FACT

Όσα πρέπει να ξέρετε για την εβδομάδα που πέρασε.
Επιλέξαμε τα θέματα από την εσωτερική επικαιρότητα που εφάπτονται της καθημερινότητάς μας.
Στο FACT επιλέγουμε μόνο τις ειδήσεις που επηρεάζουν άμεσα τη ζωή μας - μακριά από παραπολιτικές συζητήσεις και ανούσιες αντιπαραθέσεις.
Link στα σχόλια.

Το είναι πλέον παρελθόν. Θα τo θυμόμαστε ως μια διοργάνωση που παρήγαγε πιο πολύ ένταση παρά χαρά. Εντοπίσαμε όμως την πιο ωραία είδηση, μια ιστορία που ξεκίνησε από την ανθρώπινη συνθήκη που είναι δύσκολο να σε απογοητεύσει: το τραπέζι.
Μια Σουηδέζα φίλαθλος που βρισκόταν στις ΗΠΑ για να στηρίξει την ομάδα της, ανακάλυψε την αμερικανική Ranch Sauce. Έκανε ένα ενθουσιώδες ποστ στο Χ το οποίο έγινε viral με πραγματικά απρόβλεπτες συνέπειες.
Διαβάστε την πολύ ωραία ιστορία της Ranch Sauce, μια «εφεύρεση» με υλικά εύκολα διαθέσιμα για να νοστιμίζει τα «φαγητά της ανάγκης».
Link στο πρώτο σχόλιο.

Στη φωτογραφία βλέπουμε το χειρόγραφο προσχέδιο της Διακήρυξης της Αμερικανικής Ανεξαρτησίας με τον γραφικό χαρακτήρα του συντάκτη της, Τόμας Τζέφερσον και τις διορθώσεις του Τζων Άνταμς και του Μπεντζαμιν Φράνκλιν.

Στο προσχέδιο αυτό διακρίνονται βασικές τροποποιήσεις σε διατυπώσεις όπως «αυτονόητες» αλήθειες και «προικισμένο από τον Δημιουργό τους» και αποκαλύπτει τη συνεργατική διαδικασία σύνταξης πριν από την έγκρισή του στις 4 Ιουλίου.

Το Πανεπιστήμιο Princeton, δημοσίευσε ένα εξαιρετικό, διαδραστικό σάιτ που επιτρέπει στους αναγνώστες να διατρέξουν απλώς το προσχέδιο της Διακήρυξης αλλά και να εμβαθύνουν σε αυτό, εφόσον το επιθυμούν.

Την Αμερικανική Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας μετέφρασε στα Ελληνικά ο Αναστάσιος Πολυζωίδης και δημοσιεύθηκε το 1824 στο Μεσολόγγι. Ήταν άνθρωπος του πατέρα της Δημοκρατικής Παράταξης στην Ελλάδα, Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου.

Ο Πολυζωίδης ήταν και ο συγγραφέας της ελληνικής Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας που ψηφίστηκε μαζί με το Σύνταγμα της Επιδαύρου κατά την Α Εθνοσυνέλευση.

Ήταν μόλις 20 χρονών όταν την έγραψε. Νέος, όπως και ο Τόμας Τζέφερσον που ήταν κι αυτός μόλις 33 ετών όταν συνέτασσε την αμερικανική διακήρυξη.

Ο Οδυσσέας φορώντας τον χαρακτηριστικό πίλο (σκουφί) που ορίζει και τον εικονογραφικό του τύπο (κι έτσι οι αρχαιολόγοι αναγνώρισαν ότι είναι αυτός), αγκαλιάζει τον πατέρα του Λαέρτη σε αυτη τη ρωμαϊκή σαρκοφάγο του 2ου μ.Χ.

Το υλικό (μάρμαρο Καρραρας, οι Ρωμαίοι το έλεγαν Luna) μας αποκαλύπτει πολλα για την κοινωνική τάξη του commissioner .

Εκτίθεται στο μικρό και κομψό Museo Barraccο στη Ρώμη.

Τη σκηνή της συνάντησης την περιγράφει ο Όμηρος στη ραψωδία ω. Με τον τρόπο που συμβαίνει μέχρι και σήμερα στις αγροτικές περιοχές της χώρας ο Οδυσσέας θυμίζει στον πατέρα του πως μικρό τον έπαιρνε μαζί του στα κτήματα και του έδειχνε ένα προς ένα τα δέντρα που θα του κληροδοτούσε πέρα από τα ελαιόδεντρα: μηλιές, συκιές, αχλαδιές και κλήματα διαφόρων λογιών που τα σταφύλια τους δεν ωριμάζουν όλα μαζί. Υπέροχο.

«Αν πράγματι ο Οδυσσέας είσαι, έφτασες εδώ εσύ ο γιος μου,
σημάδι πες μου αληθινό, τότε θα σε πιστέψω.»

