FACT

Εξαιρετικά σημαντικό και ενδιαφέρον.
Στα Αρχιτεκτονικά Νέα και στην ενότητα Πόλις και Πόλεις του newsletter μας γίνεται συστηματική παρουσίαση του έργου σύγχρονων γυναικών αρχιτεκτόνων. Link στα σχόλια.

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 1960-2020
Η εκδήλωση «Γυναίκες στην Αρχιτεκτονική 1960–2020» παρουσιάζει για πρώτη φορά στην Ελλάδα τη διεθνή εγκυκλοπαίδεια The Bloomsbury Global Encyclopedia of Women in Architecture 1960–2020, η οποία εκδόθηκε σε δύο τόμους το 2025. Καλύπτει ένα κενό στην ιστορία της αρχιτεκτονικής, προσφέροντας μια έγκυρη πηγή αναφοράς για τις γυναίκες αρχιτέκτονες και το έργο τους, καθώς και για βασικούς όρους που αφορούν το φύλο και τα δικαιώματα των γυναικών στην αρχιτεκτονική. Με πάνω από 1.000 λήμματα και 600 εικόνες σε δύο τόμους, η εγκυκλοπαίδεια καλύπτει μια κρίσιμη περίοδο στην ιστορία των γυναικών από το 1960 έως το 2020 – από τότε που οι γυναίκες άρχισαν να εισέρχονται στις σχολές αρχιτεκτονικής σε αυξανόμενο αριθμό, έως σήμερα, που οι γυναίκες αποτελούν πλέον το ήμισυ του συνόλου των φοιτητών σε πολλές σχολές αρχιτεκτονικής. Μέσα σε ένα γεωγραφικό και ιστορικό πλαίσιο, σημαντικές γυναίκες αρχιτέκτονες, από πάνω από 135 χώρες, περιλαμβάνονται σε λεπτομερείς βιογραφικές καταχωρήσεις.
Την εγκυκλοπαίδεια θα παρουσιάσουν διαδικτυακά οι επιμελήτριες της έκδοσης, καθηγήτριες αρχιτεκτονικής, Lori A. Brown και Karen Burns και δια ζώσης οι επιμελήτριες της ελληνικής συμμετοχής, Σάσα Λαδά, καθηγήτρια αρχιτεκτονικής, και Κατερίνα Χατζηκωνσταντίνου, ερευνήτρια. Η Ημερίδα εστιάζει στην ελληνική συμμετοχή στην Εγκυκλοπαίδεια, ξεκινώντας με εισηγητικό κείμενο για τις πρώτες αρχιτεκτόνισσες που φοίτησαν στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1920–1960 και συνεχίζει με την παρουσίαση του έργου των δεκαεννέα αρχιτεκτονισσών που περιλαμβάνονται στην ελληνική συμμετοχή και δραστηριοποιήθηκαν στον ελληνικό χώρο κατά το διάστημα 1960–2020.

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ:
ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ, ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΠΘ
ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ:
ΑΘΗΝΑ ΒΙΤΟΠΟΥΛΟΥ, αναπληρώτρια καθηγήτρια, Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΑΠΘ
ΠΛΑΤΩΝ ΗΣΑΪΑΣ, επίκουρος καθηγητής, Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΑΠΘ
ΣΑΣΑ ΛΑΔΑ, ομότιμη καθηγήτρια, Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΑΠΘ
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΧΑΤΖΗΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, αρχιτέκτονας/ ερευνήτρια
ΧΑΡΙΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, καθηγήτρια, Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΑΠΘ

«Το Δαχτυλίδι της Μάνας»

Ήταν το 2000 όταν οι αρχαιολόγοι της ιταλικής Αρχαιολογικής Υπηρεσίας εκλήθησαν να κάνουν αυτοψία στο πλαίσιο εργασιών σε οικόπεδο ενός ιδιώτη στο συνοικισμό Grottaferrata έξω από τη Ρώμη. Γρήγορα η σωστική ανασκαφική αποκάλυψε κάποιες μαρμάρινες βαθμίδες, δηλαδή σκαλιά που οδηγούσαν σε μια κλειστή, μαρμάρινη πόρτα. Ήταν ένας ασύλητος ρωμαϊκός τάφος του 1ου μ.Χ αιώνα κι αυτό που τον έκανε καταρχάς ενδιαφέροντα ως εύρημα ήταν ακριβώς πως είχε μείνει ανέπαφος, κάτι σπάνιο στις ανασκαφές στη Ρώμη.

