Ths.BS Đinh Thị Phương Thủy - Mắt Đông Đô

Một năm trước, Quân đến phẫu thuật đục thủy tinh thể cho một bên mắt trong tâm trạng khá lo lắng và phải thực hiện tiền mê trước mổ.

Hôm nay, em quay lại để điều trị nốt bên mắt còn lại.

Lần này, Quân không còn cảm giác căng thẳng như trước. Sau một năm trải nghiệm kết quả điều trị và quá trình chăm sóc tại bệnh viện, em đã đủ yên tâm để bước vào ca phẫu thuật mà không cần tiền mê.

Đôi khi, sự thay đổi lớn nhất không chỉ là thị lực được cải thiện, mà còn là sự tin tưởng mà người bệnh dành cho chúng tôi sau cả một hành trình đồng hành cùng nhau.

👁️ SUY GIẢM HỘI TỤ
▶️ Định nghĩa
Suy giảm hội tụ (CI) là một rối loạn thị giác hai mắt (binocular vision), trong đó hai mắt không thể hội tụ hiệu quả khi nhìn gần.
👉 Hệ quả:
✔️ Khó duy trì hình ảnh đơn rõ ràng ở khoảng cách gần
✔️ Khó khăn khi đọc
✔️ Giảm khả năng tập trung
✔️ Mỏi mắt, nhức đầu

👁️ Triệu chứng
❌ Song thị (Diplopia)
❌ Mỏi mắt / mệt mỏi thị giác (asthenopia)
❌ Đau đầu
❌ Nhìn mờ khi nhìn gần
❌ Khó đọc, dễ mất dòng (bỏ sót dòng khi đọc)

🔍 Dấu hiệu lâm sàng
👉 Điểm cực cận hội tụ (Near Point of Convergence – NPC) lùi xa
👉 Lác ẩn ngoài (Exophoria) khi nhìn gần > nhìn xa
👉 Giảm khả năng hợp thị hội tụ dương (Positive Fusional Vergence – PFV)

🧪 Các test chẩn đoán
🔹 Đo điểm cực cận hội tụ (NPC)
🔹 Test che mắt (Cover Test)
🔹 Đo vergence bằng lăng kính (Prism Bar Vergence)
🔹 Tỷ lệ điều tiết – hội tụ (AC/A ratio)

⚠️ Điều trị
✔️ Liệu pháp thị giác – hiệu quả nhất
✔️ Bài tập hội tụ (Pencil push-up)
✔️ Kính lăng kính (Prism glasses) – trong một số trường hợp
✔️ Vệ sinh thị giác hợp lý (nghỉ ngơi, khoảng cách làm việc, ánh sáng)

👉 Đối tượng thường mắc phải:
Học sinh, sinh viên
Người sử dụng máy tính, điện thoại thường xuyên
Người làm việc gần kéo dài

Gần đây, tôi có gặp 1 trường hợp bệnh nhân đến bệnh viện với tình trạng giật cơ mắt. Anh chia sẻ rằng mình đã sống chung với tình trạng giật nửa mặt gần 3 năm nay. Ban đầu chỉ là những cơn giật nhẹ ở vùng mi mắt, nhưng theo thời gian tần suất xuất hiện ngày càng nhiều hơn, đặc biệt khi căng thẳng hoặc mệt mỏi.

Đây là một bệnh lý gọi là co thắt nửa mặt. Bệnh không nguy hiểm đến tính mạng, nhưng lại ảnh hưởng khá nhiều đến sinh hoạt hằng ngày, công việc và sự tự tin của người bệnh.

Khi trao đổi, tôi nhận ra một điều khá thú vị là nhiều người biết Botulinum Toxin có thể giúp cải thiện tình trạng này, nhưng lại nghĩ đây là một thủ thuật thuộc lĩnh vực da liễu.

Thực tế, mặc dù sử dụng cùng một loại thuốc, nhưng điều trị co thắt nửa mặt là một chỉ định hoàn toàn khác. Việc tiêm cần được thực hiện bởi bác sĩ có kinh nghiệm về giải phẫu vùng mắt và các nhóm cơ quanh mắt để đảm bảo hiệu quả cũng như hạn chế các biến chứng không mong muốn.

Đôi khi, điều khó chịu nhất không phải là bệnh lý quá nặng, mà là việc người bệnh phải âm thầm chịu đựng nó trong nhiều năm mà chưa tìm được hướng điều trị phù hợp.

Điều khiến tôi trăn trở nhất không phải là số lượng trẻ em bị cận ngày càng nhiều.

Mà là việc cận thị đang dần được xem như một điều quá bình thường.