Ο Οδυσσέας πολύγνωμος αμέσως αποκρίθηκε:
«Ας δουν τα μάτια σου ετούτη πρώτα την ουλή, που τη στιγμάτισε
με τ᾽ άσπρο δόντι του ο κάπρος, ψηλά όταν βρέθηκα
στον Παρνασσό· εκεί με στείλατε εσύ κι η σεβαστή μου μάνα, να πάω στον Αυτόλυκο, δώρο να πάρω τα ταξίματά του, όσα υποσχέθηκε
τη μέρα εκείνη φτάνοντας στην Ιθάκη.

Θα πω ακόμη και τα δέντρα στο νοικοκυρεμένο χτήμα σου, όσα εσύ, σαν ήμουν κάποτε παιδί, μου χάρισες,
καθώς στο περιβόλι εγώ σ᾽ ακολουθούσα και σου ζητούσα αυτό κι εκείνο.

Κι όπως περνούσαμε ανάμεσά τους, εσύ τα ονόμασες ένα προς ένα:

δέκα μηλιές μού χάρισες, συκιές σαράντα και δεκατρείς μού μέτρησες
ωραίες αχλαδιές· είπες δικά μου και πενήντα αράδες κλήματα,
να μη συμπίπτει ο τρύγος τους, γιατί στο αμπέλι σου είχες
λογής λογής σταφύλια, που ανάλογα την εποχή ωρίμαζαν,
καθώς ο Δίας τη σοδειά από ψηλά ευλογούσε» (Μτφ. Δημήτρης Μαρωνίτης)

Η Efi Chatzigiannopoulou που γράφει στο newsletter μας για την ΑΙ και τις εφαρμογές της, επισκέφθηκε το Παρίσι και είδε την εντυπωσιακή εικαστική εγκατάσταση σύγχρονης τέχνης La Caverne du Pont Neuf στην αρχαιότερη γέφυρα της πόλης. Γράφει τις εντυπώσεις της.
Link στο πρώτο σχόλιο.

Ποιος είναι τελικά υπεύθυνος για την Αρχιτεκτονική στις πόλεις μας; Μια νομική ανορθογραφία από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα στη χώρα μας, δίνει εξίσου σε Αρχιτέκτονες Μηχανικούς και Πολιτικούς Μηχανικούς τη δυνατότητα να αναλαμβάνουν εξ ολοκλήρου τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό κτιρίων.
Όμως, η Αρχιτεκτονική δεν είναι μόνο ένα ζήτημα στατικής επάρκειας, αλλά και η σκηνοθεσία της ανθρώπινης χωρικής εμπειρίας.
Πώς πρέπει να πορευτούν Αρχιτέκτονες και Πολιτικοί Μηχανικοί στο μέλλον;
O Γιώργος Ατσαλάκης (Scapearchitecture) εξηγεί όσα πρέπει να ξέρουμε για το θέμα.
Link στα σχόλια.

#Διάστημα
Δέκα χρόνια τώρα ανθολογούμε, σχεδόν καθημερινά, ειδήσεις από την έρευνα του Διαστήματος και ήρθαν έτσι τα πράγματα ώστε εν έτει 2026 η έρευνα αυτή να παράγει από τις ελάχιστες καλές ειδήσεις.
Το Διάστημα δεν θα μπορούσε να απουσιάζει από τις ειδικές, επετειακές, εκδόσεις για τα 10 χρόνια του FACT όπου καλούμε ανθρώπους που θεωρούμε σημαντικούς και ενδιαφέροντες να επιμεληθούν μια έκδοση.
Απευθυνθήκαμε στον αναγνώστη μας αστροφυσικό- ερευνητή στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης Δρ. Yiannis Tsaprasπου συμμετείχε στην ομάδα που ανακάλυψε τον Proximus B, του πλησιέστερου στη Γη κατοικησιμο εξωπλανήτη στον Εγγύτερο του Κενταύρου και μας πρότεινε την μεταδιδακτορική ερευνήτρια Δρ.Καίτη Βανδώρου στο University of Maryland και στο Goddard Space Flight Center της NASA στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Μας εξηγεί τι είναι οι εξωπλανήτες και βέβαια απαντά και στην ερώτηση αν πιστεύει στους εξωγήινους.
Την ευχαριστούμε, θερμά για το χρόνο της.
Link στα σχόλια.

