġri. sa dakinhar qatt ma kien mistieden ġewwa d-dar tal-bidwi, u għal mument qasir, intela’ b’sens ta’ kburija. Imma hekk kif beda miexi, ħares lura lejn il-gallinar. Is-serduk żagħżugħ waqaf mat-tieqa, iħares b’eċċitament u ammirazzjoni. Is-serduk l-anzjan ftakar f’dik stess tieqa xhur ilu, kien waqaf hemm ukoll, iħares lejn id-dinja, bla ma kien jaf x’kien qed iħoss missieru f’dik il-mixja.
Ir-riġlejn tas-serduk anzjan kibru tqal bil-piż tar-realizzazzjoni. Kienu għaddew wieħed u ħamsin ġimgħa. Wieħed u ħamsin tiġieġa kienu ġew mibdula. Għadda l-ġimgħat, qalbu tegħreq—kien hemm tnejn u ħamsin ġimgħa f’sena. Wasal żmienu.

Is-serduk anzjan kien dejjem emmen li kien differenti mit-tiġieġ li sparixxew, iżda issa ra l-pjan veru tal-bidwi. Huwa ma kienx biss ħarreġ lis-serduk żagħżugħ biex ikun mexxej li kien ħarreġ lis-sostitut tiegħu. Is-serduk żagħżugħ kien se jieħu postu kif hu stess ħa post missieru.

Hekk kif id-dmugħ niżel minn għajnejh, is-serduk anzjan mexa wara l-bidwi lejn id-dar. It-tfal tal-bidwi kiena qed jilagħbu ferħanin fil-viċin, mhux konxji tal-qalb tqila li kellu s-serduk anzjan. Il-mara tal-bidwi, bil-fardal marbut sewwa ma’ qaddha, sejħithom għall-pranzu. Is-serduk l-anzjan ħares lura l-aħħar darba lejn is-serduk żagħżugħ, għadu wieqaf kburi ħdejn it-tieqa, mimli kburija u tama. Dalwaqt, is-serduk żagħżugħ kien ser jifhem il-verità dwar it-tmexxija u ċ-ċiklu tal-ħajja fir-razzett ikkulurit.

Darba waħda, f'post mingħajr ħin u spazju, kien hemm raħal maġiku. In-nies ta' dan ir-raħal kellhom tradizzjoni sabiħa, li kull sena kienu jħejju kejk kbir u jaqsmuh ma' kulħadd. Kien jum ta' ferħ, daħk, u għaqda.

Għal ħafna snin, il-kejk kien jagħmlu Baker Sprinkle. Il-kejkijiet ta’ Sprinkle kienu dejjem delizzjużi, u n-nies tar-raħal kienu jħobbuhom. Imma darba waħda, Baker Garga ddeċieda li ried ikun hu li jagħmel il-kejk minflok Sprinkle. Huwa dejjem kien jammira l-kejkijiet ta’ Sprinkle u ried ikun hu li jimpressjona lir-raħal.

In-nies tar-raħal ma setgħux jiddeċiedu min għandu jagħmel il-kejk dik is-sena. Però minnufih sabu soluzzjon kull forn jagħmel l-kejk tigħu u r-raħal jiċċelebra b’żewġ kejkijiet! Kien pjan mill-aqwa, u l-festa saret saħansitra akbar u isbaħ.

B’hekk sena wara l-oħra, Baker Garga u Baker Sprinkle bdew jagħmlu l-kejkijiet tagħhom, u r-raħal kellu l-aqwa ċelebrazzjonijiet. Imma darba waħda, kien hemm xi ħaġa li nbidlet. Baker Garga nduna li seta' jagħmel kejk tajjeb, iżomm lil sħabu kuntenti, u xorta jiffranka xi ingredjenti għalih innifsu. Ħbiebu kienu jafdawh għal kollox, għalhekk ma ntebħux b’xi ħaġa stramba.

Madankollu, wieħed mill-eqreb ħbieb ta’ Garga, tip kuraġġjuż , jismu Sunny, beda jinduna li xi ħaġa ma ddoqqx. L-ingredjenti ma kinux idumu daqs kemm kienu jintużaw qabel, u l-kejk ta’ Garga ma kienx sħiħ bħalma kien qabel. B’ doża qawwija xettika, Sunny fela kif kienu qed jintużaw l-ingredjenti u nduna li kien hemm nuqqas ta’ trasparenza. Garga kien qed iżomm xi ingredjenti għalih innifsu.
Sunny mar għand Garga u staqsieh, “Għaliex qed taħbi l-ingredjenti? Dan il-kejk mhuwiex għalina lkoll biex ingawdu flimkien?” Il-mistoqsija ta’ Sunny kienet, fl-aħħar mill-aħħar, talba għall-kontabbiltà u t-trasparenza.

