Amber Thant

💎ရတနာမှန်လျှင် အလွယ်တကူဖြစ်တည်လာရိုးထုံးစံမရှိလို့💥
😍ထိုက်တန်သူရဲ့လက်ထဲကို​ပဲရောက်လာပါတယ် 🍀
💰ရတနာထိုက်သူကပဲ ရတနာပိုင်ရှင်ဖြစ်ရတာမျိုး ဧကန်အမှန်💯

💖ရတနာမြတ်နိုးသူအားလုံးအတွက် သိမှတ်ထားတာ​လေးတချို့ကို မျှ​ဝေပါတယ်💕
💜ချစ်​သော...မင်မင်သန့်💜

#မြန်မာ့တွင်းထွက်စစ်စစ်
#ပယင်းရတနာ💯
👇👇👇******

💯ပယင်း ဖြစ်ပေါ်လာပုံ💢
အပင်ရဲ့ အစေးတွေကနေ ပယင်းအဖြစ် ကူးပြောင်းတဲ့ဖြစ်စဥ်ဟာ အဆင့်များစွာပါဝင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်း များစွာ ကြာမြင့်တဲ့ ဖြစ်စဥ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

အပင်မှ အစေးများ ထွက်ရှိခြင်း - တစ်ချို့ အပင်အမျိုးအစားတွေ အထူးသဖြင့် ထင်းရှူးပင်တွေ ဒဏ်ရာအနာတရ ရလို့ရှိရင် ခုခံကာကွယ်ကုသတဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခုအနေနဲ့ အစေးတွေကို ထုတ်ပါတယ်။ အပင်ရဲ့ ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်တွေကနေ စိမ့်ထွက်လာတဲ့ အစေးတွေဟာ ပွန်းတဲ့ပဲ့တဲ့ ကွဲတဲ့ပြဲတဲ့ ဒဏ်ရာတွေကို ပိတ်ဆို့ရင်း အပင်ဖျက်ပိုးတွေ၊ ရောဂါပိုးမွှားတွေနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့ ဒဏ်တွေကနေ အကာအကွယ် ပေးပါတယ်။
အပင်က ထွက်ခါစ အစေးတွေဟာ အစိုင်အခဲဖြစ်တဲ့ ဇီဝဒြပ်ပေါင်းတွေနဲ့အတူ ထင်းရှူးနံ့သင်းတဲ့ တာပင်း terpenes လို အငွေ့ပျံလွယ်တဲ့ အရည်တွေလည်းပါပါတယ်။ အစေးတွေက အပင်က စီးကျလာတာနဲ့ အရည်က အငွေ့ပျံထွက်သွားပြီး အစေးတွေက ပိုပြီး ထူပျစ်လာ၊ အစေးပိုလာကာ နောက်ဆုံး မာကြောသွားပါတယ်။

သယ်ယူပို့ဆောင်ခြင်းနဲ့ စုစည်းခြင်း - အပင်ရဲ့ အစေးတွေဟာ အခေါက်ကနေ စီးဆင်းပြီး၊ မြေပြင်ပေါ်မှာ ဒါမှမဟုတ် အခြားမျက်နှာပြင်တွေပေါ်မှာ စုမိကြပါတယ်။ နောက်ပြီး အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ရှိရင် အင်းဆက်ပိုးတွေ၊ အပင်ရဲ့ အပိုင်းအစတွေနဲ့ လေပူဖောင်းလေးတွေ….. စတာတွေဟာ အပင်ရဲ့ အစေးတွေထဲ ပိတ်မိသွားနိူင်ပါတယ်။