Την Πρωτομαγιά συμπληρώθηκαν 50 χρόνια από τον θάνατο του ήρωα του Αντιδικτατορικού Αγώνα Αλέκου Παναγούλη. Η θλιβερή επέτειος τιμάται ήδη από την κοινότητα των Ελλήνων ιστορικών με εκδηλώσεις, συναυλίες και εκδόσεις.
Για εμάς, στο FACT, ήταν αυτονόητο ότι θα τιμούσαμε τη σημαντική αυτή επέτειο, με τον τρόπο μας.
Ο ιστορικός Δημήτρης Παπαδιαμάντης, γράφει στο FACT και για την ενότητα More Than A Book για την πορεία του μετά την Μεταπολίτευση.
«Στην Ελλάδα της μεταπολιτευτικής ευωχίας, ο Παναγούλης ένιωθε κάπως ξένος. Στις αναμνήσεις που μας άφησε η Φαλάτσι, σκιαγραφείται ένας σκεπτικιστής απέναντι σε κάθε μορφή εξουσίας. Πώς θα μπορούσε να χωρέσει μέσα σε έναν κομματικό μηχανισμό; Και ποιος θα ήταν αυτός;», γράφει ο Δημήτρης Παπαδιαμάντης. Link στο πρώτο σχόλιο.

Επιστρέφει η Μπιενάλε της Αθήνας!

Στη χθεσινή έκδοση του newsletter μας ανθολογήσαμε ως σημαντική είδηση τη δυναμική επιστροφή της Athens Biennale.

20 χρόνια μετά την ίδρυσή της και την έκθεση «Destroy Athens» που άφησε εποχή, η Μπιενάλε της Αθήνας επιστρέφει τον Απρίλιο του 2027, στο Καπνεργοστάσιο της Βουλής των Ελλήνων με τον τίτλο «ΣΤΑΣΙΣ/ΕΚΣΤΑΣΙΣ».

Είναι η 8η διοργάνωση, αυτή τη φορά σε επιμέλεια του Βραζιλιάνου Thiago de Paula Souza, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Poka Yio.

Ο λόγος που ανθολογήσαμε την είδηση αυτή ως σημαντική και ενδιαφέρουσα για το ευρύ κοινό, είναι ο τρόπος που η διοργάνωση επαναλανσάρεται: Συγκροτήθηκε Εποπτικό Συμβούλιο (Board of Trustees), Συμβουλευτική Επιτροπή (Advisory Board) και Συμβουλευτική Επιτροπής Επιμέλειας (Curatorial Committee).

Η διεθνής Συμβουλευτική Επιτροπή Επιμέλειας είναι που επέλεξε και τον επιμελητή. Δεν συνηθίζεται κάτι τέτοιο στα «ελληνικά πράγματα».

«Αν η 1η Μπιενάλε της Αθήνας το 2007 συνέβαλε στην τοποθέτηση της πόλης στον διεθνή καλλιτεχνικό χάρτη, αυτή η νέα εποχή φιλοδοξεί να την αναδείξει ως κύρια προοδευτική πλατφόρμα σύγχρονης τέχνης στην Ευρώπη», είπε μεταξύ άλλων ο καλλιτεχνικός διευθυντής Poka Yio κατά τη χθεσινή συνέντευξη Τύπου που παρακολουθήσαμε.

Στη φωτογραφία ο πρόεδρος του Εποπτικού Συμβουλίου Δάκης Ιωάννου, ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Athens Biennale Poka Yio και ο επιμελητής της ΑΒ8 Thiago de Paula Souza.

Ένας αταξινόμητος αρχιτέκτονας
Από την πρώτη χρονιά της έκδοσής μας ανθολογούμε ως σημαντική είδηση την απονομή του βραβείου Αρχιτεκτονικής Pritzker, συχνά στον Τύπο θα το δείτε και ως «Νόμπελ Αρχιτεκτονικής».

Ειδικά φέτος όμως που στην ενότητα Πόλις και Πόλεις του newsletter μας δημοσιεύουμε τη στήλη «Αρχιτεκτονικά Νέα» που επιμελείται, ο αρχιτέκτονας Γιώργος Ατσαλάκης (Scapearchitecture, δεν θα μπορούσε παρά το αφιέρωμά μας στον φετινό νικητή του βραβείου να είναι ξεχωριστό.

O αρχιτέκτονας Smiljan Radić Clarke, στον οποίο απονεμήθηκε το Pritzker Architecture Prize 2026 είναι σίγουρα μια ιδιάζουσα περίπτωση, όπως και αν τον προσεγγίσει κανείς.

Είναι αταξινόμητος γεωγραφικά, είναι αταξινόμητος αρχιτεκτονικά, καθώς η αρχιτεκτονική του ακροβατεί ανάμεσα στην εγκατάσταση και την οικοδομική, είναι αταξινόμητος και επικοινωνιακά, καθώς ενδύεται ένα προφίλ δημόσιας εικόνας που απέχει από την καθιερωμένη εικόνα των αρχιτεκτόνων του βεληνεκούς του.

Παρ’όλα αυτά όμως, ο Γιώργος Ατσαλάκης δεν προσπαθεί να τον αποκωδικοποιήσει παρουσιάζοντας κάποια από τα γνωστά έργα του αλλά αντίθετα, εστιάζει σε όλα εκείνα τα στοιχεία που κάνουν την ταξινόμησή του δύσκολη.
Link στα σχόλια.