Macruuf

Dowlada Soomaaliya ayaa maanta u dabaal degtay, xuska sanad guurada 66aad ee Ciidanka xooga dalka.

xuskaas waxa ka baxay, sawiro iyo muuqaalo ceeb weyn ku ah dalka iyo dadka soomaaliyeed, waxana ka mid ah; sawirada diyaaradaha ka muuqada humaaga hoose, kuwaas oo ah tobalcaaro ay leeyihiin dalal shisheeye.

waa fadeexad weyn anaad dhahdo waxan muujinayaa quwada ciidan ee dalkayga haddana aad keento saanad ay leeyihiin dalal shisheeye.

Horumarka dhabta ah wuxuu yaallaa bannaanka wareegga raaxada (Comfort Zone).

Marka, doorashada adiga ayay ku jirtaa; haddii aadan rabin inaad wajahdo khataraha iyo isbeddelka, waxaad ku sii nagaanaysaa isla meesha aad joogto.

kuna raaxayso nolosha doqoni magratayda ah, oo ah nolosha ay cid walba heli karto.

Talo iyo tusaale".

Ragow iyo dumarow muhiimada ay kuu leedahay dhisida jidheed waxa ka sii muhiimsan dhisida maanka.

Hadii se aad dhisi waydaan maankiina oo aad ku mashquushaan jidhkiina ama dayicida labadaba, waxaad u hogaansami doontaan kuwo dhisay maankooda.
Maaha arin wayn inuu qofku dhiso jidhkiisa ee waxa arin wayna inuu qofku dhiso, maskaxdiisa, ogaalkiisa, fahankiisa iyo iimaankiina. Jiritaanka baahi uu u qabo kordhinta aqoontiisa waxay ay qofka u sahalaysaa inuu noqodo qofku mid u furfuran dhagayashada aragtiyaha, shaandhaynta arimaha, xalinta xilaafadka iyo ilaalinta dhaqanka suuban.

Markii ay saxaabadadu ku qosleen saxaabigii jaliilka ahaa cabdullahi ibnu mascuud alle raali haka noqdee, iyagoo ku qoslaya gaabnidiisa iyo caatonimada lugihiisa markii uu fuulay geedka ee nabiga (NNKH) uu u soo gurayay timirta,
Waxa uu yidhi nabigu (NNKH) "labada lugood ee cabdilahi ibnu mascuud waxa ay ka miisan culus yihiin maalinka qiyaame buuraha uxud".

Hadaba taas waxay in tusaysaa qiimaha qofku aanun ku xidhnaynay muuqaalka uu qofku leeyahay, ee ay ku xidhantahay aqoonta iyo dadnimada qofka, tusaale Stephen Hawking waa Naafo ka aqoon badiyay noolihii muqaal ahaan dhamastirnaa.

Nabadi korkiina ha ahaato.

©️ Aw Maxamed Rashiid

Madaxweynaha JSL ayaa maanta laga filayaa wax ka bedelka golaha xukumada, Cirro doorkii h**e xulashadiisu wuxu ku sar gooyey xal, Balse maanta waxa looga fadhiyaa xul, wax ka bedela tabasha bulshada.

Haddii ay dhacdo in la soo xulo xukuumad la tayo ah tii h**e, waa dhimashada iyo aasida cimriga xukumada Wadajir iyo waxqabad.

Waxaad rajaynaysaa in Cabdikariin Axmed Mooge uu marka ay dhammaato muddo-xileedkiisa 31 May 2026 si sharaf leh u wareejiyo xilka iyo amaanadii loo igmaday, isla markaana uu fuliyo ballamihii iyo wacadkii uu qaaday. Tani waa rajayn muujinaysa muhiimadda ay leedahay in hoggaanku noqdo mid ku dhisan masuuliyad, daacadnimo iyo ku dayasho wanaagsan.