Μετά από δύο μέρες εντατικής ανασκαφής οι αρχαιολόγοι κατάφεραν να ανοίξουν την πόρτα του τάφου όπου βρέθηκαν μπροστά σε δύο μαρμάρινες σαρκοφάγους, δηλαδή δύο καλοφτιαγμένα, μαρμάρινα, πανάκριβα φέρετρα (Σύμφωνα με υπολογισμούς που έγιναν κατά την έρευνα τα μαρμάρινα αυτά φέρετρα σήμερα θα κόστιζαν 20.000Ε)
Το πρώτο φέρετρο έφερε την επιγραφή Carvilio Gemello ενώ το δεύτερο Aebutia Quarta.

Όταν οι σαρκοφάγοι άνοιξαν περίμενε τους αρχαιολόγους μια δεύτερη έκπληξη. Αντίκρισαν δύο μουμιοποιημένα πτώματα, αρκετά σπάνιο εύρημα από τη ρωμαϊκή περίοδο.

Τα σώματα ήταν ταριχευμένα αλλά όχι με τον τρόπο που γινόταν στην Αρχαία Αίγυπτο. Στην ευρωπαϊκή ήπειρο, τη ρωμαϊκή περίοδο, τα άλειφαν με ένα μείγμα από μύρο και ρετσίνι, οι Αιγύπτιοι ακολουθούσαν μια πιο παρεμβατική και πολύπλοκη διαδικασία.

Τα φέρετρα όμως ήταν αυτό που σήμερα θα λέγαμε «υψηλής τεχνολογίας» και ήταν έτσι κατασκευασμένα που απέτρεπαν τη σήψη, γεγονός που αποδεικνύει ότι οι Ρωμαίοι γνώριζαν αρκετά για τον τρόπο που συμπεριφέρονται μικρόβια και μικροοργανισμοί.

Η Aebutia ήταν μια πολύ πλούσια ευγενής της εποχής, απέκτησε δύο παιδιά από διαφορετικούς άντρες με πρώτο τον Carvilio από το γάμο της με τον Tito Carvilio, γόνο επιφανούς ρωμαϊκής οικογένειας. Από τον δεύτερο άντρα απέκτησε μια κόρη, την Antestia Balbina και ήταν εκείνη που φρόντισε την κηδεία της μητέρας της.

Από τύχη διασώθηκε μόνο ο σκελετός της μητέρας αλλά διασώθηκαν και τα άνθη που στόλιζαν το σώμα της (βιολέτες και τριαντάφυλλα), φορούσε ένα μεταξωτό φόρεμα και μια εντυπωσιακή κόκκινη περούκα φτιαγμένη τόσο από φυσικά όσο κι από τεχνητά μαλλιά. Η περούκα από μόνη της ήταν ένα έργο τέχνης, ειδικά τα τεχνητά μαλλιά ήταν πλεγμένα με χρυσό νήμα.

Στην ανάλυση στο εργαστήριο βρέθηκαν στα μαλλιά ίχνη από γάλα και σε συνδυασμό με το γεγονός ότι στα στόματα των νεκρών δεν βρέθηκε κέρμα, οδήγησε τους αρχαιολόγους στο συμπέρασμα ότι επρόκειτο για θιασώτες της αιγυπτιακής θεάς Ίσιδας, πολύ δημοφιλής αίρεση στη Ρώμη, μετά την κατάκτηση της Αιγύπτου από τον Οκταβιανό Αύγουστο.
Μόνο που το συγκλονιστικό εύρημα, ήταν αυτό το δαχτυλίδι που η Aebutia φορούσε στο δεξί της χέρι.

Κάτω από ένα σπάνιο ορυκτό κρύσταλλο, δουλεμένο με την τεχνική cabochon, διακρινόταν ένα πορτρέτο (σε μπούστο) ενός νεαρού άντρα.

Ήταν ο γιός της, Carvilio που είχε πεθάνει σε ηλικία 18 ετών.
Το πορτρέτο ήταν χαραγμένο πάνω σε κερί και το σχήμα του κρυστάλλου μέσα στο οποίο το έκλεισε ο τεχνίτης δημιουργεί μια αίσθηση ολογράμματος της μορφής μέσα σ’ένα σκοτεινό χώρο.

