Pharap Rumba Tamang

टोलको नेता कि राष्ट्रिय नीति निर्माता ?

लोकतन्त्रमा मतपत्र सानो कागज होला, तर त्यसको तौल इतिहासले मापन गर्छ । पाँच वर्षको भविष्यलाई पाँच सेकेन्डको निर्णयले तय गर्छ । त्यसैले आफ्नो अमूल्य मतलाई “हाम्रो मान्छे”, “हाम्रो जात”, “हाम्रो टोल” भन्ने सानो घेरामा थुन्नु भनेको आफ्नो भविष्यलाई नै बन्द कोठामा थुन्नु हो ।

हामी कहाँ एउटा रोचक राजनीतिक संस्कार छ । वडामा दुई वटा उपभोक्ता समिति मिलायो, एकाध सिफारिस गर्‍यो, चाडपर्वमा खादा ओढायो भने उ सीधै संसद योग्य ठहरिन्छ । मानौ संसद भनेको वडा कार्यालयको माथिल्लो तल्ला हो, जहाँ सिढी चढ्न जातीय पहिचान र पार्टीको झण्डा मात्र काफी हुन्छ, नीति, दृष्टि र राष्ट्रिय समझदारी चाहि वैकल्पिक विषय हुन ।

मत भनेको व्यक्तिगत स्वाभिमानको हस्ताक्षर हो । यो कुनै नेताको जन्मदिनको उपहार होइन, न त जातीय एकताको चन्दा । मतले कानुन बनाउने व्यक्ति छान्छ, बजेटको दिशा तय गर्छ, अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा देशको प्रतिनिधित्व गर्छ । यस्तो जिम्मेवारी “हाम्रो टोलको दाइ” भनेर मात्र सुम्पनु बुद्धिमत्ता होइन, भावनात्मक मेनिपुलेसनको परिणाम हो ।

पार्टी आवश्यक हुन्छ - विचार र नीतिका लागि । जातीय पहिचान सम्मानयोग्य हुन्छ - इतिहास र आत्मसम्मानका लागि । तर जब पार्टी अन्धभक्ति बन्छ र जाति राजनीतिक सर्टिफिकेट बन्छ, तब संसद विचारको थलो होइन, गुटहरूको थलो बन्छ । त्यसपछि देश नीतिले होइन, नाताले चल्छ; योग्यता होइन, योगफलले जित्छ ।

वडामा काम गर्न सक्नु राम्रो कुरा हो, तर राष्ट्रिय नीति बनाउने क्षमता छुट्टै कुरा हो । संसदमा जाने व्यक्तिलाई संविधान, अर्थतन्त्र, कुटनीति, संघीय संरचना, डिजिटल पुर्वाधारदेखि अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिसन्तुलनसम्म बुझ्नुपर्छ । यदि मापदण्ड यति गहिरो छ भने प्रश्न उठ्छ - के हामी केवल “हाम्रो पार्टी” र “हाम्रो जात” भन्दै त्यो जिम्मेवारी दिन तयार छौ ?

हामी कहिलेकाही यस्तो व्यवहार गर्छौ, मानौ संसद भनेको वडा स्तरीय सम्मान समारोह हो - “हाम्रो मान्छे पुगेपछि सबै ठिक हुन्छ ।” तर इतिहासले देखाएको छ - “हाम्रो मान्छे” पुगेपछि सबैभन्दा पहिले ‘हाम्रो’ हराउँछ, बाँकी रहन्छ केवल ‘मान्छे’ को स्वार्थ ।

आफ्नो मतको सम्मान गर्नु भनेको आलोचनात्मक चेतना प्रयोग गर्नु हो ।

- उम्मेदवारको दृष्टि छ कि छैन ?
- नीति र कार्यक्रम स्पष्ट छन कि छैनन ?
- राष्ट्रिय मुद्दामा धारणा छ कि छैन ?