Hoggaamiye xilka si habsami leh uga dega marka waqtigiisu dhamaado wuxuu dhisaa kalsooni bulsho, wuxuu xoojiyaa nidaamka dowladnimo, wuxuuna noqdaa tusaale wanaagsan oo ay kuwa kale ku daydaan. Taasi waa jidka ugu habboon ee lagu abuuri karo nidaam dimuqraadiyadeed oo waara, laguna kasbado ixtiraamka shacabka.

Faylasuufkii caanka ahaa ee reer Ingiriis, Thomas Hobbes, ee noolaa intii u dhaxaysay 1588–1679, ayaa waxa uu yidhi:
“The life of man is solitary, poor, nasty, brutish, and short.”

Intan oo macnaha ugu kooban ee aan sii karaa uu yahay:
“Dowlad xun waa dhibaato, balse dowlad la’aan ayaa ka sii daran.”

Dowladeena waxay ku dooranay kalsooni, balse dhimashada kalsoonidu waxay ka bilaabantay xulashadii indho la’aanta ahayd ee ay samaysay, oo lagu daray tayo-xumadii ay la timid; ka dibna waxa soo baxay musuq, eex, iyo isku dilka shacabka ay madaxda u noqdeen.

Farxaan Baaruud

Meta oo lagu xukumay $370 milyan: Maxay ka dhigan tahay arrintani?

Shirkadda Meta Platforms Inc., oo maamusha baraha bulshada ee Facebook, Instagram iyo WhatsApp, ayaa wajahday mid ka mid ah xukunnadii ugu waaweynaa ee la xidhiidha ilaalinta xogta (data privacy), kadib markii lagu helay inay ku xadgudubtay habka ay u ururiso una maamusho xogta isticmaalayaasha.

Dacwaddan ayaa daaha ka rogtay in Meta ay ururisay xog shakhsiyeed oo ballaadhan—mararka qaarna aan si cad oggolaansho looga helin isticmaalayaasha—iyadoo sidoo kale la sheegay in xogtaas lala wadaagay dhinacyo saddexaad oo ku shaqeeya xayeysiin iyo falanqayn. Arrintani waxay si toos ah uga hor imanaysaa mabaadi’da ilaalinta xogta iyo sharciyada qaar ee gobollada Maraykanka.

Xukunka $370 milyan ah ma aha oo kaliya ganaax lacageed, balse waa fariin culus oo loo dirayo shirkadaha tiknoolajiyada:
Xogta dadka waa xuquuq, ma aha badeecad si xor ah loo isticmaali karo.

Sidoo kale, xukunka ayaa ku qasbaya Meta inay dib u eegto siyaasadeeda asturnaanta, si ay u noqoto mid hufan oo siinaysa isticmaalayaasha awood dheeraad ah oo ay ku maamulaan xogtooda.

Ugu dambayn, dhacdadani waxay xasuusin u tahay dhammaan isticmaalayaasha internetka in wacyiga xogta iyo asturnaanta ay yihiin arrimo muhiim ah oo u baahan feejignaan joogto ah.

Farxaan Baaruud

Strait of Hormuz waa marin-biyood aad u cidhiidhi ah oo ku yaalla inta u dhaxaysa Iran iyo Oman. Waa meel aad muhiim ugu ah dhaqaalaha iyo ganacsiga caalamka, gaar ahaan dhinaca tamarta (saliidda iyo gaaska).
Sababta uu muhiim u yahay waxaa ugu weyn in uu yahay albaabka ay ka baxdo saliidda kasoo baxda dalalka Khaliijka. Saliidda laga soo saaro dalal sida Saudi Arabia, Iraq, Kuwait, United Arab Emirates iyo Qatar inta badan waxay maraan marinkan si ay u gaadhaan suuqyada adduunka. Taasi waxay ka dhigaysaa mid ka mid ah marinnada ganacsi ee ugu mashquulka badan dunida.
Maalin kasta waxaa marinka Hormuz ka gudba qiyaastii 17 ilaa 21 milyan oo foosto oo saliid ah, taas oo u dhiganta ku dhowaad shan meelood meel saliidda dunida la isticmaalo. Sidaas darteed haddii marinkan wax ku dhacaan ama la xiro, qiimaha shidaalka dunida si degdeg ah ayuu u kacaa.
Waxa kale oo uu muhiim u yahay gaaska dabiiciga ah. Qatar oo ka mid ah dalalka ugu waaweyn ee gaaska dhoofiya, gaaska LNG-ga badan wuxuu maraa marinkan si uu u gaadho suuqyada Asia iyo Europe.
Marka laga yimaado dhinaca dhaqaalaha, Hormuz wuxuu leeyahay muhiimad milatari iyo istaraatiiji. Wadamo badan oo awood leh sida United States, United Kingdom, iyo wadamada Khaliijka ayaa si dhow ula socda amniga marinkan, sababtoo ah haddii uu xirmo ama dagaal ka dhaco, waxa uu si toos ah u saameeyaa dhaqaalaha adduunka.
Sababtaas awgeed marinka Hormuz waxaa loo arkaa mid ka mid ah meelaha ugu xasaasisan ee istaraatiijiyadda dunida, sababtoo ah isku xidhka uu ka sameeyo saliidda Khaliijka iyo suuqyada caalamka.

