ecofront

Haftonidə Asfalt Raqibin icarə müqaviləsinin tələblərinə zidd məhv edib bağ əkdiyi 100 hektar meşə fondu torpağı və icarə müqaviləsindən kənar tamamilə özbaşına məhv etdiyi 30 hektar Hirkan meşəsi barədə dəfələrlə yazmışıq. Bu yaxınlarda ərazinin qanunsuz zəbt edilməsi ilə bağlı tərtib edilən aktın və hesablanmış dəymiş ziyanın gizlədilməsi, güc strukturlarına göndərilməməsi ilə bağlı paylaşım etmişdik.

Bu günlərdə ETSN yenə əraziyə yoxlama göndərib və 1 milyon AZN dən çox dəymiş ziyan hesablayıb. Amma yenə də sənədin aidiyyatı qurumlara göndərilməsinə maneə olanlar var. Hər şeydən olmasa da çox şeydən xəbərimiz var. Gedişatı yaxından izləməyə davam edəcəyik.

Aidiyyatı qurumlardan xahiş edirik ETSN in oynadığı bu xala xala oyununu yığşdırmağa nəzarət etsinlər. Hər şeydən ötrü Cənab Prezidentə müraciət etməli deyilik, məncə. Fakt ortada böyük bir ekoloji cinayət var.

Hörmətlə
Cavid Qara | ecofront

"Mən Novxanıda yaşayıram. Burada quşçuluq ferması var və bunlar hər gün fermanın kəsimdən artıq qalan zibillərini gecə saatlarında yandırırlar. Gölə də tullantıları atırlar və şəkildə də göründüyü kimi suyun rəngi qırmızıya çalır. Neçə dəfə polisə şikayət etmişik amma heç kəs bu məsələni vecinə almır" - deyə izləyicimiz yazır.

Yeni il yaxınlaşır və çoxumuz üçün bu dövr atəşfəşanlıqla assosiasiya olunur 🎆
Amma bu bir neçə dəqiqəlik “şou”nun təbiətə təsiri barədə nə qədər düşünürük?
Fişənglərin rənglərini yaradan maddələr əsasən barıt və müxtəlif metal duzlarıdır. Barium yaşıl, stronsium qırmızı, natrium sarı, mis isə mavi rəngi verir. Bu metalların bir çoxu toksikdir. Yanan hissəciklərin bir qismi havada qalır, bir qismi isə torpağa və su hövzələrinə düşür. Araşdırmalar göstərir ki, atəşfəşanlıqdan sonra torpaqdakı ağır metalların miqdarı 2–10 dəfə arta bilər.
Əlavə olaraq qeyd edim ki, fişənglər yandığı zaman atmosferə çoxlu miqdarda karbon monoksid, karbon dioksid, azot, ozon kimi qazlar da yayılır. Bu qazların istixana qazları olaraq iqlim dəyişikliyinə səbəb olduğu çoxdan bilinir. Həmçinin atəşfəşanlıq və ya kiçik fişənglərdən istifadə zamanı ehtiyatsızlıqdan yaşayış məntəqələrində və meşələrdə yanğınların baş verməsi halları da qeydə alınmışdır.
Təsirin ən ağrılı tərəfi isə canlı aləmdir. Ev heyvanları atəşfəşanlıq zamanı güclü stress keçirir, bəzi hallarda hətta tələfat da olur. Zooparklar yeni il gecəsi heyvanların ciddi şəkildə təlaşlandığını bildirir. Elmi tədqiqatlar göstərir ki, qışlayan boz qazlarda yeni ilin ilk saatında bədən temperaturu 1°C yüksəlir, ürək döyüntüsü isə iki dəfə artır və bu stress saatlarla davam edə bilir 🦢
Nəticə olaraq, bu təsirləri nəzərə alaraq atəşfəşanlığın məhdudlaşdırılması, hətta dayandırılması daha doğru olardı. Alternativ olaraq drone və lazer şouları kimi daha az zərərli variantlar seçilə bilər.
Özümüzə bir sual verək
Bir neçə dəqiqəlik həzz üçün sağlamlığa və ətraf mühitə bu qədər zərər verməyə dəyərmi? 🌍

ETSN hələ də Haftoni meşəsində 100hektar meşəni icra müqaviləsinin şərtlərinə zidd, 30 hektar meşəni isə icarə müqaviləsindən tamamilə kənar tam özbaşına məhv etdiyinə görə Asfalt Raqibi cəzalandıra bilmir.

Bu ilin yanvar ayında Monte Ferro məsələsi ilə yanaşı aparılan araşdırmanı son anda kimlər örtbasdır edib?