यी प्रश्न सोध्नु नै सचेत नागरिकताको अभ्यास हो । पार्टी र जाति हाम्रो पहिचान हुन सक्छन, तर निर्णयको आधार योग्यता, दृष्टि र जिम्मेवारी हुनुपर्छ । नत्र पाँच वर्षपछि फेरि त्यही गुनासो दोहोरिन्छ - “हामीले गल्ती गर्‍यौ ।”

मतदान केन्द्रमा जाँदा याद गरौ - मतपत्रमा छाप लगाउनु भनेको केवल उम्मेदवार छान्नु होइन, आफ्नो भविष्यको दिशामा हस्ताक्षर गर्नु हो ।

आशिका तामाङ जर्मनि पिआर होल्डर रहेको आजभन्दा एक वर्ष पहिले नै जानकारी हुनाआइसकेको थियो, चेलि हो गरिखाओस भनेर मात्रै हो । तर अब देशको, मातृभुमिको, स्वाधिनताको सवालमा भने क्षेम्य हुन्न ।

विदेशी पीआर बोकेर राष्ट्रभक्तिको नाटक? आशिका तामाङको दोहोरो चरित्रको पर्दाफास! नेपालको शासकीय प्रणालीमाथि प्रश्न उठाउँदै सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय देखिने आशिका तामाङको व्यक्तिगत जीवन र राष्ट....

मार्क्सले भनेका थिए ; “शासक वर्गका विचारहरू नै प्रत्येक युगका शासक विचार हुन्छन ।"

आज नेपालमा शासक वर्गको विचार के हो ? घण्टा लाइभ, लाइक र लम्पट लोकप्रियता । किनकि नेपालमा अहिले कुनै नयाँ राजनीतिक चेतना जन्मिएको छैन । यहाँ जन्मिएको छ ; घण्टे ग्याङ । यो ग्याङ कुनै स्वत: स्फुर्त होइन, यो पुँजीवादी डिजिटल बजारले उत्पादन गरेको राजनीतिक मसखरापन हो ।

फेसबुक र टिकटकमा भाइरल हुनेहरू आज उम्मेदवारी टिकट पाउँछन । किन ? किनकि पुँजीलाई अब वैचारिक नेता चाहिदैन, ध्वनि निकाल्ने पात्र चाहिन्छ । जो जनतालाई सोच्न नदियोस, केवल प्रतिक्रिया दिन बाध्य बनाओस । यी इन्फ्लुएन्सरहरू जनताको प्रतिनिधि होइनन, यी त पुँजी र सत्ताबीचका डिजिटल दलाल हुन । मार्क्सवादी भाषामा भन्नुपर्दा यी लम्पट पुँजीको राजनीतिक जोकर हुन ।

आजको नेपाल कुन इतिहासको जगमा उभिएको छ ? यिनलाई थाहा छैन । किनकि इतिहास जान्नु वर्गसंघर्ष बुझ्नु हो । र वर्गसंघर्ष बुझ्ने मान्छे घण्टा बजाएर राजनीति गर्दैन । राणा विरोधी आन्दोलन, जनयुद्ध, शहिदहरूको बलिदान, यी सबैलाई "पुरानो कथा” भनेर खारेज गरिन्छ । किनकि इतिहास सम्झियो भने जनताले सोध्न थाल्छ ; “यो सत्ता कसको हो ?"

हो, म भन्छु ; यिनिहरुलाई मौका दिनु पर्छ । एक पटक यिनिहरु सबैले चुनाव जितुन । सरकार बनाउन । राज्य चलाउन । किनकि जब अविवेकी वर्ग सत्तामा पुग्छ, त्यसको असली चरित्र छिट्टै नाङ्गिन्छ । लेनिनले भनेझै “क्रान्ति भनेको राज्यसत्ताको वास्तविक अनुहार देखिने क्षण हो।” घण्टे ग्याङ सत्तामा पुगेपछि जनताले बुझ्नेछन, घण्टा बजाएर पेट भरिदैन ।