Σαν να βλέπουμε την ψυχή του Carvilio να αναδύεται μέσα από το σκοτάδι του Άδη.
Η έρευνα του δαχτυλιδιού έκρυβε κι άλλες εκπλήξεις: στον κρύσταλλο δεν είχε κλειστεί μόνο το πορτρέτο του νεαρού αλλά και λίγες τρίχες από τα μαλλιά του.

Η αλήθεια είναι ο η Αρχαιολογία είναι η κατεξοχήν επιστήμη του ανθρώπου και η μελέτη του παρελθόντος της ανθρωπότητας μόνο δυνατές συγκινήσεις προσφέρει .Όμως, η ιστορία του δαχτυλιδιού της μάνας που κατάφερε να απαθανατίσει το όνομα του πολυαγαπημένου γιού της στην αιωνιότητα με αυτό το ιδιαίτερο δαχτυλίδι, με συγκινεί κάθε που τη θυμάμαι, ιδιαίτερα. Σήμερα, με αφορμή τη Μεγάλη Παρασκευή.

Στο link, βρίσκετε, στα Αγγλικά, το ρεπορτάζ της εφημερίδας La Stampa απ'οπου αλίευσαμε την είδηση.

«Το δαχτυλίδι της μάνας» - #Fact Ήταν το 2000 όταν οι αρχαιολόγοι της ιταλικής Αρχαιολογικής Υπηρεσίας εκλήθησαν να κάνουν αυτοψία στο πλαίσιο εργασιών σε οικόπεδο ενός ιδιώτη στο συνοικισμό Grottaferra...

📷 Ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος μπροστά από τον Τύμβο των πεσόντων στον Κήπο των Ηρώων, στο πλαίσιο της 104ης επετείου (1930) από την Έξοδο του Μεσολογγίου.
© Ιστορική Εθνολογική Εταιρείας της Ελλάδος | Φωτογραφικό Αρχείο

🔹️ Το 1930, το Μεσολόγγι πρωτοστατεί στους εορτασμούς της εκατονταετηρίδας της Ελληνικής Επανάστασης. Ως ημέρα εορτασμού ορίζεται η Κυριακή των Βαΐων, 13 Απριλίου 1930, μέρα που συμπίπτει με τη συμπλήρωση 104 ετών από την Έξοδο του Μεσολογγίου, δημιουργώντας εναν μεγαλειώδη διπλό εορτασμό στον οποιο παρευρέθηκαν πληθος εκπροσώπων του πολιτικού, πνευματικού, διπλωματικού και στρατιωτικού κόσμου της χώρας.

#Μεσολόγγι

Συμπληρώνονται σήμερα 10 χρόνια από το θάνατο της μεγάλης αρχιτεκτόνισσας Zaha Hadid. Το όνομά της είναι στους περισσότερους γνωστό άλλωστε κι εμείς, πριν από δέκα χρόνια, είχαμε ανθολογήσει την είδηση του θανάτου της πιστεύοντας ότι τη γνωρίζαμε μέσα από τα έργα της που βλέπαμε στον Τύπο. Όσα όμως ήταν για την Αρχιτεκτονική η Zaha Hadid τα μάθαμε διαβάζοντας αυτά που έγραψε ένας αρχιτέκτονας, ο George Atsalakis που επιμελείται για το FACT τα «Αρχιτεκτονικά Νέα».
Το διαβάζετε εδώ: https://factnews.short.gy/4hehsG

Μια ελληνική ιστορία με αριθμούς

Για να γιορτάσουμε τα 10 χρόνια από την έκδοση του newsletter μας, προσκαλούμε ανθρώπους που θεωρούμε ενδιαφέροντες και σημαντικούς να επιμεληθούν μια Ειδική Έκδοση για τους αναγνώστες μας.
Στις 23 Μαρτίου, ακριβώς δέκα χρόνια μετά την 23η Μαρτίου του 2016, όταν στείλαμε την πρώτη έκδοση, τη σκυτάλη πήρε ο καθηγητής Οικονομικών Manolis Galenianos που μέσα σε όλα είναι συνιδρυτής και διευθυντής της πλατφόρμας Greece In Numbers.
Του ζητήσαμε να μας «αφηγηθεί» μια ιστορία με αριθμούς, δηλαδή με facts, για το θέμα που ειδικεύεται: τα οικονομικά της εργασίας που έχει κεντρική θέση στο δημόσιο διάλογο στη χώρα μας. Εξηγεί με απλά λογια πως έχουν τα πράγματα στην ελληνική αγορά εργασίας σήμερα.
Τον ευχαριστούμε για τον χρόνο του.
Link στα σχόλια.