အနယ်များနဲ့ ဖုံးအုပ်ခြင်း - တကယ်လို့ အပင်ရဲ့ အစေးတွေဟာ ပျက်ယွင်းမသွားဘဲ နဂိုအနေအထားအတိုင်း တည်ရှိနေမယ်ဆိုရင် အနယ်တွေက ဖုံးအုပ်သွားနိူင်ပါတယ်၊ ဒါမှမဟုတ် ရေက သယ်ဆောင်သွားပြီး နောက်ဆုံး မြစ်တွေ ချောင်းတွေ ကန်တွေ ဒါမှမဟုတ် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွေကို ရောက်ရှိသွားပါတယ်။ အလွန်သေးငယ်တဲ့ အနယ်တွေက လျင်မြန်စွာ ဖုံးလွှမ်းလိုက်ခြင်းအားဖြင့် အပင်ရဲ့အစေးတွေဟာ လေနဲ့ ထိတွေ့ခြင်းမရှိတော့ဘဲ သူ့မှာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ဇီဝဒြပ်တွေက မပျက်မစီးဘဲ ကြာရှည် တည်မြဲသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ နာမည်ကျော် ဘောလ်တစ်ပယင်းတွေဆို အပင်ရဲ့အစေးတွေကို မြေပြာလို့ သိကြတဲ့ စိမ်းပြာရောင် ရွှံ့တွေက အပေါ်က မံလိုက်သလို ဖုံးအုပ်ခံရပြီးမှ ဖြစ်ပေါ်လာကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ပို့ချပြီး ပြောင်းလဲခြင်း - ဘူမိဖြစ်စဥ်တွေ ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထရှိတဲ့ အပူချိန်နဲ့ ဖိအားအောက်မှာ အပင်ရဲ့အစေးတွေဟာ ဓာတ်သဘောအရ ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ သူတို့မှာပါဝင်တဲ့ အငွေ့ပြန်လွယ်တဲ့ ဒြပ်ဝတ္ထုတွေက အငွေ့ပြန်သွားကြပြီး၊ ကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ ဇီဝဒြပ်ပေါင်းတွေက တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ပေါင်းစည်းမိကာ အစိုင်အခဲ ဖြစ်သွားပါတယ်။

မာကြော၍ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း ဖြစ်သွားခြင်း - အချိန်ကာလ ကြာမြင့်လာတဲ့အခါ အပင်ရဲ့ အစေးမော်လီကျူးလေးတွေဟာ ပိုမို မာကြောလာပြီး၊ ပုံဆောင်မှု ပိုကောင်းလာပါတယ်။ နောက်ဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ပယင်းရဲ့ အရောင်နဲ့ အသွင်သဏ္ဌန်ဟာ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းတစ်မျိုးဖြစ်တဲ့ ပယင်းဖြစ်ပေါ်စဥ် သူ့ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အနယ်တွေထဲက တွင်းထွက်တွေ စိမ့်ဝင်လာခြင်းအားဖြင့် ဖြစ်ပါတယ်။

တက်တိုးနစ် လှုပ်ရှားမှုများနဲ့ မြင့်တက်ခြင်း - တက်တိုးနစ်လှုပ်ရှားမှု​တွေ၊ တိုက်စားခြင်းတွေနဲ့ မြင့်တက်ခြင်းတွေလို ဘူမိဖြစ်စဥ်တွေက ပယင်းတွင်းတွေကို မြေမျက်နှာပြင်အနီး ရောက်ရှိစေပါတယ်။ အဲဒီလို ရောက်ရှိလာတဲ့အတွက် ရာသီဥတုချေမွခြင်းဒဏ်တွေ တိုက်စားခြင်းတွေ ခံရပြီး လူတွေက တွေ့ရှိလာကြပါတယ်။

ပယင်းဖြစ်ပေါ်မှုကို ထိန်းချုပ်သောအချက်များ
အပင်ရဲ့ အစေးအမျိုးအစား - အပင်မျိုးစိတ်တွေ မတူကြသလို သူတို့ကနေ ဖြစ်ပေါ်လာကြတဲ့ အစေးတွေရဲ့ ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံကလည်း ကွဲပြားကြပါတယ်။ တစ်ချို့ အပင်ရဲ့ အစေးတွေဟာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားတဲ့မော်လီကျူးအသေးလေးတွေ (Monomers) တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ချိတ်ဆက်မိပြီး ရှည်လျားခိုင်မာတဲ့ ကွင်းဆက်မော်လီကျူးကြီးတွေ (Polymers) အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ ပိုလီမာဖြစ်ပေါ်ခြင်း (polymerization) လို့ ခေါ်တဲ့ ဒီဖြစ်စဥ်ကြောင့် ခပ်ပျော့ပျော့ အပင်ရဲ့ အစေးတွေကနေ မာကြောတဲ့ ရွှေရောင် ပယင်းရတနာများ ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ polymerization မပြီးခင် (တစ်နည်းအားဖြင့် ပယင်းမဖြစ်ခင်) ကြားအဆင့်မှာ ကိုပယ် (copal) ဆိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုပယ်ဟာ ပယင်းနဲ့ ဆင်တူပေမဲ့ ပျော့ပျောင်းပြီး အပူပေးရင် အရည်ပျော်လွယ်ပါတယ်။

ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေ - အပင်ရဲ့ အစေးတွေ ပို့ချခံရတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကလည်း ပယင်း ဖြစ်ပေါ်မှုအတွက် အရေးပါပါတယ်။ အောက်ဆီဂျင်နည်းပြီး လေမရှိတဲ့ ဝန်းကျင်မျိုးတွေမှာ ပိုပြီးတော့ ပယင်းဖြစ်လွယ်ပါတယ်။
အပူချိန်နဲ့ ဖိအား - အပင်ရဲ့အစေးတွေ အနယ်တွေ လျင်မြန်စွာ ဖုံးလွှမ်းခံရပြီးတဲ့နောက် ကြုံတွေ့ရတဲ့ အပူချိန်နဲ့ဖိအားကလည်း ပယင်းဖြစ်ဖို့လိုအပ်တဲ့ ကြာမြင့်ချိန်နဲ့ ပယင်းပမာဏ ဘယ်လောက်ထိအောင် ဖြစ်နိူင်သလဲဆိုတဲ့အပေါ် လွှမ်းမိုးပါတယ်။
ပါဝင်သော တွင်းထွက်များ - အပင်ရဲ့အစေးတွေကနေ ပယင်း ဖြစ်ပေါ်လာရာမှာ အစေးတွေကို ဝန်းရံထားတဲ့ အနယ်တွေထဲမှာ ပါဝင်တဲ့ တွင်းထွက်တွေက အစေးတွေထဲကို စိမ့်ဝင်မှုကြောင့်လည်း ပယင်းရဲ့ အသွင်သဏ္ဌန်နဲ့ ဂုဏ်သတ္တိတွေ ကွဲပြားသွားနိူင်ပါတယ်။
ကြာချိန် - ပယင်းဖြစ်ပေါ်မှုဟာ နှစ် သန်းနဲ့ချီပြီးကြာတဲ့ နှေးကွေးတဲ့ ဖြစ်စဥ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အစေးတွေဟာ အနယ်တွေနဲ့ ကြာရှည်စွာ ဖုံးအုပ်ခံရလေ အစေးတွေမှာပါဝင်တဲ့ မော်လီကျူးလေးတွေက ပိုမို ပေါင်းစပ်နိူင်ကြပြီး ပယင်းတွေ ပို၍ပို၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ပေါ်လာနိူင်လေ။

ပယင်းတွေ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တဲ့ ဘူမိအချိန်
ပယင်းဖြစ်ပေါ်မှုနဲ့ တစ်ချို့ ဘူမိအချိန်ကာလတွေဟာ ဆက်စပ်နေပါတယ်။ ဒီဆက်စပ်မှုကနေ ထိုခေတ်ထိုကာလက ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ အဲဒီ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ နေထိုင်ခဲ့ကြတဲ့ သက်ရှိတွေရဲ့ ဂေဟစနစ်ကို မှန်းဆနိူင်ပါတယ်။
- နာမည်အကြီးဆုံးနဲ့ ဈေးကွက်မှာ တန်ဖိုးအရှိဆုံး ဘောလ်တစ်ပယင်းတွေဟာ ဥရောပတိုက်မြောက်ပိုင်း ဘောလ်တစ်ဒေသက လာပါတယ်။ ဘောလ်တစ်ပယင်း အများစုဟာ အီယိုဆင်း Eocene အချိန် လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်သန်းပေါင်း ၅၆ သန်းကနေ ၄၄ သန်းက ဖြစ်ပါတယ်။
- ဒိုမီနီကန်ပယင်းကို ဒိုမီနီကန် သမ္မတနိူင်ငံနဲ့ အနီးပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတွေမှာ တွေ့ရပါတယ်။ ဒီပယင်းတွေက မိုင်ယိုဆင်း Miocene (လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်သန်းပေါင်း ၂၃ သန်းကနေ ၅.၃ သန်း) ကနေ ပလိုင်စတိုဆင်း Pleistocene (လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်သန်းပေါင်း ၂.၆ သန်းကနေ ၁၁၇၀၀ နှစ်) အချိန်က ဖြစ်ပါတယ်။
- မက္ကဇီကိုပယင်းတွေက အဓိကအားဖြင့် မိုင်ယိုဆင်းအလယ်ပိုင်း ( လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် ၁၅ သန်းလောက်ကနေ ၂၃ သန်း) လောက်က ဖြစ်ပါတယ်။
- ကျွန်တော်တို့ မြန်မာနိူင်ငံမြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ် ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်းက ပယင်းတွေက လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၉၉ သန်းလောက်က ဖြစ်ပါတယ်။