नेपालको जनचेतना शान्त भाषणले खुल्दैन । यो दुखद सत्य हो । युक्रेन युद्धले देखायो, राज्य खेल होइन । सत्ता गल्ती गर्नेहरूका लागि निर्दयी शिक्षक हो । जब संकट आउँछ, तब जनताले बुझ्छ ; राजनीति मनोरञ्जन होइन, जीवन-मरणको प्रश्न हो । नेपाल पनि यस्तै चेतनाको चरणतिर हिड्दै छ । घण्टे मुर्खता र जनताको चेतनाको पतनको दिसातिर ।

घण्टे ग्याङ समस्या होइन, यो लक्षण हो । समस्या हो, पुँजीवादी राज्य, उपभोक्तावादी संस्कृति, र वैचारिक नेतृत्वको पतन । यसको समाधान नयाँ अनुहार होइन, नयाँ वर्गीय चेतना हो । क्रान्ति लाइकबाट हुँदैन, लाइभबाट पनि हुँदैन, क्रान्ति संगठित वर्गसंघर्षबाट हुन्छ । तर नेपालको जनचेतना अचम्मको छ । घर जलेपछि मात्र आगो देख्छ । देश डुबेपछि मात्र डुङ्गा खोज्छ ।

युक्रेन युद्ध टेलिभिजनमा हेर्दा “हाम्रोमा यस्तो नहोस” भन्छ, तर आफ्नै देशमा राज्य चलाउने जिम्मा इन्फ्लुएन्सरलाई दिन तयार हुन्छ । जब राज्य गम्भीर खेल हो भन्ने कुरा गोली, भोक, विस्थापन र लासको मुल्यमा मात्र बुझिन्छ, त्यतिबेला चेतना खुल्नेछ ।

सायद, त्यसैले देश “युक्रेन” नबनेसम्म हाम्रो चेतना घण्टाकै तालमा नाचिरहनेछ ।

पछिल्लो समय माओवादी जब नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीमा रूपान्तरण भए १७-१८ दलको ध्रुविकरण एकिकरण भए । बिगतमा टुक्रिएका, चोइटिएका, अन्तैतिरबाट पड्किएका, कोही माओवादी, कोही खाओवादी । कोहि त जातीवादी पनि अरे ! अनेक थरीका दलबलबीच एकता भए । यसो नियाल्दा निकै राम्रो भए, ठुल-ठुला नेताका दल भए ।

केन्द्रिय सदस्य मात्रै २४/२५ सय क्या गजब

अब २४/२५ सय केन्द्रीय सदस्यहरूको संख्यात्मक भीड बाट नाङ्लामा बिस्कुन निफाने झै गुणात्मक छनोट हुनुपर्छ । राम्रा-राम्रा छानिनु पर्छ, कुहिएको जति सबै फालिनु पर्छ, त्यसबेला मात्र पार्टी सही दिशामा आउँछ, र त्यहाँबाट प्रगति सुचारु हुन्छ ।

पहिचानको मुद्दालाई जातिवादी भन्ने, जनयुद्धकाल पछिका क्रान्तिकारीलाई गन्दै नगन्ने, भुसिया कुकुर गल्लि-गल्लि हड्डी खोज्दै हिडेझै पद र हैसियतको पछि दौडिनेहरूको कारण प्रचण्डपथ दुर्गन्धित बनेको हो । तिनले खोजेको हड्डी दिएर एकातिर साइड लगाएपछि मात्र फेरि जनयुद्धकालझै सुगन्धित पार्टी बन्न सक्छ । पार्टीभित्र सहमति-विमति स्वाभाविक हुन, तर पद, सत्ता र सुविधाका लागि विचारमाथि गद्दारी स्वीकार्य हुँदैन ।

यही विचारधाराबाट नै देश बदलिन्छ भन्ने दृढ संकल्पका साथ जस्तोसुकै परिस्थितिमा पार्टीभित्रै विद्रोह गर्दै सतिशालझै उभिएका हामी जस्ता थुप्रै कमरेडहरूको सामुहिक र चेतावनी पुर्ण आवाज हो यो ।

उज्यालो बल्बबाट आयो कि पार्टी कार्यालयको झ्यालबाट ?

कुलमान कामले चम्कियो, नारा र भाषणले होइन ।

तर यहाँ रोग पुरानै छ ।

ए होइ ... !