Yazılmış dövlət növmərli aktı sistemdən kim çıxardıb?

Sözü gedən aktı paylaşırıq və vaxtınızı çox almadan əsas hissəsinin mətnini bura yazırıq.
.............. ............... ............... ...............

Çəpərlənmiş sahənin və sahədən kənar kürünmüş ərazinin döngə nöqtələrinin koordinatları götürüldü ( koordinatlar akta əlavə olunur)

Əraziyə baxış zamanı icarəçi tərəfindən istifsdə efilən ərazinin məkan məlumatları meşə quruluşu məlumatları ilə tutuşduruldu. Məlum oldu ki, çəpərlənmiş və onunla həmsərhəd sahənin bir hissəsi müqavilə imzalandıöı tarixdə meşə bitkiləri ilə örtülü olmuşdur. (qeyd edilən tarixə ərazinin peyk təsvirlərindən çıxarış, meşə quruluşu xəritəsi və taksasiya təsvirindən çıxarış, meşə fonduna dəymiş ziyanın hesablanması akta əlavə olunur).

İmza
1. MİD Meşəmühafizə şöbəsinin müdiri Fizuli Məmmədov
2. MTTM nin direktoru Akif Həbibov
3. 1 saylı RMTM baş meşəbəyisi Emin Fətullayev
4. 1 saylı RETSİ nin məsləhətçi müfəttişi əkbər Əliyev
5. Haftoni meşəbəyliyinin meşəbəyisi Ceyhun Əmirov
.............. ............... ............... ...............

Aidiyyatı qurumlardan xahiş edirik, maraqlansınlar görək bu Asfalt Raqib kimdir ki, ETSN bunun əlində əsir yesir olub. Dövlət npnrəli aktın və əlavələrin aqibəti nə oldu?

Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi

Hörmətlə
Cavid Qara
ecofront

Ruminiya 2 ilin içində qablaşdırma materiallarının təkrar emalı üzrə Avropada ən geridə qalan ölkədən Avropa liderinə necə çevrildi.

Ruminiya 2 il öncə plastik butulkalar, metal konteyner/hell qabı 🙂 və şüşə butulkaların toplanması üçün deposit sistemi başlatdı. 0.50 Rumin pulu təxminən 9 Euro centi, hər məhsulun üzərinə əlavə edildi, qablaşdırmanı kim geri qayatarsa 9 centini alır. Nisbətən kasıb əhalisi olan Ruminiya üçün bu çox cəlbedicidir.

Hər kəs qablaşdırmasını təmizləyib dükanlara geri qaytarır. Qablaşdırmalar təmiz və ilk başdan çeşidləndiyi üçün təkrar emal və uçot prosesi çox daha rahat olur. 2 il ərzində toplam 500 min ton və ya 7.5 milyard qablaşdırma, 4 milyard plastik butulka, 2 milyard metal konteiner, 1.5 milyard şüşə butulka geri qaytarılıb. Ümumilikdə sözügədn qablaşdırma materiallarının təkrar emalı 94% ə çatıb.

Azərbaycan da başlatdı, 1-2 qəpiyə düşürdü. O da şou xətrinə hər yerdə yox idi. Axırı necə oldu?

Məqsəd bizim gördüyümüz işə mız qoymaq deyil. Deməyim odur ki, istəsək biz də edərik. Yaponiya Almaniya olmağa ehtiyac yoxdur. Ruminiya edə bilirsə biz niyə edə bilməyək.

Hökümət istəsə bütün işi biz təşkil edərik. Amma şöbə rəislərinin oğlanlarının şirkətlərinə şişirdilmiş tenderlər çatmayacaq. Söhbət öldü.

Xəzərin o biri sahilində ekoloji təhlükə: yaşıl enerji nə qədər yaşıldır?

Qazaxıstanın Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi ölkənin ən böyük yaşıl hidrogen layihəsi olan Hyrasia One ilə bağlı ekoloqların artan təzyiqləri ilə üzləşir. İsveç-Alman “Svevind Energy Group” şirkətinin Qazaxıstanın Manqıstau bölgəsində həyata keçirməyi planlaşdırdığı “Hyrasia One” layihəsi böyük ekoloji risklər doğurur. Layihə “yaşıl” hidrogen istehsalında dünyanın aparıcı layihələrindən biri olacağı və 40 GW-ə qədər bərpa olunan enerji hasil edə biləcəyi bildirilsə də, bioloqlar və ekoloji fəallar layihənin təbiətə və bioçeşidliliyə ciddi ziyan vuracağına diqqət çəkirlər. Nazirliyin yanında fəaliyyət göstərən İctimai Şura layihənin əsas infrastrukturunun Manqistau bölgəsində biomüxtəlifliyə təhlükə yaratdığı üçün yerinin dəyişdirilməsini tövsiyə edib.