Ποτέ δεν συζητούσαμε περισσότερο για τις Πόλεις: τους όρους δόμησης, τη δυνατότητα κατοίκησης στα κέντρα των ιστορικών πόλεων που προσελκύουν τον Τουρισμό, την ανθεκτικότητά τους στη συγκυρία της κλιματικής κρίσης, τη διαχείριση των ελεύθερων χώρων, τα «μεγάλα πρότζεκτ» όπως το Ελληνικό ή ο Βοτανικός και το πως διαμορφώνουν (ή μήπως μεταλλάσουν;) την Αττική που μοιραία δημιουργεί «κανόνες» (ή μήπως «δεδικασμένα»;) και για τα έργα στην Περιφέρεια.

Οι μηχανικοί διεκδικούν χώρο για να χτίσουν, οι αρχιτέκτονες θέλουν να ορίσουν τις αντιλήψεις μας για την οργάνωση του χώρου, οι επενδυτές αναζητούν τρόπους για να πολλαπλασιάσουν τα κέρδη τους.

Όμως, από τη σημερινή συζήτηση δείχνει να απουσιάζει η έννοια που κατεξοχήν έχει συνδεθεί με την Πόλη: η συνύπαρξη και οι όροι της.

Το συνειδητοποιήσαμε διαβάζοντας το άρθρο του George Atsalakis, στη στήλη «Αρχιτεκτονικά Νέα» του FACT για το «Απολλώνιο» που είχε σχεδιάσει στο Πόρτο Ράφτη ο αρχιτέκτονας και πολεοδόμος Κωνσταντίνος Δοξιάδης, ένας Έλληνας του Κόσμου με μεγάλη αναγνώριση.

Με το «Απολλώνιο», ο Δοξιάδης έδωσε τελικά μια απάντηση για τους όρους συνύπαρξης. Βέβαια, εκτός της πόλης της Αθήνας και για μια συγκεκριμένη κοινωνική τάξη κάτι που προσθέτει στον προβληματισμό για το εγχείρημα. Αξίζει το χρόνο σας.
Εδώ: https://factnews.short.gy/6a2mdy

Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 ετών από την ίδρυση της Ακαδημίας Αθηνών και επειδή οι αναγνώστες του FACT αγαπούν την Ιστορία, ζητήσαμε από τον διευθυντή ερευνών και διευθύνοντα του Κέντρου Έρευνας Ιστορίας Νεώτερου Ελληνισμού (ΚΕΙΝΕ) της Ακαδημίας Αθηνών, Σωτήρη Ριζά να μας γράψει δύο λόγια για την ιστορία και το έργο του ΚEΙΝΕ.
Τον ευχαριστούμε πολύ!

100 Χρόνια Ακαδημία Αθηνών: ΚΕΙΝΕ - #Fact Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την ίδρυση της Ακαδημίας Αθηνών και επειδή οι αναγνώστες του FACT αγαπούν ιδαίτερα την Ιστορία, ζητήσαμε από τον διευθυντή ερευν...

MOMus: Από τη Θεσσαλονίκη στον κόσμο

Προσκαλέσαμε τον πρόεδρο του MOMUS-Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης Επαμεινώνδα Χριστοφιλόπουλο να επιμεληθεί για το FACT μια ειδική έκδοση και να μας παρουσιάσει έναν από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς οργανισμούς στην Ελλάδα με τα πέντε μοναδικά Μουσεία του.
Τον ευχαριστούμε θερμά για την πρωτότυπη και πολύ ενδιαφέρουσα έκδοση που επιμελήθηκε. Διαβάζετε εδω: https://bit.ly/4saeJsZ

#Fact Επιλέγουμε τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας και όσα αξίζουν το χρόνο σας. Μείνετε ενημερωμένοι!