Garga ma ħax pjaċir b’dawn il-ħafna mistoqsijiet, u minflok ammetta x'kien qed għamel, jew urih il-kotba tal- ingredjenti beda jxerred xnigħat koroh dwar Sunny. Garga qal lir-raħal li Sunny kien qed jipprova jisraq l-ingredjenti. “Mhux jien!” insista Garga. “Sunny qed jipprova jieħu aktar mis-sehem tiegħu!”

Iżda Garga ma waqafx hemm. Lejla waħda, għamel laqgħa mal-ħbieb kollha tiegħu, mingħajr ma stieden lil Sunny. Kien jaf li jekk Sunny kien ser isir jaf dwar din il-laqgħa, xorta waħda ma kienx ser jkun jista' jattendi minħabba li kien xogħol dik il-lejla. Garga apposta ma informax lil Sunny biex ikollu ċ-ċans jitkellem mal-oħrajn mingħajr ma jkun hemm Sunny biex jiddefendi lilu nnifsu.
Matul il-laqgħa, Garga kompla jxerred xnigħat dwar Sunny, u beda jikkonvinċi lil sħabu li hu ma setax jafda lil Sunny. Żera’ żerriegħa ta’ dubju f’moħħ kulħadd, u ftit ftit bdew jemmnuh. Bil-mod il-mod, Garga keċċa lil ħbiebu kollha mill-grupp tal-ħami tiegħu, sakemm fl-aħħar baqa’ waħdu jagħmel il-kejk.

Imma ġara xi ħaġa li Garga ma kienx qed jistenna. Mingħajr il-fiduċja, it-trasparenza, u t-tim ta’ ħbieb tiegħu, il-kejk ma kienx daqshekk delizzjuż bħalma kien qabel. Il-ferħ fiċ-ċelebrazzjonijiet tar-raħal beda jisparixxi. In-nies indunaw li l-maġija tal-kejk ma kinitx fl-ingredjenti jew fil-fornara, imma f’kif kienu jaħdmu flimkien, fil-kollettivita’, u responsabbiltà kondiviża, b’trasparenza sħiħa. Indunaw li fl-għaqda biss hemm is-saħħa.

Once upon a time, in a place with no time or place, there was a magical village. The people of this village had a beautiful tradition every year, they would bake a giant cake and share it with everyone. It was a day of joy, laughter, and togetherness.

For many years, it was Baker Sprinkle who made the cake. Sprinkle’s cakes were always delicious, and the villagers loved them. But one year, Baker Garga decided that he wanted the honor of making the cake instead. He had always admired Sprinkle’s cakes and wanted to be the one to impress the village.

The villagers couldn’t decide who should bake the cake that year. To keep the peace, they came up with an idea: both bakers would make their own cake, and the village would celebrate with twice the cake! It was a wonderful plan, and the party became even bigger and happier.

Year after year, Baker Garga and Baker Sprinkle made their cakes, and the village had the best celebrations. But one year, something changed. Baker Garga realized he could make a good cake, keep his friends happy, and still save some of the ingredients for himself. His friends trusted him completely, so they didn’t notice anything unusual.

However, one of Garga’s close friends, a kind-hearted villager named Sunny, began to notice that things weren’t quite right. The ingredients didn’t seem to last as long as they used to, and Garga’s cake wasn’t as full as it had once been. Suspicious, Sunny carefully watched how the ingredients were used and realized there was a lack of transparency. Garga was quietly keeping some of the ingredients for himself.

Sunny approached Garga and asked, "Why are you hiding ingredients? Isn’t this cake for all of us to enjoy together?" Sunny’s question was a call for accountability and transparency.
Garga didn’t like being questioned. Instead of admitting what he had done, he started spreading rumours to destroy Sunny’s image. He told the village that Sunny was the one trying to steal the ingredients. "It’s not me!" Garga insisted.

But Garga wasn’t done. One night, he called for a meeting with all his friends, except Sunny. He knew that if Sunny found out, he wouldn’t be able to attend because Sunny had work that night, a responsibility he could not miss. Garga deliberately withheld the invitation, knowing this would give him a chance to talk to the others without Sunny being there to defend himself.

During the meeting, Garga continued to spread rumours about Sunny, convincing his friends that Sunny couldn’t be trusted. He planted seeds of doubt in everyone’s minds, and little by little, they began to believe him. Slowly but surely, Garga removed all his friends from his baking group, until in the end, he was left in charge of the cake all by himself.

But something happened that Garga didn’t expect. Without the trust, transparency, and teamwork of his friends, the cake wasn’t as delicious as it had been before.

The joy in the village celebrations started to fade. The people realised that the magic of the cake wasn’t in the ingredients or the bakers, but in how they all worked together, with transparency and shared responsibility, to ensure fairness.

My joy

Meta konna żgħar, ilkoll kellna supereroj jew xi ħadd li nħarsu lejh u ppruvajna nimitaw kull mossa tagħhom. Imma hekk kif nikbru, niffaċċjaw ir-realtà—naraw il-persuna wara l-maskra, bid-difetti kollha tagħha u bl-ipokresija tagħha. Irridu naċċettaw din il-persuna kif inhi u nimxu 'l quddiem mingħajrha.