“Hyrasia One” layihəsi üçün təxminən 5,500 km² torpaq sahəsi ayrılır. Layihəyə Xəzər dənizi sahilində, Kurık liman qəsəbəsi yaxınlığında 70 km² sənaye kompleksi də daxildir.

Külək təsisatları 5,000-dən çox turbindən ibarət olacaq, hər birinin hündürlüyü 150 metr təşkil edəcək. Günəş panelləri isə ümumilikdə 150 km² sahəni əhatə edəcək.

Ekoloqlar xəbərdarlıq edirlər ki, layihənin hazırkı planı Qazaxıstanın Qırmızı Kitabına daxil edilmiş ceyranların yaşayış və miqrasiya marşrutları ilə üst-üstə düşür. Külək turbinləri, günəş panelləri, yeni yollar və elektrik ötürücü xətlər bu ekosistemləri parçalaya və Qazaxıstan, Özbəkistan və Türkmənistan arasında aparılan transsərhəd təbiəti mühafizə layihələrini poza bilər. Layihə ərazisində həmçinin kulanlar, ön Asiya bəbiri, çöl qartalı və digər nadir quş növləri kimi canlıların yaşayış bölgələri, eləcə də miqrasiya yolları yerləşir.

Layihənin aşağıdakı qorunan ərazilərə təsir göstərə biləcəyi vurğulanır: Ustyurt Dövlət Təbiət Qoruğu və onun təklif olunan “Cənub Ustyurt” əlavəsi, Kızılsay Milli Parkı (Qazaxıstan), Cənub Ustyurt Milli Parkı (Özbəkistan), Türkmənistanın Gaplangır Qoruğu, o cümlədən Sarıkamış və Şasenem qoruqları.

Mütəxəssislər “Hyrasia One” layihəsinin həyata keçirilməsi nəticəsində aşağıdakı risklərin yaranmasından narahatdırlar:

● Ekoloji koridorların və nadir növlərin yaşayış yerlərinin pozulması,
● Miqrasiya yollarının kəsilməsi,
● Quşların külək turbinləri və elektrik xətləri ilə toqquşması,
● Qorunan ərazilərdə brakonyerliyin artması.

Bundan əlavə olaraq , Xəzər dənizindən su götürülməsinin (ildə 93 milyon m³-ə qədər) və təmizlənmiş çirkab suların dənizə axıdılmasının (ildə 43 milyon m³-ə qədər) planlaşdırılan həcmləri də dəniz ekosistemlərinə uzunmüddətli təsirlərlə bağlı suallar doğurur.

Üç Qazaxıstan qeyri-hökumət təşkilatı — EcoMangistau, EcoMuseum və BRCC — 2025-ci ilin fevralında Almaniyanın yüksək səviyyəli rəsmlərinə, o cümlədən Prezidentə və nazirliklərə müraciət edərək layihənin açıq, elmi əsaslı və cəmiyyətin iştirakı ilə aparılmasını tələb edib.

Ekoloqlar layihənin yerini dəyişərək sənayeləşmiş, əvvəllər neft-qaz fəaliyyəti aparılan sahələrə yönəldilməsini təklif edirlər. Belə yanaşma təbii ekosistemlərin qorunmasına, mövcud infrastrukturdansa (yollar, elektrik xətləri) istifadəyə və logistikanın sadələşdirilməsinə imkan verərdi. Eko-aktivistlər və mütəxəssislər ekoloji təsir qiymətləndirilməsi (EİA) həyata keçirilməsini, biomüxtəlifliklə bağlı tam məlumatların ictimaiyyətə açıqlanmasını və yerli icmaların qərarvermə prosesinə cəlb olunmasını tələb edirlər.