Nhiều phụ huynh khi biết con cận thường chỉ nghĩ đơn giản là đeo kính. Nhưng trong thực tế, điều chúng tôi quan tâm không phải là độ cận của ngày hôm nay, mà là đôi mắt của các em sau 10 hay 20 năm nữa.

Một đứa trẻ bắt đầu cận từ 6–7 tuổi sẽ có rất nhiều năm để độ cận tiếp tục tiến triển. Khi cận thị tăng cao, nguy cơ gặp các bệnh lý như thoái hóa võng mạc, rách võng mạc hay b**g võng mạc trong tương lai cũng tăng theo.

Đó là lý do tôi luôn cho rằng kiểm soát cận thị quan trọng không kém việc điều trị cận thị.

Hội thảo "Những tiến bộ trong kiểm soát cận thị" vừa qua cũng xuất phát từ chính sự trăn trở đó. Chúng tôi không chỉ muốn giúp trẻ nhìn rõ hơn hôm nay, mà còn muốn giữ cho các em một đôi mắt khỏe mạnh trong nhiều năm sau này.

Mỗi lần tham gia một chương trình khám mắt cho trẻ em, tôi lại có cùng một suy nghĩ.

Đó là rất nhiều trẻ đã bị cận khá cao, nhưng gia đình chỉ phát hiện khi con nhìn bảng không rõ hoặc kết quả học tập bắt đầu bị ảnh hưởng.

Cận thị học đường bây giờ không còn là câu chuyện của riêng một vài em nhỏ. Nó đang xuất hiện ngày càng sớm và tiến triển nhanh hơn trước rất nhiều.

Có lẽ vì vậy mà bên cạnh công việc khám và điều trị hằng ngày, tôi luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho các hoạt động về nhãn nhi. Tôi vẫn nghĩ rằng, nếu một đứa trẻ được phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách, các em sẽ có thêm rất nhiều cơ hội để bảo vệ thị lực của mình trong tương lai.

Đó cũng là lý do tôi luôn mong những chương trình như Ngày hội Bé vui khám mắt sẽ được duy trì và đến được với nhiều trẻ em hơn nữa.

👁️ CÁC DỊ TẬT BẨM SINH CỦA MỐNG MẮT (Congenital Anomalies of Iris)
🔹 KHÔNG MỐNG MẮT (Aniridia)
Định nghĩa:
Là một rối loạn bẩm sinh của mắt, trong đó mống mắt phát triển không hoàn chỉnh.
Đặc điểm:
Đồng tử có thể to bất thường, khó kiểm soát ánh sáng vào mắt
Thường đi kèm các bất thường khác của nhãn cầu

🔹 KHUYẾT MỐNG MẮT (Iris Coloboma)
Định nghĩa:
Là tình trạng khiếm khuyết bẩm sinh của mống mắt, tạo thành một khe khuyết.
Vị trí điển hình:
Thường xuất hiện ở vùng dưới – phía mũi (inferonasal) của mống mắt
Đặc điểm:
Đồng tử có hình dạng bất thường (thường giống giọt nước hoặc “lỗ khóa”)

🔹 TỒN TẠI MÀNG ĐỒNG TỬ BẨM SINH (Persistent Pupillary Membrane)
Định nghĩa:
Là một bất thường bẩm sinh, trong đó còn tồn tại các sợi mô mảnh của mống mắt kéo dài qua đồng tử.
Đặc điểm:
Các sợi này là di tích của cấu trúc phôi thai, đáng lẽ phải thoái triển sau sinh
Có thể ảnh hưởng đến thị lực nếu che trục thị giác

🔹 DỊ SẮC MỐNG MẮT TOÀN PHẦN (Heterochromia Iridum)
Định nghĩa:
Hai mống mắt có sự khác biệt rõ rệt về màu sắc.
Đặc điểm:
Một mắt có màu khác hoàn toàn so với mắt còn lại
Có thể là bẩm sinh hoặc mắc phải

🔹 DỊ SẮC MỐNG MẮT KHU TRÚ (Heterochromia Iridis)
Định nghĩa:
Một phần của cùng một mống mắt (thường là một vùng/khu vực) có màu sắc khác biệt so với phần còn lại.
Đặc điểm:
Sự thay đổi màu chỉ xảy ra cục bộ, không phải toàn bộ mống mắt

🔹 MỐNG MẮT MÀU XANH (Blue Iris)
Định nghĩa:
Mống mắt có màu xanh do thiếu sắc tố (melanin) trong nhu mô mống mắt (iris stroma).
Cơ chế:
Ánh sáng tán xạ trong mô mống mắt tạo ra hiệu ứng màu xanh, không phải do sắc tố xanh thực sự