आफ्नै विर्यबाट जन्मिएको छोरो त ठुलो भएपछि बुबाको हुकुम मान्दैन भने छाडिदेउ कुलमानको कुरा ।

के भो त ! छोराले देश उज्यालो बनायो, बुबाले लोडसेडिङ अन्त्यको श्रेय सुरु गर्‍यो ।

काम गर्ने त आफ्नै बलबुतामा उभिन्छ, तर असफल अभिभावकहरू इतिहास अपहरण गरेर “यो त मेरै थियो” भन्दै नहिड न हौ ।

😁

आजकल सामाजिक सञ्जाल सफा छ कि छैन भनेर जाँच्न फोहोर खोजेर हिडनै पर्दैन, घण्टी बजाइदिए पुग्छ । जहाँ घण्टी बज्छ, त्यहाँ प्रश्न मर्छ, तर्क लास बन्छ र गाली उत्सव मनाउछ ।

घण्टेहरूको संसार अद्भुत छ, यहाँ आलोचना अपराध हो, प्रश्न देशद्रोह हो र गाली नै राष्ट्रधर्म । पदग्रहण त यहाँ नाटकको पहिलो दृश्य मात्र हो । मञ्चमा सभापति, पछाडि २/४ टा श्रीमती, खल्तीमा दुई देशका पासपोर्ट, छायाँमा सहकारीका करोडौ, र देशैभरि छरिएका जेलनेल, धरौटीका कथाहरू ... ! तर खोजतलास ? त्यो त केवल जनताका लागि ।

आफ्नै सहकर्मी पत्रकार मरे, ड्राइभर मरे, तर घण्टे राज्यमा मृत्यु पनि चयनात्मक हुन्छ । कतिपय लासहरू प्रश्न उठाउन अयोग्य ठहरिन्छन ।

घण्टे दर्शनका अनुयायीहरू जीवनमा एउटा मात्र ग्रन्थ पढ्छन, “घण्टे दस्तावेज”। त्यसपछि उनीहरूलाई मार्क्स, लेनिन, माओ सबै फजुल लाग्छन । बी.पी. पथ, प्रचण्ड पथ, संघीयता, धर्मनिरपेक्षता, समानुपातिक समावेशिता, भाषा, धर्म, संस्कर संस्कृति र पहिचान सबै "विदेशी रोग" देखिन्छ । किनकि धेरै पढेपछि घण्टे कागजमा के छैन त्यो देखिन थाल्छ ।

घण्टे ग्याङको विशेषता यही हो, तर्क होइन, चिच्याहट । बहस होइन, भीड । विचार होइन, अन्धो निष्ठा । आँखा चाहिदैन, घण्टी चाहिन्छ । दिमाग चाहिदैन, औला चाहिन्छ - कमेन्ट गर्न ।

घण्टे ग्याङ जत्तिको अन्धो भएर विरोध गर्ने, तर्क छोडेर चिच्याउने, आलोचनालाई देशद्रोह ठान्ने इतिहासमै कमै भेटिन्छ ।

तामाङ जातिले खोजिरहेको एक आइडल

तामाङ जाति आफ्नै मौलिक भाषा, भेषभूषा, चाडपर्व, संस्कार र जीवनदर्शन बोकेको सांस्कृतिक रूपमा सम्पन्न सभ्यता हो । राज्य बन्नुअघि नै राज्य चलाउन जान्ने समुदाय हो तामाङ । इतिहासको पाना पल्टाउँदा “ताम्सालिङ” भुमिमा गणराज्य सञ्चालन गर्दै आएको यो समुदाय स्वाभिमान, आत्मनिर्णय र सामुहिक चेतनामा आधारित थियो ।