The Times of Central Asia-nın əvvəlki məlumatına əsasən, Hyrasia One Qazaxıstanın Avropa İttifaqına yaşıl enerji ixracçısına çevrilmək niyətindədir. Layihənin eyni zamanda Çinlə enerji əməkdaşlığının genişlənməsindən faydalanacağı gözlənilir ki, bu da onun siyasi əhəmiyyətini daha da artırır.

https://www.brcc.kz/2025/04/19/price-of-green-energy-how-hyrasia-one-project-affect-the-nature-mangistau/ (eng)
https://www.brcc.kz/2025/04/19/price-of-green-energy-how-hyrasia-one-project-affect-the-nature-mangistau/ (ru)
https://timesca.com/environmentalists-urge-relocation-of-hyrasia-one-green-hydrogen-project/

Fotolar (sözügedən ərazidə çəkilib): Birdwatcher Bourke

Lamiyə | ecofront

Bugün metroda qəhvəyi mərmər bağacığı (Halyomorpha halys) gördüm. Deməli, artıq paytaxtda da yayılıblar. Son günlər xüsusilə qərb bölgələrimizdə evlərə doluşan bu zərərverici ciddi narahatlıq yaradır. Qışda isti məkanlara sığınan bağacıq həm kənd təsərrüfatına, həm də şəhər ekosistemlərinə təhlükə yaradır.

Bu vəziyyətdə ən ağıllı və ekoloji cəhətdən təhlükəsiz çıxış yolu bioloji mübarizə üsullarıdır. Şərqi Asiyada bu bağacığın təbii düşməni sayılan samuray arısı (Trissolcus japonicus) bu baxımdan ən perspektivli vasitələrdən biridir. Cəmi 2 mm ölçüdə olan bu arılar bağacığın yumurtalarına öz yumurtalarını qoyur və nəticədə zərərvericinin nəsli həmin mərhələdə dayanır.

Samuray arılarının effektivliyi artıq bir çox ölkələrdə elmi şəkildə sübut olunub. İtaliyada 2020–2023-cü illərdə aparılan monitorinqlər göstərib ki, bəzi bölgələrdə bağacığın yumurta populyasiyasının 70%-ə qədəri bu arılar tərəfindən nəzarət altına alınıb (Costi, Haye & Maistrello, 2021). Tədqiqatlar həmçinin onların digər yerli növlərə mənfi təsir göstərmədiyini təsdiqləyib (Herlihy, Talamas & Weber, 2016).

ABŞ-da aparılan sahə sınaqlarında isə Trissolcus japonicus bağacığın yumurtalarının 77%-ni parazitləşdirib, bu da növbəti mövsümdə populyasiya sıxlığının əhəmiyyətli azalmasına səbəb olub (Milnes & Beers, 2019). Bu nəticələr bioloji mübarizənin həm effektiv, həm də ekoloji cəhətdən davamlı üsul olduğunu sübut edir.

Samuray arılarının üstünlüyü onların iqlimə uyğunlaşma qabiliyyəti və yalnız bağacığa təsir göstərməsi ilə bağlıdır. Buna görə bu metod artıq İtaliya, Fransa, İsveçrə, ABŞ, Kanada, Yeni Zelandiya kimi ölkələrdə rəsmi şəkildə tətbiq olunur.

Azərbaycanda da bu istiqamətdə addımlar atılır. İlkin məlumata görə, Türkiyədən samuray arılarının gətirilməsi və adaptasiyası prosesi davam edir. Əgər bu iş elmi əsaslarla həyata keçirilsə, bu zərərvericiyə qarşı ən təbii və davamlı mübarizə üsullarından biri olacaq.

"Son iki ildir ki, təbiət turlarına qoşuluram. Hər dəfə getdiyim ərazilərdə gördüyüm mənzərə, xüsusən də artan insan sıxlığı və təbiətə qarşı biganə münasibət məni ciddi narahat edir.

Son zamanlar Qaranohur, Laza, Göygöl və digər həssas bölgələrə ardıcıl və izdihamlı turlar təşkil olunur. Təəssüf ki, bu proses həm torpağın münbitliyinə, həm bitki örtüyünün zədələnməsinə, həm də heyvanların yaşayış mühitinin pozulmasına səbəb olur. Problem təkcə tullantılarla bitmir — nəzarətsiz və davamlı insan axını ekosistemin özünübərpa gücünü itirməsinə gətirib çıxarır.

Daha narahatedici tərəfi isə budur ki, bir çox tur təşkilatçıları bu həssaslığı nəzərə almır. Hətta bəziləri təbiətin “özünü bərpa dövrü”nü belə gözləmədən, hər həftə eyni əraziyə 20–30 nəfərlik 2-3 qrupla turlar təşkil edirlər. Halbuki, təbiətsevərlik yalnız zibil yığmaqla deyil, bəzən ora getməmək və təbiətə dincəlmək imkanı verməklə də ölçülür" - deyə izləyicimiz yazır.