Farxaan Baaruud

Saliiddu waa laf dhabarta dhaqaalaha adduunka. Dhaqdhaqaaq kasta oo ku yimaadda sahaydeeda ama marinnada ay ka gudubto waxa uu si toos ah u taabtaa suuqyada caalamiga ah, warshadaha, ganacsiga iyo nolosha maalinlaha ah ee bulshada. Xiisadda u dhexeysa Iran iyo dalal kale oo gobolka ah ayaa sare u qaaday walaaca ku saabsan amniga marinnada muhiimka ah, gaar ahaan marinka Hormuz oo ah halbowlaha maraakiibta shidaalka qaada.

Marka la xidho ama halis la geliyo marinka Hormuz, oo ku dhow xeebaha Oman iyo United Arab Emirates, waxa si degdeg ah u yaraada sahayda shidaalka ee suuqyada caalamka. Tani waxay keentaa in qiimaha foostada saliidda uu si lama filaan ah kor ugu kaco, maadaama suuqyadu ka falceliyaan cabsi iyo hubanti la’aan.

Saamaynta taban ee kor u kaca qiimaha saliidda ma aha mid ku koobnaada dalalka soo dejista shidaalka oo keliya, balse waxay si guud u saameysaa dhaqaalaha adduunka. Qiimaha gaadiidka ayaa kacaya, kharashaadka wax-soo-saarka warshadaha ayaa kordhaya, sicir-barar ayaa sare u kaca, halka awoodda wax-iibsiga ee shacabka ay hoos u dhacdo. Dalalka saboolka ah iyo kuwa soo koraya ayaa si gaar ah u dareema culayskan, maadaama miisaaniyadahooda iyo lacagahooda qalaad ay si fudud u wiiqmaan.

Weerarrada lagu qaado maraakiibta shidaalka qaada waxay sidoo kale sare u qaadaan qiimaha caymiska maraakiibta, taas oo sii kordhisa kharashaadka gaadiidka badda. Shirkadaha waaweyn ee tamarta iyo ganacsiga ayaa bilaaba inay dib u qiimeeyaan waddooyinka ay adeegsadaan, taas oo keenta dib u dhac ku yimaadda keenista shidaalka iyo badeecadaha kale.

Dhaqaaleyahannadu waxay ka digayaan in haddii xiisaddu sii socoto ama ay ku fido dalal kale oo gobolka ah, suurtagal ay tahay in dunidu wajahdo qalalaase dhaqaale oo ballaadhan. Taariikh ahaan, dagaallada Bariga Dhexe waxay marar badan sababeen kor u kac xooggan oo ku yimaadda qiimaha shidaalka iyo hoos u dhac ku yimaadda kobaca dhaqaalaha caalamka.

Sidaa darteed, xasilloonida marinnada tamarta iyo nabadgelyada gobolka waa arrin aan ku koobnayn dalalka ku yaalla halkaas oo keliya, balse waa dan caalami ah. Maaddaama saliiddu weli tahay laf dhabarta dhaqaalaha adduunka, colaadda iyo hubanti la’aantu waxay si toos ah u wiiqayaan kalsoonida suuqyada, kobaca dhaqaalaha iyo nolosha malaayiin qof oo ku tiirsan tamartaas.