तर त्यो इतिहासलाई राज्यले स्वीकार गरेन । गोर्खा राज्य एकीकरण अभियानपछि तामाङहरुको गणराज्य खोसियो । भुमि मात्र होइन, शासन गर्ने अधिकार, निर्णय गर्ने हैसियत, र आफ्नै इतिहास लेख्ने अधिकार पनि खोसियो । त्यसपछि राज्यले तामाङलाई नागरिक बनाएन, श्रममा सीमित गर्‍यो । पिपा, हली, भरिया यी पेशा संयोग थिएन, यी राज्यद्वारा कोरिएका सीमाना थिए । तामाङ नामले पदको छत ठोक्किन्थ्यो । सेनामा, प्रशासनमा, न्यायलयमा यहाँसम्म मात्र भन्ने अदृश्य रेखा थियो ।

यही इतिहासको बोझ बोकेर पनि तामाङ समुदाय आज बिस्तारै उठ्दैछ । यो उठाइ केवल आर्थिक होइन, यो मानसिक, राजनीतिक र सामाजिक पुनर्जागरण हो । आज तामाङहरू हरेक क्षेत्रमा आफ्नो आइडल खोजिरहेका छन, राज्यका तीन अंग कार्यपालिका, न्यायपालिका र व्यवस्थापिकामा; निजामती सेवा, सेना, प्रहरी र राजनीतिक क्षेत्रमा । गीत-संगीतदेखि चलचित्र जगतसम्म, खेलाडिदेखि सुन्दरी प्रतियोगितासम्म, नेतादेखि कलाकारसम्म, वैज्ञानिक र विद्वानसम्म । किनकि आइडल भनेको केवल प्रसिद्ध व्यक्ति होइन, आइडल भनेको त्यो अनुहार हो, जसमा समुदायले आफ्नो सम्भावना देख्छ ।

त्यसैले पछिल्लो समय, भारतीय नागरिक भए पनि स्वर्गीय प्रसान्त तामाङका लागि विश्वभरका तामाङहरू एकढिक्का भए । इन्डियन आइडलको त्यो जित केवल गायनको विजय थिएन, त्यो इतिहासको अपमानमाथि दिएको सामुहिक उत्तर थियो । बुद्ध लामा नेपाल आइडल जिताउनु मनोरञ्जन मात्र थिएन, त्यो तामाङ समाजको चिच्याइ थियो “हामी पनि यहाँ छौ” भन्ने । र यहाँ नागरिकता गौण भयो, पहिचान मुख्य भयो ।

खेल क्षेत्रमा सिता तामाङदेखि असंख्य तामाङ खेलाडीहरूले दिएको प्रेरणा अचम्मलाग्दो छ । उनीहरूका शरीर मात्र दौडिएका छैनन, उनीहरूले समुदायको आत्मबल बोकेका छन । चलचित्र जगतका युवराज लामा, र आकाशमा उड्ने क्याप्टेन विजय लामाप्रति देखाइएको अपार माया संयोग होइन । त्यो माया भनेको प्रतिनिधित्वको भोक हो ।

राजनीतिमा तामाङ नेताहरू उदाए । थुप्रै दलमा तामाङ अनुहार देखिन्छन । तर ती अनुहारहरू आज पनि शासक जातिको नेतृत्वमुनि छन । उनीहरूले पद पाए, तर भावना समेट्ने अधिकार पाएनन । त्यसैले तामाङ समाज आज जातीय श्रेष्ठता खोजिरहेको छैन, उनिहरु खोजिरहेको छ ; ऐतिहासिक रुपमा दबाइएका समुदायको नेतृत्व होस, तर त्यो नेतृत्व सबै जातजातिलाई समेट्न सक्ने होस । र यो चाहना जातीय अहंकार होइन, यो ऐतिहासिक न्यायको खोज हो ।

यही पृष्ठभुमिमा पछिल्लो समय कुलमान घिसिङ, तामाङ समुदायको भावनात्मक प्रतीक बनेर उभिए । किन ? किनकि उनले कुरा गरेन, डेलिभरी दिए । नेपाल विद्युत प्राधिकरणको सफल प्रशासनिक नेतृत्व, लोडसेडिङको अन्त्य, यो केवल प्राविधिक उपलब्धि थिएन । यो राज्यले पहिलो पटक एक तामाङ क्षमतामाथि गरेको भरोसा थियो । पछि नागरिक सरकारको मन्त्री बनेर तीनवटा मन्त्रालय सम्हाल्दा जनताले देखे, तामाङ नेतृत्व पनि सक्षम हुन्छ । त्यसैले आज तामाङ जातिले कुलमान घिसिङलाई आफ्नो आइडल मान्न थालेका छन । उनी देवता होइन, तर उनी सम्भावनाको प्रमाण हुन ।

