Optometry Club

د تماس لینز (Contact Lens) تعریف

تماس لینز یو نری، کږه، شفاف یا رنګه اپتیکي وسیله ده چې د قرنیې د پاسه د اوښکو په طبقه کې ایښودل کېږي، د لید د نیمګړتیاوو د اصلاح یا د درملیز/آرایشي موخو لپاره کارول کېږي. دا د عینکو بدیل ګڼل کېږي.

⸻

د تماس لینز ډولونه

۱. د موادو پر بنسټ:
• نرم تماس لینزونه (Hydrophilic، انعطاف لرونکي؛ لکه هایدروجل یا سیلیکون هایدروجل)
• کلک د ګاز د تېرېدو وړ لینزونه (RGP) (کوچني، کلک، د اکسیجن تېرېدو وړ)

۲. د استعمال د مودې پر بنسټ:
• ورځني لینزونه (هره شپه لرې کېږي)
• د اوږدې مودې د اغوستلو لینزونه (تر څو شپو پورې پر سترګو پاتې کېږي)

۳. د بدلولو د مهالویش پر بنسټ:
• ورځني د یوې ورځې استعمال لینزونه
• دوه اونیز (Bi-weekly)
• میاشتني لینزونه

۴. د هدف پر بنسټ:
• اصلاحي لینزونه (د نږدې لید کمزورتیا، د لیرې لید ستونزه، استیګماتیزم، او پریس بایوپیا لپاره)
• درملیز (Bandage) لینزونه (د قرنیې ساتنه، د درملو رسونه)
• آرایشي لینزونه (د سترګو د رنګ بدلول/ښه کول، داغونه پټول)
• ځانګړي لینزونه (لکه سکلیرا لینزونه، ارتوکراتولوژي)

⸻

د تماس لینز ګټې
• د عینکو په پرتله د لید پراخه ساحه ورکوي
• ښکلی او طبیعي ظاهري بڼه لري
• ثابت او د باور وړ د لید اصلاح برابروي
• د هغو سترګو لپاره ګټور دي چې د عینکو په وسیله ښه نه کېږي (لکه نا منظم قرنیه)

⸻

د تماس لینز زیانونه / خطرونه
• د پاکوالي او منظمې پاملرنې اړتیا لري
• د ناسم استعمال په صورت کې د سترګو د انتان خطر
• ځینې کسانو ته د وچوالي یا نا آرامۍ احساس ورکوي

⸻

د ساتنې او پاکوالي اصول
• د لینز د لمس کولو مخکې د لاسونو مینځل
• د لینز د ډول سره سم پاکول، مینځل او ضدعفوني کول
• د لینزونو او د هغوی د کیسونو منظم بدلول
• د سترګو منظم طبي معاینا

سکلرایټس (Scleritis)

سکلرایټس د سترګې د سپین کلک پوښ (sclera) التهاب دی. دا عموماً د دردناکې او جدي ناروغۍ په توګه پېژندل کېږي او ډېری وخت د اتوایمیون (خپل پر ځان برید کوونکو) ناروغیو سره تړاو لري.

⸻

✦ د سکلرایټس ډولونه :

۱. مخکنی سکلرایټس (Anterior Scleritis) – تر ټولو عام ډول
• ډیفیوز (Diffuse): پراخه سوروالی او التهاب
• نوډولر (Nodular): په sclera کې ځایي پړسوب او د لمس پر وخت دردناک ټوپونه
• نکروزینګ د التهاب سره (Necrotizing with inflammation): ډېر شدید درد، د سترګې د سوری کېدو خطر
• نکروزینګ بې له التهابه (Scleromalacia perforans): بې‌در‌ده سکلرا نری کېدل (اکثر د روماتوئید آرتریت سره لیدل کېږي)

۲. شاتنی سکلرایټس (Posterior Scleritis):
• د سترګې شاته برخه اغېزمنوي
• د نظر کمښت، د سترګې مخې ته راوځېدل (proptosis) او د شبکې (retina) بدلونونه رامنځته کوي
• تشخیص یې نسبتاً ستونزمن دی