Isbedelka ku yimi qiimaha Saliida labbadii cisho ee dagaalka:
1: Qiimaha Brent crude, oo ah halbeegga caalamiga ah ee saliidda, waxa uu kor u kacay ku dhawaad 10% maalintii la bilaabay dagaalka, isagoo gaaray heer u dhow $80 halkii foosto markii la barbar dhigo xilli h**e ka hor xiisadda. Xigasho The Day star.
2: Warbixino kale ayaa sheegaya in kororka qiimaha saliidda uu mararka qaar gaaray ilaa 13% xilli ganacsi oo gaaban iyadoo ay suuqyadu cabsi ka qabaan in marinka Hormuz si buuxda loo xiro. Xigasho The Straits Times
3: Qiimaha West Texas Intermediate (WTI), oo ah halbeeg kale oo muhiim ah, ayaa sidoo kale kacay boqolkiiba 8% ama ka badan xilli iska hor imaadku sii socday. Xigasho www.ndtv.com

Guud ahaan, mareegaha dhaqaaluhu waxay ku qiyaaseen korodhka bilowga ah inuu u dhexeeyo 8% ilaa 13%, taas oo ah heer sare marka loo eego dhaqdhaqaaqyada caadiga ah ee maalinlaha ah ee suuqa saliidda. Waxan Intan kaga qiyaas qaadan karnaa, haddii dagaalku daba dheerado saamaynta weyn ee uu ku yeelanayo guud ahaan Caalamka.

Farxaan Baaruud

Epstein Files waxaa loola jeedaa dukumentiyo iyo galal sharciyeed oo la xiriira Jeffrey Epstein, oo ahaa ganacsade Mareykan ah oo lagu eedeeyay dembiyo culus oo ku saabsan tacaddi galmo iyo ka ganacsiga gabdhaha da’da yar. Kiiskiisu wuxuu si weyn u soo baxay 2019, markii mar kale la xiray, ka hor intii uusan ku dhiman xabsi ku yaalla New York.

Dukumentiyada (Epstein files) waxay ka kooban yihiin magacyo, qoraallo, jadwal safarro, buugga xiriirrada (contact book), iyo warbixinno maxkamadeed. Qaar ka mid ah galalkan ayaa muujinaya inuu xiriir la lahaa siyaasiyiin, ganacsato, iyo dad caan ah oo caalami ah. Si kastaba, in magac qof ku jiro faylasha macnaheedu ma aha inuu dembi galay, balse waxay muujin kartaa oo keliya xiriir ama isbarasho.

Kiiska Epstein wuxuu noqday mid muran badan dhaliyay, sababtoo ah 2008-dii wuxuu helay heshiis maxkamadeed oo fudud marka loo eego eedaha loo haystay. Arrintaas ayaa dhalisay su’aalo ku saabsan sida cadaaladda loo maareeyay iyo in awood iyo saaxiibtinimo siyaasadeed ay saameyn ku yeesheen kiiska.

Kadib dhimashadiisii 2019, baaritaanno badan ayaa la sameeyay, waxaana la sii daayay qaybo ka mid ah dukumentiyada si dadweynuhu u arkaan. Waxaa kaloo la xusay Ghislaine Maxwell, oo ahayd saaxiibtiisii dhow, taas oo lagu helay dambiyo la xiriira ka caawinta tacaddiyada.

Marka la soo koobo, Epstein files waa ururinta xogaha iyo caddeymaha la xiriira shabakaddii tacaddiga ee Jeffrey Epstein. Kiiskani wuxuu iftiimiyay sida awood, lacag, iyo xiriirro siyaasadeed ay u qarin karaan dembiyo muddo dheer, wuxuuna noqday mid ka mid ah fadeexadihii ugu waaweynaa qarnigan ee ku saabsan cadaalad iyo masuuliyad.