तर अन्ततः, तामाङ जातिले खोजिरहेको आइडल कुनै एक व्यक्तिमा सीमित छैन । यो खोज भनेको खोसिएको इतिहासको पुनर्लेखन, राज्य संरचनामा समान उपस्थिती, निर्णय गर्ने टेबलमा अधिकार, र भविष्यप्रति आत्मविश्वास हो । जबसम्म ताम्सालिङको इतिहास पाठ्यपुस्तकमा आउँदैन, जबसम्म तामाङ नाम पदको छतमा ठोक्किरहन्छ, जबसम्म नेतृत्व केवल प्रतिनिधि हुन्छ, निर्णायक हुँदैन, त्यतिन्जेल तामाङ जाति आइडल खोजिरहनेछ । र त्यो खोज यो देशको सबैभन्दा मौन तर सबैभन्दा गहिरो खतरनाक राजनीतिक आन्दोलन हुनेछ ।

ओलीको घमण्डले देश डुबायो, कांग्रेसको समर्थनले देश जलायो, अनि त्यो खरानीबाट जन्मियो जेनाजी पुस्ता, जसले प्रश्न गर्न थालेको छ, "के राजनीति यिनै चोरहरूको बपौती हो ?"

यत्रो लुट, धाँधली, राष्ट्रघात, भ्रष्टाचार, र जनता माथिको धोका देख्दा पनि कांग्रेस-एमालेका कार्यकर्ता अझै गर्वले भन्छन, "जय नेपाल ।" अनि म भन्छु; थुक्क, यस्तो निर्लज्ज नारा तिमिहरुको मुखबाट फेरि इतिहासले सुन्न नपाओस ।

नेताले देश बेच्दा यिनले ताली बजाए, जनताको रगत चुसेर घर ठड्याउँदा यिनले सेल्फी खिचे, अनि जब देश खरानी भयो, तब पनि यिनले स्टेटस हाले, "जय कांग्रेस, जय एमाले - जय नेपाल !" अहिले यिनले दलको नाम सुन्दा गर्व गर्छन, मानौ यी पार्टीहरू कुनै मातृगंगा हुन जसमा गएर सबै पाप धुने हो !

तर साँचो कुरा के हो भने, यी दलका नेताले देश होइन, आफ्नै बुढी, छोरा, छोरी, सम्धी, सम्धिनी, हाकिम, व्यापारी सबको भविष्य सुरक्षित गरे । जनताको भविष्य ? त्यो त ओली र देउवाको नोट र वोट बीच कुहिदै मरेको विषय बन्यो ।

राजनीति देशको भविष्य होइन, व्यक्तिगत पेट र नेताको पुछ्याउने कुर्सीका लागि भएको स्पष्ट देखिन्थ्यो । तर लाज त त्यही दिन हरायो, जब कांग्रेस र एमालेका युवाले ‘आदर्श’ को अर्थ भुले र नेताका चम्चा र पिए बन्न गर्व गर्न थाले ।

ओलीको घमण्ड र देउवाको निर्लज्जता मिल्दा यस्तो मिश्रण बन्यो कि, जसले देशलाई विकास होइन, विनाशको स्याब्लिङ्ग बनाइदियो । आज देश खरानी छ, भविष्य धुवाँ, अनि कांग्रेस-एमालेका कार्यकर्ता त्यो धुवाँमा नाच्दै छन, "जय स्वार्थ, जय घमण्ड !"

त्यसैले, अब त कांग्रेस-एमालेको नाम लिन पनि लाज मान्, देश र जनताको लाज कमसेकम बचाइराख । नत्र इतिहासले तिमीहरुलाई यहि भन्नेछन; "देश जल्दा गीत गाउने, जनताको रगतमा नाच्ने निर्लज्ज पुस्ता ।"

आतंककारी को ? माओवादी कि जेनजी ?