Είναι, ίσως, το γνωστότερο επεισόδιο της Αρχαίας Ιστορίας.
Ρώμη, 15 Μαρτίου 44 π.Χ δολοφονείται ο Ιούλιος Καίσαρας από ομάδα συγκλητικών που θέλησαν να αποτρέψουν με την πράξη τους τη μετατροπή του πολιτεύματος από δημοκρατικού σε δικτατορικό. Ανθολογούμε τα πιο ενδιαφέροντα που αξίζουν το χρόνο σας! Podcast, θεατρικές παραστάσεις, κινηματογράφος, εικαστικά και βέβαια Κωνσταντίνος Καβάφης.
Εδώ: https://factnews.short.gy/d3ZXZT

#Fact Επιλέγουμε τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας και όσα αξίζουν το χρόνο σας. Μείνετε ενημερωμένοι!

Αρχιτεκτονικά Νέα #7

Kαθρέφτες Πόλεων: Όταν η αρχιτεκτονική επιλέγει να «χαθεί» μέσα στο είδωλό της.

Αυτή την εβδομάδα, ο αρχιτέκτονας George Atsalakis - Scapearchitecture- μας ξεναγεί σε τρεις «αρχιτεκτονικές χειρονομίες», όπως τις χαρακτηρίζει, που χρησιμοποιούν την αντανάκλαση για να συνομιλήσουν με το αστικό τοπίο:

📍 Μασσαλία: Στο στέγαστρο του Vieux Port, του Παλαιού Λιμανιού όπου μια «ουρανοκατέβατη» λεπίδα από ανοξείδωτο χάλυβα, μεταμορφώνει το Παλιό Λιμάνι. (Foster + Partners).

📍 Άμστερνταμ: Στο Ολλανδικό Μνημείο Ονομάτων του Ολοκαυτώματος, σχεδιασμένο από τον από το γραφείο Studio Libeskind (του Πολωνοεβραίου στην καταγωγή Daniel Libeskind), όπου η μνήμη συναντά τον ουρανό μέσα από 102.000 τούβλα και ανακλαστικές επιφάνειες.

📍 Σικάγο: Στο εμβληματικό «Cloud Gate», σχεδιασμένο από τον Anish Kapoor, που πρόσφατα βρέθηκε στο επίκεντρο μιας δυστοπικής συγκυρίας, όπως μας εξηγεί στο άρθρο, που αναδεικνύει τη δύναμη της ερμητικά κλειστής φόρμας.
Το διαβάζετε εδώ: https://bit.ly/4b8wzGH

Οι «Χαρταετοί» του Σπύρου Βασιλείου είναι ένα από τα πιο αγαπητά και αναγνωρίσιμα έργα της Νεοελληνικής Ζωγραφικής. Αυτός ο μικρός πίνακας, διαστάσεων μόλις 24x35 εκ., με μικτή τεχνική και φύλλα χρυσού, είναι ένα από τα πρώτα έργα του ζωγράφου που απεικονίζει και συνδυάζει δύο μετέπειτα αγαπημένα θέματα της ζωγραφικής του: την Καθαρά Δευτέρα και την Αθήνα, με θέα προς τον Υμηττό, από την ταράτσα της οδού Γουέμπστερ, στην περιοχή της Ακροπόλεως όπου βρισκόταν το εργαστήριό του.

Ο Βασιλείου μεταφέρει την «ιεροτελεστία» της Καθαράς Δευτέρας στον αττικό ουρανό, χρησιμοποιώντας μια ιδιότυπη βυζαντινή προοπτική που καταργεί το βάθος για να δώσει χώρο στην κίνηση και το φως. Το έργο αυτό το ζωγράφισε το 1957, σε μια Ελλάδα που προσπαθούσε ακόμα να βρει τις ισορροπίες της μετά τον πόλεμο και τον εμφύλιο. Η τέχνη του Βασιλείου πρόβαλε μια Ελλάδα φωτεινή, αισιόδοξη και σταθερά δεμένη στις παραδόσεις της, χωρίς όμως να είναι οπισθοδρομική.

«Ζωγραφίζω ό,τι βλέπω, αλλά το βλέπω με τα μάτια της ψυχής μου», έλεγε συχνά ο ίδιος.

Καλή Σαρακοστή!