ကမ္ဘာ့ အသက်အကြီးဆုံး ပယင်းများ
အခုချိန်ထိ တွေ့ရသမျှ ကမ္ဘာ့ အသက်အကြီးဆုံး ပယင်းက ကာဗွန်နီဖားယပ်အချိန် (Carboniferous Period) လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်သန်းပေါင်း ၃၂၀ လောက်က ပယင်းဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ ပယင်းစကလေးကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အီလီနွိုက်စ်ပြည်နယ်က ကျောက်မီးသွေးကြောတွေထဲကနေ တွေ့ရှိခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ တွေ့ရှိချက်က သိပ္ပံပညာလောကအတွက် အံအားသင့်ဖွယ်ရာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ပယင်းဆိုရင် ကနေ့ခေတ် ထင်းရှူးပင်တွေနဲ့ တွဲမြင်နေရာကနေ သက်ဦးကပ်အချိနိ အလွန်ရှေးကျတဲ့ အစေ့ဆောင် ဖန်းပင် (seed fern) လို အပင်တွေကလည်း ပယင်းကို ဖြစ်စေမယ့် အစေးတွေကို ထုတ်လုပ်ပေးနိူင်ပါလားလို့ သိရှိလာရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီ ပယင်းတွေဟာ ၃ - ၄ မီလီမီတာလောက်ပဲ ရှိပြီး အရွယ်အစား သေးငယ်ပါတယ်။ အင်းဆက်ပိုး မပါပါဘူး။

ယင်ကောင်နဲ့ ကမျဥ်းကောင်တွေ ပါဝင်တဲ့ အသက်အကြီးဆုံး ပယင်း (Bio- amber) က ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှာ အီတလီနိူင်ငံရဲ့ အရှေ့မြောက်ပိုင်း Dolomite Alps (ဒိုလိုမိုက် အက်လ်ပ်) ကနေ ရရှိခဲ့ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ အသက်က ထရိုင်ရပ်ဆစ် အချိန် (Triassic Period) လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်သန်းပေါင်း ၂၃၀ က။ အဲဒီ ကမျဥ်းကောင်တွေက ကနေ့ ကျွန်တော်တို့တွေ့ရတဲ့ ကမျဥ်းကောင်တွေနဲ့ တူလိုက်တာများ ထူးထွေတည့် အံရာသော်ဝ်။

ပယင်းတွေထဲမှာ အင်းဆက်ပိုးလေးတွေ သတ္တဝါတွေရဲ့ ရုပ်ကြွင်းအပိုင်းအစတွေကို တွေ့ရတာဟာ ကျောက်တွေထဲမှာ သက်ရှိသတ္တဝါတွေရဲ့ ရုပ်ကြွင်းတွေကို တွေ့ရတာမျိုးနဲ့ မတူပါဘူး။ ပယင်းတွေထဲမှာ သက်ရှိတွေရဲ့ နုညံ့တဲ့ တစ်သျူးတွေကို တွေ့ရတာမျိုးအပြင် သူတို့ရဲ့ သုံးဖက်မြင် အနေအထားကိုပါ သူတို့ သေဆုံးစဥ်က အနေအထားအတိုင်း လှမ်းမြင်နေရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ပညာရပ်နယ်ပယ်မှာ အောင်းဝင် inclusion လို့ ခေါ်တဲ့ သတ္တဝါလေးတွေပါဝင်တဲ့ ပယင်းတွေဟာ သာမန် အခြေအနေမျိုးမှာ ကျွန်တော်တို့ ဘယ်လိုမှ လှမ်းကြည့်လို့မရတဲ့ အတိတ် ဂေဟစနစ်တွေကို လှမ်းငေးလို့ရတဲ့ ပြတင်းပေါက်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီကမှတခါ သက်ရှိတွေရဲ့ အီဗော်လူရှင်းကို အတွေးနယ်ချဲ့ကြည့်ကြတာပေါ့။

ပြောရပါဦးမယ်။ မကြာသေးမီ လွန်ခဲ့တဲ့ ၁ နှစ်ကျော် (၂၀၂၄ ခုနှစ် အကုန်) အန္တာတိကတိုက်က တွေ့ရတဲ့ပယင်းရဲ့ အသက်က သန်း ၉၀ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအချက်က ဘာကိုပြသလဲဆိုတော့ ကနေ့ ရေခဲတွေ ဖုံးလွှမ်းနေတဲ့ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းဆိုတာ သက်လယ်ကပ် အပေါ်ပိုင်း လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် သန်း ၉၀ လောက်က သစ်စေးထွက်တဲ့ အပင်တွေနဲ့ ပြည့်နေတဲ့ မိုးသစ်တောကြီးတွေ ဖုံးလွှမ်းခဲ့ပါလားဟူလို။ 💢

🫱ဆရာဦးမင်း​အောင်ရဲ့ဖတ်လို့​ကောင်းတဲ့​ဆောင်းပါး​တွေထဲက တစ်ခုပါ ​လေးစားစွာ 💛Credit​ပေးပါတယ်ဆရာ🙏


သီးသန့်🍀
#ပယင်းရတနာစစ်စစ် 💯
#မြန်မာ့တွင်းထွက်စစ်စစ်💯