पञ्चायतदेखि बहुदलीय प्रजातन्त्रसम्म, सत्ता बदलियो तर राज्यको क्रुरता बदलिएन । एउटा प्रहरी, लौरो बोकेर हिड्दा सिंगो जिल्ला थरथर काँप्थ्यो । त्यो डर वास्तवमा प्रहरीप्रतिको सम्मान थियो, तर सत्ताले त्यसलाई जनताको कमजोरी ठानेर दमनमा बदलिदियो । जनतामा प्रतिरोध गर्ने न साहस थिए न चेतना नै । इतिहासमा भाद्र २३-२४ को रक्तपात त्यो क्रुरताको उदाहरण हो ।

आज GenZ पुस्ताले Enough is Enough भने जसरी नै, २०५२ सालमा माओवादीले भने "अब बस भयो" भन्दै बन्दुक उठाए । किनभने त्यतिबेला केवल ढुंगामुडा गरेर राजतन्त्रजस्तो निरङ्कुशता भत्काउन सम्भव थिएन ।

माओवादीले विद्रोह लुकाएर गरेका थिएनन । उनीहरूको घोषणा स्पष्ट थियो : "हामीले राज्यको विरुद्ध बन्दुक उठाएका छौ । सक्छौ भने हामीलाई मार, हैन भने हामी तिमीहरूको निरङ्कुशता ध्वस्त पार्छौ ।"

युद्ध भयो । युद्धमा मर्ने-मार्ने हुन्छ, यो स्वाभाविक हो । त्यो विद्रोह व्यक्तिगत लोभको परिणाम थिएन, त्यो गाउँ-गाउँका शोसक सामन्तलाई खेदाएर, राजतन्त्र ढालेर गणतन्त्र ल्याउने ऐतिहासिक आवश्यकता थियो ।

तर राजतन्त्रका मतियार कांग्रेस-एमालेले त्यतिबेला माओवादीलाई आतंककारी भने । आज त्यही शब्द केही फेन्जी GenZ ले दोहोर्याइरहेका छन । उनीहरूले बुझ्नैपर्छ, यदि १७ हजार मानिस मरेका कारण माओवादी विद्रोह आतंककारी हो भने, आजका GenZ आन्दोलन पनि आतंककारी नै हो ।

फरक यत्ति मात्र हो, त्यतिबेला बन्दुक आवश्यक थियो, आज ढुंगा र सडक पर्याप्त छन । तर दुवै आन्दोलन राज्यको अन्यायप्रति असन्तुष्टिका विस्फोट हुन ।

यसैले Pure GenZ ले बुझिसकेका छन किन जनयुद्ध भयो । तर आजकल केही फेन्जी पुस्ताले "झोले आतंककारी" जस्ता शब्द प्रयोग गर्छन । यो भाषाले उनीहरूको मानसिकता प्रकट गर्छ, त्यो मानसिकता, जुन वास्तवमा आफ्नो धरातल हराइसकेका सामन्ती-शोषक तथा अपराधीका रगत-छापिएका पुस्ताले बोकेको मानसिकता हो । जनयुद्धमा जनताको कारबाही भोगेका वा जनआन्दोलनमा जनताले लखेटेका त्यही पुराना शक्ति-अवशेषहरूको रगत अझै पनि उनीहरूको भाषामा टपक्क चुहिरहेछ ।

त्यसैले, सत्य सरल छ :

- यदि माओवादी आतंककारी थिए भने, आजका GenZ पनि आतंककारी हुन ।
- यदि GenZ असन्तुष्ट पुस्ता हुन भने, माओवादी पनि असन्तुष्ट पुस्ता थिए ।

अनि इतिहासले प्रष्ट पारेको छ, माओवादी विद्रोह बिना गणतन्त्र सम्भव थिएन, जस्तै नयाँ परिवर्तन पनि आजका विद्रोह बिना सम्भव हुने छैन ।