⸻

✦ نښې (Symptoms):
• شدید، ژور او ماتوونکی سترګو درد (چې کېدای شي مخ، کنپ، یا ژامې ته خپور شي)
• سوروالی (د ژور بنفش رنګ بڼه لري)
• اوښکې او د رڼا حساسیت (photophobia)
• نظر خرابېدل (blurred vision)
• د سترګې په لمسولو درد

⸻

✦ لاملونه / تړاو لرونکې ناروغۍ:
• اتوایمیون ناروغۍ: روماتوئید آرتریت، ګرانیولوماتوزس وېت پولي‌انجایټیس (Granulomatosis with polyangiitis)، لوپوس
• انفیکشنونه (کم پېښېږي): هرپس زوستر، نري رنځ (Tuberculosis)، سیفیلس
• صدمه یا جراحي وروسته عوارض (کم پېښېږي)

⸻

✦ اختلاطات (Complications):
• د سکلرا نری کېدل یا سوری کېدل
• ثانوي ګلوکوما
• یوویایټس (uveitis) یا کراتایټس (keratitis)
• که بې‌درمله پاتې شي دایمي د نظر له لاسه ورکول

⸻

✦ تشخیص (Diagnosis):
• کلینیکي معاینه (slit-lamp)
• د سیسټمیک ناروغیو معلومولو لپاره د وینې ټسټونه او عکس اخیستل
• د شاتني سکلرایټس لپاره B-scan الټراسوند

⸻

✦ درملنه (Treatment):
• د لږو حالاتو لپاره سیسټمیک NSAIDs (لکه ایبوپروفین)
• د منځنیو/شدیدو حالاتو لپاره سیسټمیک کورتیکوسترویډونه
• د اتوایمیون حالاتو لپاره د معافیت ضد درمل (لکه methotrexate، cyclophosphamide)
• د اصلي ناروغۍ درملنه
• که علت یې انفیکشن وي: انټي بیوټیکونه یا انټي وایرال درمل
(یوازې محلي/قطرې اکثره بسنه نه کوي.

پتـریژیوم (Pterygium)

پتریژیوم د سترګو په سطحه د کنجنکتیوا (هغه نری او شفاف غشا چې د سترګو سپین پوښي) یو بې‌ضرره یا غیر سرطاني وده ده، چې ورو ورو د قرنیې (Cornea) پر لور غځېږي.
اکثره د وزر یا مثلث په بڼه وي او زیاتره د سترګې د دننه (نزل یا د پزې اړخ) څخه پیل کېږي او د لید پر لور وده کوي.

⸻

⭐ اصلي ځانګړتیاوې
• ځای: زیاتره د سترګې په نزل اړخ کې، خو کله ناکله د شاتنۍ یا Temporal برخې څخه هم راښکاره کېدلی شي.
• بڼه: غوښین، مثلثي یا وزر ته ورته وده.
• پرمختګ: کیدای شي وړوکی پاتې شي، یا ورو ورو د قرنیې پر سر خپور شي او لید خراب کړي.

⸻

🧐 لاملونه / د خطر عوامل
• د لمر زیاته وړانګه (UV شعاعونه)
• دوړه، باد، لوګی، یا وچ چاپېریال
• په تودو او لمرینو سیمو کې زیات لیدل کېږي (لکه: د “Surfer’s eye” په نوم هم یادېږي).

⸻

🛑 نښې:
• سوروالی
• خارښ یا د شی احساس په سترګه کې
• وچوالی
• که د قرنیې پر لور خپور شي، لید خرابوالی
• یوازې ظاهري ستونزه (Cosmetic concern)

⸻

✅ درملنه:
• محافظوي / غیر جراحي: د سترګو اوښکو څاڅکي (Lubricants)، د لمر ضد عینکې، د دوړو او باد څخه ځان ساتل.
• جراحي لرې کول: کله چې د لید پر وړاندې خنډ جوړ کړي، د سترګې حرکت محدود کړي، یا شدید تکلیف/استیګماتیزم
رامنځته کړي