Yadınızdadırsa, bir neçə il əvvəl Qaranohur gölünə turizm məqsədilə maşın yolunun çəkilməsinə etiraz olaraq kampaniya aparmışdıq. Təəssüf ki, bəziləri o vaxt məsələni ciddi qəbul etmədi. Nəticədə ETSN yarım kilometrlik yolu piyada gedə bilməyənlər üçün rahat yol çəkdi və buda sonu.

ecofrontun təsisçisi Cavid Qaradan müraciət:

“Söhbət ciddiləşir.

Qafar Demirçi mənə qarşı məhkəmədə iddia qaldırmışdı axı. Tamamilə əsassız hesab edirəm, Adamı bizim kampaniyalardan sonra 8 milyon AZN dəyərində təbiətə ziyan vurmaqda ittiham edib hökümət, bir iki həftə özünü və işçilərini təcridxanada saxlayıb. İddianı qəbul edib, dəymiş ziyanı ödəyib, atası çıxıb televiziyada ictimaiyyətdən üzr istəyib. Sonra mənə qarşı haqqında yalan məlumat paylaşma və nüfuzuna ziyan vurma adı ilə iddia qaldırıb.

Belə hüquqlarına həssas, hüquqmüdafiəsi resursu olan adam dövlətə/hökümətə qarşı özünü qoruyardı. Yox əgər məni balaca görüb üstümə gəlməyi fikirləşirsə onda əvvəla mahiyyətin budur, ikincisi də yanılırsan. Mən elə də balaca oğlan deyiləm. Sənin bir həftə içəridə qalıb tələsik cəriməni ödəyib üzr istəyib çıxdığın hökümətə qarşı mən Avropa İnsan Haqları məhkəməsində qalib gəlmişəm və təzminat almışam bir gecə qanunsuz saxlanıldığım üçün. Amma yenə də hökümətdə mənim fəaliyyətimə hörmət edən yetərincə adam var.

Bakıda olmadığım üçün gedə bilməmişəm bir neçə məhkəməyə. Artıq məhkəmə ailəmlə əlaqə saxlayıb bu isə onlarda haqlı narahatlıq yaradır.

Qafar Demirçiyə qarşı hüquqlarımın müdafiə edilməsində mənə hüquqi yardım göstərilməsini xahiş edirəm. Əsas odur məhkəmədə kimsə iştirak etsin. İddialar o qədər absurddur ki, sadəcə iştirak etmədiyimə görə qərəzli qərar verilməsə və apelyasiya və daha yuxarı instansiyalara müraciət etmək üçün son tarixləri qaçırmasam bu iddiaları mənə qarşı cəza ilə nəticələnmə şansı sıfırdır.

Azərbaycana gələ bilməməyim isə sadəcə şəxsi həyatım və maddi durumumla bağlıdır. Keçən il 3 dəfə gəlmişəm. Bu il hələ gələ bilməmişəm. Ən geci Novruzda yenə gələcəm. Mən qaçıb eləməmişəm. Hər dəfə gələndə də bu barədə paylaşmışam dost da, düşmən də bilsin.

Bu məsələ isə heç vaxt mən tərəfdən şəxsiləşməyəcək. Qırdığınız meşələrdən rədd olub çıxmadıqca gücüm çatan qədər bir ömür əlim yaxanızda olacaq. Yoxsa heç kəslə şəxsi qərəz aparası havada deyiləm.”

Astaranın Ojakəran kəndində baş verən ekoloji cinayəti yenidən ört-basdır etməyə çalışırlar.

Astara Rayon İcra Hakimiyyəti əvvəlki paylaşımımıza şərh edərək məlumatı qərəzli adlandırıb və hətta şəhid anasının adından belə sui-istifadə edib (şəkilə baxın). Bu, açıq-aşkar hörmətsizlik və ləyaqətsizlikdir.

Yerli sakinlərin verdiyi məlumata görə, həmin meşəlik ərazini zəbt edib feyxoa bağı salan sahibkarın ailə üzvləri uzun illərdir icra hakimiyyətində yüksək vəzifələrdə çalışırlar. Elə icra hakimiyyətinin paylaşımından da aydın görünür ki, bu insanlar qurumu şəxsi maraqlarına alət ediblər.

Qeyd edək ki, Daxili İşlər Nazirliyinin əməkdaşlarından biri şərhlərdə bildirmişdi ki, məsələ ilə bağlı cinayət işi açılıb. Lakin icra hakimiyyətinin paylaşımı məsələnin əksinə, ört-basdır edilməsinə işarə edir.

Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi – açılan cinayət işinin nəticəsi necə oldu?

Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi – axırıncı paylaşımımızdan sonra əməkdaşlarınız əraziyə baxış keçirdi və yeni kəsilmiş 9 iri diametrli ağac aşkar etdi. O ağacların aqibəti necə oldu?